Film Review: Midsommar (2019)

review film midsommar 2019
Midsommar/ A24

Midsommar (2019) is een grafische en onderhuidse folk horror die bij tijd en wijlen erg gruwelijk is. 

Na het zeer geprezen filmdebuut van Ari Aster Hereditary (2018) brengt hij nu Midsommar uit. Zelf beschouwt hij Hereditary niet als een echte horror maar als een gezinsdrama en Midsommar als zijn eerste echte horror. Maar beide  films hebben zowel drama elementen als horror elementen in zich en dragen beiden het stempel van Aster dat duidelijk zichtbaar en voelbaar is. Waar Hereditary zich veel in het donker afspeelt en meer op het occulte en bovennatuurlijk is gericht, is Midsommar vrijwel altijd in zonlicht geschoten en is de horror op het menselijke vlak te zoeken. 

Het verhaal

Dani Ardor is een jonge studente en worstelt met de psychische ziekte van haar zus, Terri, die lijdt aan een bipolaire stoornis. Veel steun van haar vriend Christian krijgt ze niet en zijn vrienden, Josh en Mark zien haar liever gaan, aangezien ze haar gezeur irritant vinden. Josh en Christian studeren antropologie en worden door Pelle, een Zweedse vriend van hen die ze kennen van de universiteit uitgenodigd om naar Zweden te gaan voor het Midzomer festival dat daar gevierd wordt. Pelle komt uit een kleine commune, Hårga in Hälsingland en dit jaar is het een speciaal festival. Josh onderzoekt voor zijn scriptie heidense gebruiken in Europa en de vier vrienden besluiten om er een leuke zomer van te maken. 

Totdat Terri een zeer vreemde mail stuurt aan Dani die het niet vertrouwt. Niet veel later blijkt Terri zelfmoord te hebben gepleegd en heeft ook haar ouders daarbij omgebracht. Kapot van verdriet legt dit nog meer druk op de relatie tussen Christian en Dani en hij besluit om haar mee te vragen naar Hårga, tot onvrede van zijn vrienden, alleen Pelle is blij dat ze mee gaat. 

Onderweg ontmoeten ze de broer van Pelle, die ook twee vrienden heeft meegenomen, het verloofde stel Connie en Simon. Eenmaal daar aangekomen, lijkt het een idyllische commune die vreedzaam leeft, maar als de festiviteiten beginnen met ättestupa, begint het een sinistere wending te krijgen. Langzaam worden ze in  de bizarre gebeurtenissen die zich voltrekken gezogen. 

Folk horror

Midsommar is een echte folk horror. Een folk horror is een zeer specifiek genre binnen het horror genre en heeft vier elementen die van groot belang zijn en onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ten eerste speelt de natuur een grote rol. Dat is sterk vertegenwoordigd in de film. Niet alleen de omgeving, maar zeker het festival zelf en de manier van leven van de mensen in Hårga is volledig ingespeeld op de natuur en ermee verbonden.

Ten tweede gaat het om een afgezonderde groep mensen. De mensen in Hårga leven zeer geïsoleerd en zelfs hun plek en bestaan lijkt geheim te zijn.

Die isolatie zorgt ervoor dat deze groep mensen een geheel eigen systeem van leven hebben, eigen normen en waarden en rituelen, het derde punt. Dat geloofssysteem is veelal gebaseerd op heidense godheden en rituelen en op de natuur.

Tenslotte leiden deze rituelen en afgezonderdheid tot het ritueel offeren van mensen en dieren om zo het systeem in stand te houden. Ook dat laatste vierde element is iets dat zeer duidelijk en heftig terug te vinden is in deze film. Midsommar draagt niet alleen de titel van een heidens gebruik, maar is een schoolvoorbeeld van folk horror. 

review film midsommar 2019
rituals/ A24

Stijl en toon

Midsommar is een vrij grafische maar ook onheilspellende horror met veel sfeer. De natuur speelt een grote rol in de film, de achtergrond van de bergen en de bomen geven een sereen en kalm gevoel. Het geeft hierdoor de indruk dat de commune vreedzaam leeft, maar dat gevoel verandert langzaam van toon. 

