Short Story: A Christmas Carol (Charles Dickens, 1843)

charles dickens ghost stories‘“God bless us, every one!” said Tiny Tim, the last of all.’

Sinds het verhaal is uitgebracht is A Christmas Carol onlosmakelijk verbonden aan Kerst. Het korte verhaal van Charles Dickens dat hij speciaal schreef als ghost story voor de Kerst en rond die tijd werd uitgegeven, weet de speciale sfeer van Kerst in de Victoriaanse tijd te pakken. Spookverhalen vertellen tijdens de Kerst was een Victoriaanse traditie waar ook M.R. James volop aan mee deed, maar A Christmas Carol is wel het bekendste Kerst spookverhaal. 

Het is een traditie die vooral goed werkt omdat de dagen korter worden, het is donker en guur en koud en de lichtjes van de Kerstboom en de haardvuren binnen, zorgen voor een zachte gloed die al spookachtig en vredig tegelijk aan doet. De jaarwisseling nadert en zoals het oude lied ‘Auld Lang Syne’ al zegt wordt er melancholisch teruggekeken op oude voorbijgaande tijden. Maar ook doet het nieuwe jaar dat in aantocht is denken aan wat komen gaat, wat ons zal brengen. Kerstmis zelf is een tijd om hierbij stil te staan met de viering van gezelschap, elkaar alle goeds wensen en een tijd om vrolijk te zijn onder het genot van goed eten en gezelschap en de narigheid even te vergeten.

Dit alles weet A Christmas Carol goed weer te geven en komt door de wonderlijke vertelkunsten van Charles Dickens de Victoriaanse tijd, de sfeer van Kerst, de melancholie helemaal tot leven in een spookverhaal waarin Ebenezer Scrooge bezoek krijgt van vier geesten. 

Charles Dickens weet het verhaal van ongeveer 65 bladzijden, op een bijzondere wijze te vertellen waardoor alles en iedereen tot leven komt. Zijn woordkeus en tempo, de wisselingen en het magische ritme, de humoristische toon, de manier waarop hij zich indirect richt tot de lezer en als schrijver opgaat in zijn eigen verhaal, maakt het verhaal magisch en wonderlijk. Het is ontroerend, spooky en hartverwarmend. Op een speelse toon weet hij alle emoties over te brengen aan de lezer, die niet anders kan dan hierdoor gegrepen worden. 

‘Old Marley was as dead as a doornail. Mind! I don’t mean to say that I know, of my own knowledge what there is particularly dead about a doornail. I might have been inclined, myself, to regard a coffin-nail as the deadest piece of ironmongery in the trade. But the wisdom of our ancestors is in the simile; and my unhallowed hands shall not disturb it, or the emphatically, that Marley was as dead as a doornail.’ 

Scrooge zelf is ook een begrip geworden, voor een nare, ongezelllige, gierige, onvriendelijke man zonder vreugde in zijn leven die enkel geeft om geld. Het is de ultieme figuur als antagonist van de Kerstsfeer zelf. Scrooge is nu zelf een van de Spirits geworden in de Kersttraditie die in andere films de fijne Kerst van anderen verpest. We zien hem terug als de gierige baas van Clark Griswold uit National Christmas Lampoon’s Vacation (1989) en als Mrs Deagle in Gremlins (1984) en in nog vele andere onhebbelijke figuren in Kerstfilms. 

Waar in deze films deze ‘Scrooge’ overwonnen moet worden, moet in A Christmas Carol Scrooge zichzelf overwinnen en doet dat met behulp van drie bezoeken van drie geesten/Spirits. Die worden aangekondigd door Jacob Marley, zijn oude zakenpartner die nu al zeven jaar dood is en nu gebonden en bezwaard is met kettingen die hij in het leven zelf heeft gesmeed en komt Scrooge waarschuwen, nu hij zijn leven nog kan beteren. Om dat te kunnen doen wordt hem het verleden, het heden en de toekomst getoond. 

‘It was a strange figure – like a child; yet not so like a child alike an old man, viewed through some supernatural medium, which gave him the appearance of having receded from the view, and being diminished to a child’s proportions. (…) But the strangest thing about it was, that from the crown of its head there sprang a bright clear jet of light, by which all this was visible’

De Spirit of Christmas Past laat hem het verleden zien. En denkt hij met weemoed terug aan zijn zus die al is overleden, de enige die hem blij kon maken in zijn eenzame jeugd. En wiens enige zoon, zijn neef Fred, hij geen aandacht meer geeft. Hij ziet zijn oude werkgever Mr Fezziwig bij wie hij stage liep en zij een wonderlijke Kerst beleefden. Ook bezoekt hij zijn vroegere verloofde Belle die hem vrijliet om zijn (geld)dromen waar te maken en zij enkel in de weg stond. Dit alles raakt hem en hij voelt zich bedroefd door wat hij allemaal mist en heeft laten lopen in zijn leven.

‘Its dark-brown curls were long and fee; free as its genial face, its sparkling eye, its open hand, its cheery voice, its unconstrained demeanour, and its joyful air.’ 

De Spirit of Christmas Present laat hem het heden zien. Hij ziet hoe het er aan toe gaat in de straten, hoe het gewone en arme volk toch een fijne Kerst viert, ondanks dat ze niet veel hebben, maar wel elkaar. Het huis van zijn neef Fred is vol plezier en spelletjes en ondertussen maken ze grappen over Scrooge, terwijl Fred toch medelijden met hem blijft hebben. En hij bezoekt het huis van zijn werknemer Bob Cratchit, waar zijn hele familie een schamel maar heerlijk feest viert en met Tiny Tim, het kreupele jongste zoontje. Scrooge voelt zich bedroefd om het gezin en ziet hoe men met weinig middelen ook vreugde kan hebben, terwijl hij met veel middelen dat niet heeft. Tot zijn grote schrik zegt de Spirit dat Tiny Tim het volgende jaar waarschijnlijk niet zal halen. 

‘It was shrouded in a deep black garment, which concealed its head, its face, its form, and left nothing of it visible, save one outstretched hand. But for this, it would have been difficult to detach its figure from the night, and separate it from the darkness by which it was surrounded.’

De derde geest, Spirit of Christmas Yet to Come, is een Spirit gesluierd in het zwart en laat Scrooge zonder iets te zeggen het lot zien van een oude vrek die is gestorven. Hoe de mensen zijn lijk kaalplukken, anderen verheugd zijn om zijn dood nu ze onder hun lening bij hem uit kunnen komen. En hij ziet ook hoe de familie Cratchit nu hoopvol verder probeert te leven zonder Tiny Tim, terwijl ze nog altijd rouwen en hem gedenken. 

Dit alles zorgt ervoor dat Scrooge zijn leven wil beteren. Hij zorgt ervoor dat de familie Cratchit de grootste kalkoen bezorgd krijgt en hij gaat met Kerst op bezoek bij zijn neef en zijn vrouw en vrienden, waar hij hartelijk wordt ontvangen. Hij verhoogt het salaris van Bob en wordt een tweede vader voor Tiny Tim en wordt weer onderdeel van zijn echte familie. Het is een wijze en zware les die Scrooge heeft geleerd en een les voor iedereen. Niet alleen om tijdens de feestdagen extra aandacht voor elkaar te hebben, maar dit door te zetten tot de volgende Kerst is aangebroken. 

Uit: Complete Ghost Stories Charles Dickens van Wordsworth Classics.