Film Review: The Asphyx (1972)

review film the asphyxiates 1972
The Asphyx/ Cinema Epoch, United Entertainment

The Asphyx (1972) is een fantasy horror met steampunk-elementen die zich afspeelt in het Victoriaanse tijdperk. 

Een echte horror is de film dan ook niet te noemen, ondanks de spookachtige fantasy scènes en het brute einde. Voor een film uit de jaren 70 is deze wat braaf, zowel qua stijl, cinematografie en blood en gore. De focus ligt vooral op een familietragedie, het bekende idee van Dr Frankenstein dat wie voor god speelt daar niets goeds mee bereikt en is verpakt in een wat toneelachtig soms wat overdreven theatraal spel, echter zonder de campy humor. De film is daardoor wat serieus van toon, dramatisch qua stijl en tam qua horror. 

Het verhaal

In 1873 is de aristocraat Sir Hugo Cunningham weer gelukkig met zijn nieuwe verloofde Anna die hij aan zijn volwassen kinderen Christina en Clive en “geadopteerde zoon” Giles wil voorstellen. Allen zijn zeer verheugd met dit nieuws. Er is echter nog iets dat Hugo aan Anna moet vertellen over zijn werkzaamheden. Hij is namelijk een wetenschapper en fotograaf en lid van een paranormaal-sociologisch gezelschap. Hij heeft op verschillende foto’s van mensen die op het punt stonden te sterven iets vreemd vastgelegd, een schaduw. Alhoewel de sociëteit vermoedt dat dit de geest is die net lichaam verlaat denkt Hugo dat er iets anders aan de hand is. 

Dit wil hij verder onderzoeken met een speciale fotocamera die films maakt, die hij zelf heeft uitgevonden en een speciale lamp met blauwe kristallen die deze schaduw kan vangen en vasthouden. Hij raakt dieper in dit onderzoek verstrikt wanneer zijn zoon Clive met een tragisch bootongeluk om het leven komt, evenals zijn verloofde Anna. Wat een leuke middag moest worden dat hij met zijn nieuwe camera ging filmen, werd een grote tragedie. Echter ook nu ziet hij een schaduw bij Clive vlak voordat hij van de boot valt. Zo komt hij erachter dat het niet de ziel is die het lichaam verlaat, maar iets geheimzinnigs die naar het lichaam toe zweeft. Hugo noemt dit de Asphyx, een persoonlijke engel des dood die de ziel komt halen. Hij veronderstelt vervolgens dat als ze de Asphyx vangen met het blauwe licht en opsluiten, de persoon nooit dood zal gaan. Deze hypothese leidt tot verschillende tests en uiteindelijk tot een nog grotere tragische afloop.

Opbouw, stijl en thematiek

De aankleding en setting van de film neemt de kijker mee naar 1873, maar het verhaal begint in 1972 met een raadselachtig auto-ongeluk. De film ziet er mooi uit, de Victoriaanse stijl gecombineerd met steampunk elementen, maar de stijl en sfeer van de film zelf is erg modern. Op het theatrale van de reacties van personages en dragende dialogen na. In vergelijking met bijvoorbeeld de Hammer film The Curse of Frankenstein  (1957) dat zich ook in de 19e eeuw afspeelt, maar een meer authentieke gotische sfeer heeft. 

The Asphyx richt zich meer op de steampunk elementen, waarbij het blauwe licht de persoonlijke Asphyx vangt. Die Asphyx ziet er behoorlijk creepy uit met de CGI, maar het geluid dat het produceert gaat door merg en been. En is daardoor zeer effectief. Om echter de Apshyx op te roepen, moet de persoon op het puntje van sterven staan. In de film worden hier verschillende manieren voor gebruikt. Allereerst filmt Hugo een gevangene die wordt opgehangen. Vervolgens neemt hij een zwerver in huis die bijna dood is. Maar om zowel hemzelf als Christina als Giles onsterfelijk te maken, worden drie verschillenden methoden gebruikt, van elektrocutie, een guillotine tot vergassing. Het zijn onnodig overdreven methoden die enkel verschillend zijn tot nut van vermaak in de film, maar totaal onlogisch in het verhaal. Tevens zijn het manieren om de Asphyx uit te lokken, maar ook de ultieme manieren om het compleet mis te laten gaan. 

The Asphyx heeft een vrij standaard opbouw, waarin er weinig verrassingen zijn. De film begint vrolijk en positief, rechtvaardig, maar wanneer een tragedie toeslaat neemt dit een gevaarlijke en slechte wending. De woorden die Hugo dan ook eerst tot zijn kinderen spreekt dat zij door hun voorrechten gezegend zijn en dit moeten aanwenden ten goede van de mensheid, doet hij door de dood van Clive en Anna al snel vergeten. Onder het mom van de wetenschap en voor het nut van de mensheid zet hij zijn onderzoek voort dat verandert in egoïstische grootheidswaanzin en eindigt met ironie. Immers wanneer Hugo zelf zijn Asphyx vangt, zal hij onsterfelijk zijn en tot nut zijn van de mensheid. Dit laatste is echter een excuus om de dood te slim af te zijn. De ultieme wraak op de dood van Clive, om zelf de controle te behouden.

Met Giles als advocaat van de duivel en Christina als zijn geweten, mogen hun  pogingen niet baten. Want dit alles neemt een sinistere wending en Hugo wordt gedoemd om in eeuwigheid te leven met schuld en een zware last. Gelukkig heeft hij de onsterfelijke cavia aan zijn zijde. Dat laatste shot, met de nu meer dan 100 jaar oude Hugo met een extreem oud en misvormd gezicht en de kleine witte cavia op zijn arm is zowel een immer tragisch als enigszins over de top ironisch shot dat typisch jaren 70 is. 

De film is algeheel serieus en heeft een moraliserende boodschap dat niemand voor god kan spelen en dit altijd verkeerd afloopt. Die afloop echter bevat dan wel de nodige (onlogische) horror. 

Conclusie

The Asphyx is dan wel een bekende film uit de jaren 70, maar is door de stijve filmwijze minder interessant en meer verouderd dan veel van zijn tijdgenoten. De film heeft een zeer klassieke stijl zonder verdere opsmuk afgezien van de leuke steampunk elementen. De film is wat traag, te veel dialoog waarin verder weinig gebeurt, onlogische sterfpartijen die functioneel zijn voor het verhaal en tenslotte een morele boodschap in een ironisch einde. The Asphyx is daarom geen pareltje uit de jaren 70, maar wel een vermakelijke film voor degenen die van de Victoriaanse stempunk houden met een beetje horror. 

Praktische info

  • The Asphyx (1972) 99 min
  • Directed by: Peter Newbrook
  • Produced by: John Brittany
  • Written by: Christina Beers, Laurence Beers, Brian Comport
  • Starring: Robert Stephens, Robert Powell, Jane Lapotaire, Ralph Arliss, Fiona Walker, Alex Scott
  • Music by: Bill McGuffie
  • Cinematography: Freddie Young
  • Edited by: Maxine Julius
  • Production company: Glendale Films
  • Distributed by: Cinema Epoch, United Entertainment