Film Review: Messiah of Evil (1973)

review film messiah of evil 1973
Messiah of Evil/ Bedford Entertainment

Messiah of Evil of ook getiteld Dead People (1973) is een bijzondere, kunstzinnige en poëtische horror met surrealistische beelden en ghouls in de hoofdrol.

Messiah of Evil is een jaren 70 pareltje dat jammer genoeg in de vergetelheid is geraakt. De jaren 70 is een gouden tijdperk geweest voor horror films, waardoor er een heleboel mindere films plaats hebben moeten maken voor de bekende films uit die tijd of de cultfilms, maar Messiah of Evil is absoluut niet een van deze mindere films. Zowel een cultfilm als een erg goede qua cinematografie en verhalend gemaakte film verdiend deze film veel meer bekendheid. 

Het is een arthouse film die een combinatie is van Carnival of Souls (1962) door het surrealistische gebruik van het beeld als vertelwijze en Night of the Living Dead (1968) vanwege het onderwerp en de ghouls. Toch weet de film er een geheel eigen stijl en stem aan te geven door vooral het narratief als de mis en scene, dat erg kunstzinnig als poëtisch is. Messiah of Evil is daarom een waanzinnige film voor de echte liefhebber.

Het verhaal

Arletty gaat op zoek naar haar vermiste vader, een kunstschilder die in het kustplaatsje Point Dume woont. Na de scheiding met haar moeder is hij daarheen verhuisd om daar rustig te werken en Arletty had alleen maar briefcontact met hem. Maar nadat zijn brieven een steeds vreemdere toon en inhoud krijgen en zij op gegeven moment niets meer van hem hoort, besluit ze naar Point Dume te gaan om hem te zoeken. 

Eenmaal daar aangekomen ontmoet ze de vreemde inwoners van het stadje die niet al te behulpzaam zijn, maar ook een onderzoeker naar legendes Thom met zijn twee gezelschapsdames, Laura en Toni. Thom is ook naar Point Dume gegaan om Arletty’s vader te spreken over een legende van de rode bloedmaan die daar de ronde gaat. Zowel Arletty als Thom weten niet waar ze in verzeild zijn geraakt, maar terwijl ze op onderzoek uit gaan en het dagboek lezen van haar vader, wordt steeds meer duidelijk dat er iets zeer verontrustends aan de hand is aldaar. 

review film messiah of evil 1973
Arletty/ Bedford Entertainment

Opbouw en stijl

Het verhaal wordt door middel van de voice over van Arletty verduidelijkt op een zeer mooie en poëtische wijze. We volgen vrijwel alles vanuit haar perspectief en haar commentaar via de voice over. Dat zorgt voor een intiem en klein beeld van wat er gaande is. Tevens wanneer of Arletty of Thom uit het dagboek lezen horen we de voice over van de vader van Arletty de tekst voorlezen. Die tekst gaat zich steeds meer vermengen met wat Arletty meemaakt en ondervindt in Point Dume. 

De hele film is doorspekt met een subtiele kunstzinnige vorm van filmen en vertellen. Het huis van de vader van Arletty speelt daar een belangrijke rol in. Op de muren zijn mensen geschilderd op ware grootte, maar ook grote gezichten, een roltrap en andere objecten of zittende mensen in perspectief waardoor dit hele interieur al een vervreemdend effect heeft. Met opgezette dieren, een stilistische geplaatste oude schommelstoel en een bed in het midden van de kamer opgehangen aan het plafond met stalen kabels zodat ook deze zachtjes heen en weer beweegt, terwijl er ezels staan en er verfspatten op de grond zijn. Maar door de personages van Arletty en Thom op de juiste wijze in de kamer te plaatsen, worden de schilderingen van de mensen op de muur ineens toeschouwers en onderdeel van de scène. Dit geeft een erg vervreemdend, verontrustend en creepy effect en een gevoel alsof ze in de gaten gehouden worden. 

In werkelijkheid worden ze ook in de gaten gehouden door de inwoners van het drop, waarmee iets heel vreemds aan de hand is. Dit wordt extra benadrukt doordat er schaduwen van mensen die hun handen tegen het matglas van het glazen dak leggen en naar beneden kijken. 

Ook de stijl van filmen is erg surrealistisch. De scène in de supermarkt, maar vooral die in de bioscoop zijn verontrustend maar ook weer heel stilistisch in beeld gebracht op onderscheidende wijze. Terwijl de supermarkt verlaten lijkt, maar heel fel belicht, Laura’s voetstappen hol en angstig klinken, is het gevaar dreigend aanwezig. In de bioscoop waar Toni naar toe gaat, overheerst een stilistisch roze interieur, dat een vreemde gloed geeft wanneer de camera vanaf het doek op Toni wordt gericht. Terwijl er een roze licht op haar blijft schijnen, verschijnen er steeds meer inwoners in de bioscoop die mondjesmaat binnen komen druppelen en plaats nemen, en vervolgens met een blauw schijnsel worden belicht. Dat geeft een extra creepy effect, des te meer omdat hun gedrag erg uniform en doods is. Hun wolfachtige gehuil dat menselijk klinkt in de verte in de nacht, terwijl het plaatsje uitgestorven lijkt geeft al direct een unheimische sfeer. Hun kille gedrag waarbij ze niet praten, maar als robots te werk gaan, maakt het erg creepy.

review film messiah of evil 1973
Laura and Toni/ Bedford Entertainment

Surrealisme en thematiek

De stijl en het surrealisme draagt erg bij aan de horror en thematiek dat erg Kafkaësk aandoet. Niet alleen het nachtmerrie-achtige waarmee het plaatsje en de sfeer wordt overspoeld, maar ook het benoemen van de hallucinaties en visioenen en nachtmerries in de dagboeken, dragen hier aan bij, maar ook het beangstigende uniforme gedrag en kledingstijl van de dorpelingen, gehuld in donkere zakelijke kleding. Dit geeft een enger, killer en doodser effect dan het gegrom en brute aanvallen van “echte” zombies.