Het decor is simpel van vorm, maar vol symboliek, en vertelt mede het verhaal. De commune/sekte wordt op een neutrale wijze in beeld gebracht, met hun witte kleding, hun blonde haar en zachte gelaatstrekken. Maar hun mimiek, hun poses en vreemde handelingen die onderdeel zijn van hun vreemde rituelen, die zich vaak op de achtergrond afspelen voorspellen al iets unheimisch, evenals het krachtig uitademen als een zucht, wat een creepy effect geeft. Hun gedrag heeft zowel iets absurdistisch als sinisters, waardoor het allemaal nog vervreemdender wordt. 

De manier van filmen is prachtig, de camerastandpunten zijn interessant en vooral in het begin versterken ze het ongemakkelijke gevoel tussen Dani en Christian en zijn vrienden. Hun communicaties verlopen allesbehalve soepel en vormen een kenmerk die ook al te zien was in de eerste film van Ari Aster.

Overeenkomsten met Hereditary

Maar er zijn nog meer overeenkomsten met Hereditary. De akelige onheilspellende sfeer. Het achterliggende drama, dat in Hereditary om een gehele familie ging en nu om Dani. De vele hints en symbolen die zowel letterlijk door de film heen te vinden zijn als in subtiele tekst of gedrag. De muurschilderingen vertellen het verhaal, net zoals het poppenhuis dat deed in Hereditary. En ook nu weer komt de horror van een heidense cult. Het einde heeft ook veel weg van Hereditary. Hoe de ouderen die zelfmoord hebben gepleegd worden neergezet en worden verbeeld doet denken aan het beeld dat van Charlie werd getoond in de boomhut. Het heeft een zelfde gelatenheid voor de personages en gevoel van gruwelijkheid bij de kijker. Geen onthoofdingen, maar wel het kapot slaan van het hoofd, wat voor een erg gruwelijke nare scène zorgt, waarbij ook nu weer hij de kijker niet spaart.

review film midsommar 2019
Dani the May Queen/ A24

Break up in extremis

In de kern gaat Midsommar over de verbreking van de relatie. Eigenlijk in meerdere opzichten vanuit het gezichtspunt van Dani bezien. Haar relatie met haar zus en ouders wordt op brute wijze verbroken doordat haar zus Terri die lijdt aan een bipolaire stoornis zichzelf en haar ouders van het leven heeft beroofd. Haar zorgen eerder over een email van Terri, maar ook haar stoornis legt een zware last op Dani die zij niet kan delen met Christian.

Terwijl haar vriendin haar door de telefoon vertelt dat hij het niet waard is en dat hij haar onvoorwaardelijk zou moeten steunen, juist in deze moeilijke tijden, raden de vrienden van Christian, Josh en vooral Mark hem het tegenovergestelde aan en zien hem Dani liever dumpen. Mede omdat zij haar gezeur ook zat zijn. Christian verdedigt haar niet, noch is hij haar tot steun.

De hele film zien we hen geen echt fysiek contact hebben, behalve nadat ze net het nieuws heeft gehoord van haar ouders en zus en is er weinig affectie tussen de twee te bespeuren. Dat de achtergrond van Dani een zware tol eist in een relatie is niet meer dan logisch en voor beide gezichtspunten valt wat te zeggen, zeker gezien hun jonge leeftijd, maar het siert Christian niet hoe hij met Dani omgaat. Daar de film vanuit Dani wordt getoond, is het karakter van Christian laf, egoïstisch en oppervlakkig en is zijn lot onontkoombaar. 

Hun belevenissen in Hårga worden dan ook zowel symbolisch als letterlijk zeer goed verweven met de rouwverwerking van Dani en de relatiebreuk tussen haar en Christian die eveneens onvermijdelijk is. 

De symboliek

Hun lot, de vreemde praktijken van de sekte worden verbeeld door middel van muurschilderingen en tekeningen op panelen die het verhaal vooruit vertellen. Het zijn weinig subtiele hints die vertellen wat er komen gaat. Die hints zijn niet alleen te vinden op alle tekeningen op muren en panelen, maar ook op de achtergrond in de film. 

Niet alleen de gebruiken zijn doorspekt van symboliek, die zowel afkomstig zijn uit bijbelse als heidense gebruiken, maar wordt verweven met de relatiebreuk van Dani en Christian. 

