Film Review: Byzantium (2012)

review film byzantium 2012
Byzantium/ StudioCanal, IFC Films

Byzantium (2012) is een poëtische maar rauwe film over vampiers en hun harde bestaan. 

Al meer dan honderd jaar is de vampier een geliefd onderwerp in verhalen, zowel in boeken als films. In die tijd groeide de vampier uit van een sadistische gruwelijke demonische figuur naar een romantisch wezen en alles daar tussen in. 

Byzantium brengt de vampier op zowel een poëtische als meedogenloze wijze in beeld en dat door middel van twee verschillende vrouwen die door het lot en bloed aan elkaar verbonden zijn. 

Het verhaal 

Eleanor Webb reist met haar moeder Clara door heel Engeland, al bijna 200 jaar lang. Ze kunnen nergens lang blijven uit angst ontdekt te worden. Uit eenzaamheid schrijft Eleanor telkens opnieuw haar levensverhaal op, om de papieren vervolgens mee te laten voeren door de wind. Clara werkt als stripper en prostitué om de kost te verdienen, terwijl ze haar werkelijke gehele verleden niet aan Eleanor vertelt. Ze leven volgens een code, ze vertellen niemand wat ze werkelijk zijn en wanneer iemand achter hun geheim komt, moet deze sterven. 

Wanneer ze voor de zoveelste keer moeten vluchten nemen ze hun intrek in een oud vervallen hotel Byzantium aan een kustplaatsje, nadat Clara heeft kennis gemaakt met Noel die net het hotel van zijn moeder heeft geërfd. Terwijl Clara er een bordeel van maakt, gaat Eleanor studeren en ontmoet een jongen genaamd Frank die aan leukemie lijdt. Als ze verliefd worden en Eleanor hem haar geheim vertelt en ook de mannen waar Clara voor de op vlucht is hen op de hielen zitten, zal dat hun toekomstige leven voorgoed veranderen.

Eleanor en Clara Webb

Byzantium is het verhaal van Clara en Eleanor. De hele vertelwijze is gericht op hun verhaal dat via flashbacks langzaam wordt onthuld. Alhoewel hun verhalen verbonden zijn, zijn het twee verschillende perspectieven, zowel in stijl als in visie. 

Terwijl Eleanor niet langer met hun geheim rond wil lopen en Frank in vertrouwen wil nemen, is Clara degene die liegt en verzwijgt. Eleanor schrijft iedere keer in hun nieuwe verblijfplaats haar verhaal op, terwijl Clara het verleden wil vergeten. De hele film vertelt hun verhaal in contrasten, dat niet alleen door middel van tekst en narratief wordt verteld, maar ook door beeld. Wanneer Eleanor Frank heeft ontmoet wat een tragische maar poëtische ontmoeting was en ze van hem wegrent omdat ze zich niet aan hem kan geven, rent Clara met Noel in haar kielzog op de weg boven Eleanor naar haar toe. Dit contrast dat zeer beeldend wordt weergegeven voert zich in alles door in de film. 

Eleanor is aardig en leeft als een Engel des Doods, verlichting biedend aan degenen die klaar zijn om te sterven en wiens bloed zij drinkt. Clara doodt om hun geheim te bewaren, nietsontziend en meedogenloos. Beiden doden om te overleven, maar op verschillende manieren. Ook dit wordt gelijktijdig in beeld gebracht om het contrast te benadrukken.

Hun levens zijn dan wel aan elkaar verbonden, maar hun levensstijl en principes zijn zeer verschillend. Clara doet wat zij moet doen om te overleven en doet dat met het enige dat zij ooit heeft gekend, de hoer spelen. Eleanor zoekt een andere weg, de weg van kennis en kunst. Door haar pianospel en verhalen brengt zij mensen in vervoering, net zoals Clara dat met haar lichaam doet. Terwijl Clara profiteert en gebruik maakt van mensen, wil Eleanor dit beperken door mensen te helpen uit hun lijden te verlossen. 

