Film Review: Lisa and the Devil (1973)

lisa and the devil 1973
Lisa and the Devil/ Procinor

Lisa and the Devil (1973) is een surrealistische droomachtige bovennatuurlijke gothic horror van Mario Bava.

Mario Bava staat bekend als de “Meester van de Italiaanse Horror” en “Meester van het Macabere” als filmmaker van bovennatuurlijke horror films die visueel en technisch bijzonder kunstig zijn. Er is vaak sprake van een conflict tussen illusie en werkelijkheid. En dat is precies wat er aan de hand is in Lisa and the Devil. De film heeft een prachtige sfeer geschoten in mooie zachte kleuren en stijl- en sfeervolle shots, met een vrij droomachtig verhaal dat onverklaard blijft, maar op gevoelsniveau wel te bevatten is. 

Maar dat is niet het enige bijzondere aan Lisa and the Devil. Want na het enorme succes van The Exorcist in 1973 wilden de producers ook een exorcisme scène in de film en werden er hele nieuwe scènes gefilmd, waardoor de film niet alleen gelijk een ander soort verhaal kreeg, maar ook een andere naam The House of Exorcism waaronder deze in Amerika werd uitgebracht. 

Dit review gaat enkel over de originele versie van Lisa and the Devil.

Het verhaal

Lisa Reiner is in Toledo met haar vriendin op vakantie en tijdens een rondleiding en bezichtiging van een muurschildering waarin de duivel de overledenen wegdraagt, wordt Lisa afgeleid door een muziekje. Ze dwaalt af naar een winkel waar een poppenmaker een levensechte pop maakt voor iemand, ene Mr Leandro. De muziek is afkomstig van een speeldoos die toebehoort aan deze Leandro. Teleurgesteld en wat angstig aangezien deze Leandro verdacht veel lijkt op het gezicht van de duivel van de muurschildering, vertrekt ze. Maar ze raakt al snel verdwaald in de steegjes. Ze komt niet alleen Leandro weer tegen met de mannelijke mannequin, maar ook een vreemde man die haar Elena noemt en het evenbeeld is van de mannequin van Leandro. Geschrokken duwt ze de man weg waardoor hij van de trap valt en roerloos blijft liggen. 

’s Avonds is ze nog steeds verdwaald, maar wordt ze opgepikt door een echtpaar Francis en Sophia Lehar en hun chauffeur George. Echter hun auto slaat af bij een landhuis, alwaar Lisa wederom Leandro tegenkomt die daar de butler blijkt te zijn. Het landhuis behoort toe aan Maximillian en zijn moeder de Countess en Maximillian dringt bij Lisa aan te blijven voor de nacht en ook de anderen worden uitgenodigd. 

Een vreemde nacht volgt in het enorme huis, waarin illusies en werkelijkheid voor Lisa niet meer van elkaar te onderscheiden zijn. Wat verbergen de Countess en Maximillian, welke vreemde rol speelt Leandro en is de mannequin een echte pop of een man genaamd Carlos? En wat heeft dit alles te maken met Lisa? 

lisa and the devil 1973
surrealistic fever dream/ Procinor

Stijl en mysterie

Lisa and the Devil zit vol met vragen, zowel voor Lisa zelf als de kijker, die niet duidelijk worden uitgelegd. Op een gevoelsniveau kom je een heel eind, maar dan nog blijft het plot zelf en wat er nu precies aan de hand is onbeantwoord. De film focust zich dan ook niet op het beantwoorden van alle vragen, maar juist op het verbeelden van die vragen. De wijze waarop de illusie zich vermengt met de werkelijkheid is prachtig en surrealistisch gedaan, waardoor het een zeer vervreemdend effect krijgt.

De zachte pastel kleuren, het wazige van het beeld, de softe klassieke muziek en de mooi gekozen shots dragen allen bij aan dat dromerige gevoel, een illusie waarin Lisa terecht is gekomen. Haar verwarring houdt vanaf het begin tot het einde van de film aan, evenals voor de kijker. Dat maakt de film een bijzondere ervaring. Het diep in- en uitzoomen geeft een extra unheimisch effect, evenals het gelach dat Lisa hoort in de steegjes en de wind die er doorheen blaast. 