Het festival Midsommar wordt hetzij gelukkig op wat mildere wijze gevierd in Europa. De meiboom is een belangrijk element dat staat voor vruchtbaarheid, iets dat later in de film op bizarre wijze terugkomt. Een Midzomerfeest gaat gepaard met de zonnewende en wordt drie dagen erna gevierd. De nacht had magische krachten en vreugdevuren werden aangestoken om duistere krachten te weren. Het is de start van de zomer, vreugde en liefde.

In de christelijke zienswijze is Midzomer de geboortedag van Johannes de Doper, zes maanden voor Kerst, de geboortedag van Jezus. 

Het getal 9 als 90 zijn van significant belang in de film. Zo worden er negen offers vereist en vindt dit festival elke 90 jaar plaats. Zowel het getal 9 als 90 komen in de heidense geschiedenis als de christelijk geschiedenis voor en hebben symbolisch betekenis. Het getal negen is christelijk gezien het aantal dagen waarop men tot god bidt om een gunst te verkrijgen of in aanloop van een feestdag. In het Hebreeuws heeft het getal negen de baarmoeder als teken. Het is het aantal maanden dat de baby in de buik groeit. In de Noorse mythologie is het getal negen het aantal dagen dat Odin in de boom hing als offer en zo de runen der wijsheid verwierf. Runen overigens die een belangrijke rol spelen in de film en ieder hun tegen betekenis hebben en overal te vinden zijn in Hårga.

Het getal 90 kan ook verbonden worden met de bijbel. Maria, de moeder van Jezus, verbleef 90 dagen bij Elizabeth toen zij zwanger was van Johannes de Doper. Tevens symboliseert het getal 90 het einde van iets in het leven. 

Midsommar zit heel duidelijk bedacht in elkaar en ondanks dat het verhaal simpel en klein is, met minimale middelen, speelt alles op elkaar in, van levensgebeurtenissen, het festival en het leven van Dani in het bijzonder. Dit alles wordt door middel van symboliek met elkaar verweven en naar elkaar gerefereerd. 

review film midsommar 2019
the story/ A24

Grafische horror

Hierbij is zeer grafische horror niet geschuwd. De zelfmoord van beide oude sekteleden, het inslaan van het hoofd, het masker van het gezicht van Mark zijn gruwelijke beelden die erg verontrustend zijn. Doordat het op een vrij serene neutrale wijze in beeld wordt gebracht, is het des te misselijkmakender. Geen horror spanning die er aan vooraf gaat, met dito muziek, maar een kalme sfeer, die de kijker extra laat meevoelt met wat de zes buitenstaanders daar voor hun ogen zien gebeuren en meemaken. Alhoewel er vrij weinig grafische horror in beeld komt, althans de daad ervan, is de nasleep die soms wordt getoond, in het geval van Simon, even weerzinwekkend. 

Naast de grafische horror weet Ari Aster de film een nare smaak te geven, door een onheilspellende sfeer neer te zetten, zonder hierbij gebruik te maken van de gewoonlijke middelen. Het zijn enkel de sekteleden, hun gedrag, dat van vriendelijk en neutraal naar steeds gewelddadiger en wreder gaat, die zorgen voor een akelige sfeer. Zonder dat zij neergezet worden als kwaadaardige psychotische mensen of killers, maar mensen die overtuigd zijn van een bepaalde levenswijze en dat maakt het des te enger. 

Daar Josh en Christian antropologie studeren en het vanuit dat perspectief willen bezien en Josh zelf gebiologeerd is, is Mark niet voor niets de ‘fool’ degene die het misschien allemaal wel grappig en tof vindt en niet de ernst of wreedheid van de situatie inziet, totdat het te laat is. 

Dani Ardor en het einde

Dani is degene van waaruit de film wordt verteld. Vanuit haar perspectief worden de symboliek en het verhaal met elkaar verweven. Een leuke jonge vrouw die helaas door een zus met een psychische stoornis het zelf ook niet makkelijk heeft en geen steun vindt bij haar vriend. 

