Review: The NeverEnding Story: Boek (1979) en Film (1984)

the never ending story 1984 michael ende
Bastian and Falkor/ Constantin Film, Warner Bros.

Wat is er epischer dan het verhaal van The NeverEnding Story?

Aangezien ik het boek al ontelbare keren heb gelezen en de film al ontelbare keren heb gezien is het voor mij onmogelijk om er nog een ‘objectief’ review over te schrijven te meer omdat dit zowel mijn lievelingsboek als -film was in mijn kindertijd. Daarom is dit zowel een beschrijving als een kleine ode van dit mega epische verhaal.

Als kind van de jaren 80 is dit het verhaal waar ik mee opgroeide. Voor mij is dit de jaren 80. Een fantasy verhaal, vol avontuur, ontroering, hartverscheurende gebeurtenissen, episch en door het meta-perspectief het escapisme ten top. Vrij letterlijk escapisme ook, door het achterliggende thema.

In 1979 werd Het Oneindige Verhaal geschreven door de Duitse auteur Michael Ende en verfilmd in 1984 tot The NeverEnding Story.

Alhoewel het echt een kinderverhaal is, is het vrij duister en soms zwaar en heftig wat er allemaal gebeurt. Maar in die tijd was dat vrij normaal. Vrijwel alle jeugdfilms hadden een duister randje en waren vrij heftig, waarbij fantasy soms horror elementen bevatte en er vaak genoeg hartverscheurende erge dingen in gebeurden. De vrij onschuldige of soms met drama elementen fantasiefilms voor kinderen nu, zijn hier niets bij. Dat heeft zeker wel mijn persoonlijke liefde voor horror en fantasy aangewakkerd, maar het heeft het in ieder geval wel nog meer vorm gegeven.

Het verhaal

Bastiaan Balthazar Boeckx wordt gepest op school en dat terwijl hij ook nog moet omgaan met het verdriet van het overlijden van zijn moeder. Zijn vader geeft hem ook weinig aandacht die bezig is met zijn eigen rouw. 

Alles verandert als Bastiaan op een dag weer eens op de vlucht is voor zijn belagers en nadat hij zich heeft verstopt in een vuilcontainer hij een antieke boekwinkel induikt. Bastiaan is gek op lezen en het is het enige dat hem troost biedt. Karel Konraad Koreander, de eigenaar van de boekwinkel is een bijzonder uitziend boek aan het lezen, getiteld Het Oneindige Verhaal/The NeverEnding Story, maar waarschuwt Bastiaan dat dit niet voor hem bedoeld is. Dat laat Bastiaan zich geen twee keer zeggen, dus als Koreander even niet kijkt, steelt hij het boek en rent naar school. Daar verstopt hij zich op de zolder en begint het boek te lezen.

Het verhaal van de Never Ending Story

Het boek dat Bastian leest gaat over een fantasiewereld genaamd Fantasia. Daar leven allerlei wonderlijke wezens maar er dreigt gevaar in het rijk. Een geheimzinnig kracht genaamd Het Niets/The Nothing lijkt het land op te slokken. Terwijl allerlei afgevaardigden zich een weg banen naar de Ivoren Toren/Ivory Tower waar de Childlike Empress woont om haar om raad te vragen, blijkt dat zij stervende is. Hierop wordt de grootste krijger van een indianen stam opgeroepen om haar te redden. Zijn naam is Atréjoe/Atreyu en tot grote verbazing van Bastiaan is hij nog maar een kind, net iets ouder dan hijzelf. Atreyu krijgt een magisch medaillon AURYN van de Empress om hem te beschermen op zijn zoektocht naar een geneesmiddel. Hij vertrekt op zijn trouwe witte paard Artax.

het oneindige verhaal michael ende 1979 the never ending story

Boek in een Boek

Dit alles volgt Bastiaan met de grootste interesse. Zowel het boek als de film schakelen tussen de avonturen van Atreyu en hoe Bastiaan dat beleeft. In het boek zijn de kleuren van de letters dan ook verschillend. Rood wanneer we over Bastiaan lezen en blauw als we duiken in het boek The Never Ending Story. Zo wordt niet alleen goed aangegeven over wie je leest, welke hoofdpersoon, maar geeft het ook een extra bijzondere sfeer. Ook elk hoofdstuk is voorzien van een mooie tekening waarover dat hoofdstuk zal gaan en de eerste letter van elk hoofdstuk is een mooie grote vormgegeven letter. Die letter is iedere keer de opvolgende letter in het alfabet. Er zijn dus 26 hoofdstukken in totaal die begint bij A en eindigt in Z. Een verhaal van a tot z dus.