Dit Kafkaëske wordt verbonden met de thematiek waarmee ook Night of the Living Dead speelde, het overconsumeren. Net als de ghouls in die film, gedragen de ghouls in Messiah of Evil zich ook buitensporig en verlangen naar rauw vlees en het liefst vers mensenvlees. Met ogen die tranen bloeden, zwart omrande ogen, raken zij in verval wanneer ze geen mensenvlees eten terwijl ze vuren aansteken op het strand en wachten op hun Messiah. Een Messiah, die als een duistere vreemdeling een afvallige preker, zich wendde tot een andere godheid en aankwam in Point Dume, 100 jaar geleden. Nu met een bloedmaan zal hij weer verschijnen en rijzen uit de zee, waar hij door vuren als bakens wordt ontvangen. 

Dit achterliggende verhaal, de inhoudelijke symboliek is onder de oppervlakte interessanter, des te meer als je bedenkt dat de acteur die Thom speelt, ook in de flashback van 100 jaar geleden, de duistere vreemdeling speelt en – spoiler – hij aan het einde  van de film verdrinkt en vervolgens de duistere vreemdeling uit de zee herrijst.

De mythologie hierachter wordt niet verklaard, maar dat maakt voor de horror en het vervreemdende en de enge sfeer niet uit. Het is slechts een kleine verklaring voor de aanwezigheid van de ghouls (zombie-vampieren of wat het ook zijn) maar niet hun gedrag of hoe zij zo geworden zijn. Zij zijn het kwaad, het uniforme kwaad dat Arletty en Thom en Laura en Toni, vrije mensen met een ruime geest bedreigen, het zelf gekozen individu. Zij moeten strijden tegen een hogere macht, die een onpersoonlijke maatschappij heeft gecreëerd waartegen niet te vechten valt en zullen het onderspit delven.

review film messiah of evil 1973
Toni surrounded by ghouls/ Bedford Entertainment

Stilistische onconventionele jaren 70

Messiah of Evil is puur gericht op de stilistische vormgeving, de kunstzinnige manier van vertellen en filmen en prachtige surrealistische beelden die zeer vervreemdend werken. Met minimale motivaties van zowel Arletty als Thom bewerkstelligen zij wel de nodige empathie voor hen. Alhoewel het een artistieke jaren 70 film is die soms psychedelisch aanvoelt, is erg weinig tot geen bloot te bekennen, niet eens een blote borst, gedraagt Thom zich als een echte heer, en worden de death scenes nooit expliciet in beeld gebracht en wordt het slechts gesuggereerd waarbij de kijker de eigen fantasie kan gebruiken. Zelfs de scènes waarbij er wat bloed vloeit en Arletty zich verdedigt met een mes, worden bescheiden in beeld gebracht. Zelfs wanneer ze beestjes en torren uitkotst is dit nog erg netjes in beeld gebracht en gaat het meer om de sfeer dan het shock effect, niet zoals in The Perfection (2018) bijvoorbeeld. 

Wat atypisch voor de jaren 70 qua het impliciete geweld en gore en naakt, maar daardoor des te opvallender en het siert de film door de focus op inhoud en sfeer te leggen. Ook bijzonder voor die tijd is dat Gloria Katz samen met haar man de film heeft geregisseerd, geschreven en geproduceerd. Arletty zelf is dan ook geen hulpeloze dame, maar een sterke vrouwelijke vrouw. Voeg daarbij ook een vleugje humor dat op zeer unieke plekken is gebruikt en ook een klein gotisch element in de vorm van de zwerver die Arletty waarschuwt en dit is werkelijk een pareltje van een film.

Conclusie

Messiah of Evil is prachtig vormgeven met een prachtige vertelwijze, waarin poëtische teksten worden vermengd met surrealistische en enge vervreemdende beelden die erg stilistisch in beeld worden gebracht. Het is een film waarachter meer speelt dan in een oogopslag kan worden gezien en is daarmee zeker vaker te bekijken, waardoor de symboliek, de artistieke plaatsing in een scène nog meer kracht krijgt. Messiah of Evil is een film die veel te bieden heeft op cinematografisch, artistiek, stilistisch, symbolisch en verhalend vlak. En verdient meer bekendheid.

Praktische info

  • Messiah of Evil (1973) 90 min
  • Directed by: Willard Huyck, Gloria Katz
  • Produced by: Willard Huyck, Gloria Katz
  • Written by: Willard Huyck, Gloria Katz
  • Starring: Marianna Hill, Michael Greer, Anitra Ford, Royal Dano, Elisha Cook Jr.
  • Music by: Philian Bishop
  • Cinematography: Stephen Katz
  • Edited by: Scott Conrad
  • Production company: International Cine Film Corp., V/M Productions
  • Distributed by: Bedford Entertainment