Maar er zijn ook overeenkomsten tussen hen. Beiden seksueel slachtoffer van mannen, waardoor hun leven van hen is afgenomen. Dit wordt op een rauwe en tevens poëtische manier, door de wijze waarop Clara wraak neemt, in beeld gebracht.

review film byzantium 2012
mythology/ StudioCanal, IFC Films

Vertelwijze

De film is een verhaal dat tevens op verhalende wijze wordt verteld. Door middel van de voice over van Eleanor. Haar opgeschreven verhaal, dat zowel Frank als haar leraar Kevin lezen. Ze vertelt haar verhaal aan een oude man die klaar is om te sterven. Zelfs Clara vertelt haar verhaal wanneer ze op het punt staat iemand te doden. Wat zij vertellen wordt in beeld gebracht door flashbacks die teruggaan naar 1800 en de jaren erna toen Eleanor werd geboren en totdat Clara een vampier werd. Die hele mythologie is origineel en eveneens poëtisch en heeft meer met het thema de wil om te sterven te maken, dan met de klassieke wijze waarop vampiers gemaakt worden. 

Er zijn ook delen in het verhaal die niet vanuit het perspectief van Clara of Eleanor worden verteld, maar deze stukken worden wederom verteld door een ander persoon, die het daadwerkelijk beleefd heeft. Zo blijft de wijze van vertellen consistent en is het een prachtig verweven compleet verhaal van Clara en Eleanor. Waarbij verleden en heden zowel in tekst als beeld zeer mooi en kunstig met elkaar worden verweven.

Hun verhaal betreft verschillende thema’s die door midel van de twee vrouwen op geheel andere wijze worden benaderd. Eenzaamheid, wreedheid en genade, het recht om het leven te (ont)nemen, vrije keuze, overlevingsdrang en de angst om alleen te zijn. Deze thema’s worden echter niet op een sombere wijze in beeld gebracht, maar zorgen wel voor een melancholische tragische sfeer. Door middel van een verhaal vertellen wordt immers de persoon erachter blootgelegd en vertelt het wie wij zijn.

Cinematografie

Om deze thema’s niet al te zwaar te brengen, maar meer als levenswijze van Clara en Eleanor, is de cinematografie afwisselend poëtisch, dromerig, en rauw realistisch. Met het hotel Byzantium als een vergane glorie in art deco stijl op de achtergrond, de rauwe kust en de harde uitgesproken sfeer in 1800 in het bordeel, zorgt het voor een sfeervol geheel. 

De cinematografie weet het heden en verleden op een erg mooie wijze met elkaar te verbinden en in elkaar over te laten lopen, net zoals dit gebeurt bij het leven van Eleanor en Clara.

De mythologie van het verworden tot vampier is origineel in beeld gebracht, met de bloedende watervallen als hoogtepunt. 

Conclusie

Byzantium is een prachtig verteld verhaal dat zich focust op beide verschillende vrouwen, terwijl verleden en heden met elkaar worden verbonden. De film is een voorbeeld van het ultieme verhalenvertellen, mondeling, op papier, via beeld en via het beleven. De film zit erg kunstig in elkaar en is een lust voor het oog en een verhaal dat op een slow burn maar intrigerende wijze wordt verteld. Tragisch, meedogenloos en dodelijk, maar ook vrijheid en hoop geven betekenis aan het verhaal van Clara en Eleanor.

Praktische info

  • Byzantium (2012) 118 min
  • Directed by: Neil Jordan
  • Produced by: Sam Englebardt, William D. Johnson, Elizabeth Karlsen, Alan Moloney, Stephen Woolley
  • Written by: Moira Buffini
  • Starring: Saoirse Ronan, Gemma Arterton, Sam Riley, Jonny Lee Miller
  • Music by: Javier Navarrete
  • Cinematography: Sean Bobbit
  • Edited by: Tony Lawson
  • Production company: Demarest films, Lipsync Productions, Number 9 Films, Parallel Film Productions, WestEnd Films
  • Distributed by: StudioCanal (UK), IFC Films (US)