Dani, naast datgene wat haar is overkomen met haar ouders en zus, is zowel degene die het afgrijselijk en walgelijk vindt, maar die langzaam mee wordt gezogen in de waanzin van de sekte. Alhoewel de drugs haar hierbij een handje helpen, is vooral haar kwetsbaarheid van belang. Zonder mentale steun, met een zware last al voor het overlijden van haar hele gezin en nu met een enorm groot verdriet en gat dat het achterlaat, is zij net als Pelle een wees. De omgeving van Hårga, het meeleven van de sekte, het meevoelen en beleven als een, doet haar gesteund voelen. 

De pijn, het onbegrip dat Dani ondergaat is zeer duidend en pijnlijk in beeld gebracht en legt precies de vinger op de zere plek. Maar wanneer Dani langzaam meer wordt opgenomen in Hårga, gaat haar gezicht wel stralen, krijgt ze een lach op haar gezicht en ademen de bloemen van haar hoofdtooi met haar mee. Zij bloeit op in een gemeenschap die er voor elkaar is, die gebaseerd op is alles samen meemaken en zich voor elkaar opofferen, iets dat zij nooit heeft ervaren en naar snakt.

De gedwongen seks die Christian heeft met Maja om een kind te verwekken, zodat zij de kans op inteelt wordt verkleind, is voor Dani de druppel, gedwongen of niet. Haar beslissing als Meikoningin is dan ook haar laatste daad als haar oude zelf, om de band met vroeger definitief te doorbreken. Het letterlijk verbanden van ‘schepen’ om het verleden achter zich te laten, is wat de schuur en de offers hierin symboliseren. 

De vraag is echter of het einde een nog sinistere en ironische wending heeft geregen nadat een ouderling Pelle bedankt voor zijn rol in de festiviteiten. Hij heeft, net zoals zijn broer voor offers gezorgd voor het festival. En niet alleen dat, Christian heeft met zijn daad nieuw leven geschonken aan de sekte en Dani is de nieuwe aanwinst, die hoogstwaarschijnlijk nu een relatie zal beginnen met Pelle.

Dit alles hint sterk naar opzet. Het mailtje dat Dani van haar zus kreeg was immers heel anders dan alle voorgaande dreigementen. Anders omdat ze nu echt zelfmoord ging plegen of anders omdat iemand anders dit voor haar heeft geschreven? Was dit allemaal opzet van Pelle, hij was immers zeer blij dat Dani meeging? Dani was al een kwetsbaar persoon, maar na de dood van haar gezin, nu helemaal alleen en op haar kwetsbaarst zonder steun van Christian. Zo werkt een sekte immers, ze kiezen een zeer kwetsbaar persoon uit die verlangt naar een nieuw begin, naar een hechte familie, naar het ontsnappen uit het oude nare leven. Alhoewel dat nooit duidelijk in beeld wordt gebracht ligt er wel een bloemenkrans op het bureau van Terri waar ze dood tegenaan zit. 

review film midsommar 2019
sacrifices/ A4

Conclusie

Midsommar is een hele sterke folk horror, die zowel op het gebied van drama als op het gebied van grafische horror indruk weet te maken. Het verhaal zit op een kunstige wijze in elkaar, met prachtige cinematografie die het geheel verstrekt. Terwijl het drama zich meer en meer met het verhaal en de rituelen van de commune/sekte wordt verweven, slaat de toon steeds meer om van een drama naar horror, die niet voor iedereen makkelijk te verteren is. Zowel het drama als de horror komen hard en heftig binnen en Aster ontziet de kijker hierin niet, maar laat de expliciet grafische beelden goed doordrongen bij de kijker. Midsommar is een heftige folk horror die als tweede film na een debuut erg krachtig is. 

Praktische info

  • Midsommar (2019) 147 min
  • Directed by: Ari Aster
  • Produced by: Lars Knudsen, Patrick Andersson
  • Written by: Ari Aster
  • Starring: Florence Pugh, Jack Reynor, William Jackson Harper, Vilhelm Blomgren, Will Poulter, Ellora Torchia, Archie Madekwe
  • Music by: Bobby Krlic
  • Cinematography: Pawel Pogorzelski
  • Edited by: Lucian Johnston
  • Production company: Square Peg, B-Reel Films
  • Distributed by: A24