De film is een groot mysterie, dat begint wanneer Lisa afdwaalt van de groep en kennis maakt met Leandro en de mannequin Carlos die tot leven komt en dit zich vervolgens doorzet in het landhuis. Het landhuis lijkt de jaren 70 terug te transporteren naar 100 jaar geleden, waarin Maximillian en de Countess kleding dragen die meer gepast zijn in de Victoriaanse tijd.  Maar ook hun openlijke vragen wie de vijfde gast is, waarom hij is teruggekeerd en wie Maximillian in een afgesloten kamer verborgen houdt, dragen allemaal bij aan het mysterieuze en unheimische gevoel. 

Het vagevuur

Alles lijkt te maken te hebben met een drama dat zich heeft voltrokken binnen deze familie. Het draait om Carlos, de man van de Countess en stiefvader van Maximillian die een verhouding had met de liefde van Maximillian, Elena en die samen wilden vluchten. Zowel Carlos als Elena blijken te zijn gestorven en waarschijnlijk niet in de meest vredige en natuurlijke omstandigheden, wat Maximillian later laat zien. 

Maar het grootste mysterie is wel Leandro en zijn enge levensechte poppen. Vooral de pop van Carlos, die af en toe voor de ogen van Lisa tot leven komt is een zeer bovennatuurlijk en onverklaarbaar element in de film. Die pop of mannequin is enorm creepy en verandert van levenloze pop in een levensechte man en vice versa. Alles lijkt erop te wijzen dat Leandro niemand anders is dan de duivel zelf, door zijn gelijkenis met de muurschildering. Maar niet alleen zijn voorkomen, maar ook zijn gedrag dat duivels eng, berekenend, charmant, komisch als creepy is, maken hem akelig unheimisch. En net zoals de duivel op die schildering zeult hij met de levenloze mannequins door het stadje.

Zo lijkt het alsof het landhuis een vagevuur is, waarin niet alleen de vroegere bewoners, die daar wel of niet levend of als mannequins gevangen zitten, maar waarin ook Lisa en haar andere reizigers vast komen te zitten. Het einde wanneer Lisa ontwaakt en het landhuis een ruïne blijkt te zijn en de laatste scène wanneer ze “veilig” in het vliegtuig terug naar huis zit, maakt de film nog verwarrender. Het enige wat misschien duidelijk wordt is dat een ontsnapping uit de hel of het vagevuur niet mogelijk is.

De reden waarom juist Sophia en George en Francis daar terecht komen blijkt al vrij snel wanneer Sophia een verhouding blijkt te hebben met George en dit voor Francis juist een manier is om Sophia in zijn macht te houden. Net zoals de vroegere bewoners, zijn hun onderlinge verhoudingen niet alleen gestoord maar gevaarlijk en leiden tot moord. 

Lisa echter is een ander geval. Haar aanwezigheid heeft met iets anders te maken, dat langzaam duidelijk wordt. Haar connectie met zowel Maximillian als met de geheimzinnige Carlos is vreemd, maar voelt vertrouwd. En haar gelijkenis met de ook raadselachtige Elena is treffend. 

Op deze wijze grijpen zowel stijl en sfeer als het achterliggende mysterie op mystieke en surrealistische wijze op elkaar in. Droom, illusie, werkelijkheid en verleden spelen door elkaar heen en vermengen zich in en gotische koortsdroom, waarbij de horror zeker niet vergeten wordt en een paar goed grafische en bloederige gewetenloze scènes deze horror inkleuren. 

Conclusie

Lisa and the Devil is misschien verwarrend om naar te kijken, maar met een prachtige stijl en sfeer weet het de kijker te intrigeren. Zonder duidelijke antwoorden weet deze film de kijker mee te nemen in een surrealistische droomachtige gotische sfeer, waarbij het occulte op een mystieke en unheimische sfeer op de achtergrond speelt. Lisa and the Devil is een cultpareltje. Extra leuk is Telly Savalas in een tegelijkertijd briljant grappige als creepy Leandro die constant een lolly in zijn mond heeft, net als Kojak. 

Praktische info

  • Lisa and the Devil (1973) 91 min
  • Directed by: Mario Bava
  • Produced by: Alfredo Leone
  • Written by: Mario Bava, Alfredo Leone
  • Starring: Telly Savalaz, Elke Sommer, Sylvia Loscia, Alessio Ornao, Alida Valli, Gabriele Tinti, Eduardo Fajardo, Espataco Santoni
  • Music by: Carlo Savina
  • Cinematography: Cecilio Paniagua
  • Edited by: Carlo Reali
  • Production company: Euro America Produzioni Cinematografiche, Leone International Film, Roxy Film, Tecisa
  • Distributed by: Procinor