Maar dat is nog niet het meest bijzondere van het boek. Want terwijl Bastiaan de ontberingen volgt van Atreyu en alles met hem meebeleeft, van verdriet, euforie en spanning, blijkt dat de zoektocht van Atreyu maar een doel heeft. En dat is juist dat Bastiaan wordt meegetrokken in zijn verhaal. Want dit meta-perspectief gaat over de kracht van verhalen. Het is Bastiaan, een mensenkind, die als enige Fantasia kan redden door de Empress een naam te geven. Hun wereld vergaat omdat mensen geen fantasie meer hebben. Door met Atreyu mee te leven, wordt Bastiaan in het verhaal getrokken, maar dan nog kan hij het nauwelijks geloven als de Empress rechtstreeks tot hem spreekt via de bladzijden die hij leest. Hij moet het geloven, maar wanneer hij dat doet belandt hij in Fantasia. Het is voor hem een ultiem escapisme van de wereld waarin hij leeft, vol gepest en verdriet. Dat laat de kracht zien van een verhaal, dat door middel van meeleven en meebeleven zelf kracht kunnen putten uit een verhaal en ons tegelijkertijd even doet ontsnappen aan een leven dat niet altijd even fijn kan zijn.

the never ending story 1984 michael ende
Atreyu and Artax/ Constantin Film, Warner Bros.

De queeste van Atreyu

Atreyu vertrekt met Artax naar de Moerassen van de Droefheid om de Oeroude Morla een reuzenschildpad om raad te vragen. Maar het moeras veroorzaakt intense droefheid en moedeloosheid en wie hieraan toegeeft zal verdrinken in de modder. Omdat Atreyu beschermd is door AURYN heeft hij er minder last van maar Artax geeft de hoop op. In het  boek kan Artax praten, in de film niet, maar beide scènes zijn hartverscheurend om te lezen en om naar te kijken. Vooral als kind is dat best heftig om te zien en persoonlijk kan ik er niet naar kijken zonder een traan of tig te laten. Deze gebeurtenis maakt het ook voor Atreyu moeilijk maar hij vindt Morla en zij zegt hem naar het Zuidelijke Orkael te gaan.

Maar Atreyu is niet de enige met een missie. Iets vanuit de duisternis achtervolgt hem een grote zwarte wolf genaamd Gmork die een dienaar is van The Nothing en Atreyu moet stoppen.

Atreyu krijgt gelukkig nieuwe hulp van een geluksdraak Foechoer/Falkor die hem naar het Zuidelijke Orakel brengt. Daar moet Atryu drie proeven doorstaan waarin hij slaagt. Maar de grootste test is de strijd tussen hem en Gmork.

Ondertussen volgen we ook een paar andere inwoners die op weg naar de Ivory Tower vriendschap hebben gesloten met elkaar. Een enorm grote Rotsbijter genaamd Pjeurnragzark op een fietsje gemaakt van steen. Een nachtalf Wóésjwoesoel op zijn vleermuis. Een minuscuul genaamd Ukkuk op zijn slak. En een dwaallicht Bloeb. Vooral in de film worden zij tussendoor gevolgd en leren we hun hartverscheurende verhalen kennen, maar ook hoe ook zij uiteindelijk ten prooi vallen aan Het Niets.

Zowel de film als het boek zitten vol met heftige emoties, van droefheid, verdriet en hartverscheurende scènes. Maar is ook soms vrij heftig eng, vooral door Gmork. Ook wat Atreyu moet doorstaan kan vrij heftig zijn en gevaarlijk. Maar dit alles heeft nut om Bastiaan bij het verhaal te betrekken. En als hij eenmaal de Empress een naam heeft gegeven, leeft Fantasia weer, is alles weer zoals het was en leven ook alle personages weer. Ook Artax! Dus hoe eng of zielig of dusiter het soms ook is, het komt gelukkig allemaal goed.

Vormgeving film

De film ziet er prachtig uit. Fantasia is fantasievol en vooral de inwoners die we te zien krijgen zijn mooi en leuk en creatief vormgegeven. De Rotsbijter is aandoenlijk en zielig tegelijk. De Nachtalf is lekker bijdehand met zijn vleermuis die altijd maar slaapt. En Ukkuk met zijn mooie gentleman pakje en zijn razendsnelle slak is erg leuk. Gmork daarentegen is dan weer angstaanjagend eng. Het zuidelijk Orakel met de Sfinxen is erg mooi en ook best eng. En Morla in het moeras is precies zoals je haar voorstelde uit het boek.

Maar vooral de scènes met Falkor, de geluksdraak met een hoofd als een schattige hond zijn fantastisch om naar te kijken. Falkor is zowel heel lief alsook best indrukwekkend vormgegeven en ik denk dat iedereen wel zo’n geluksdraak in zijn/haar leven wil. Dat met de muziek en natuurlijk het briljant epische themanummer (dat weer nieuw leven ingeblazen is met dank aan Stranger Things) maken de film helemaal af.

Het verhaal van het boek, bevat meer avonturen en ontberingen van Atreyu dan de film, maar de film weet wel de essentie en sfeer van het verhaal te pakken. Ook gaat de film slechts over het eerste deel van het boek. Over het tweede deel van het boek is een vervolgfilm gemaakt The NeverEnding Story II: The Next Chapter (1990). Maar het eerste deel van het boek is mede door de film het bekendst en het beste. Persoonlijk vond ik ook het tweede deel van het boek als kind al minder leuk.

the never ending story 1984 michael ende
Atreyu and Falkor/ Constantin Film, Warner Bros.

Het verhaal van Bastiaan

Dus dit eerste deel is nog niet het einde, want waar de film ophoudt en er een tweede film kwam, gaat het boek gewoon door. Maar dan met Bastiaan in de hoofdrol in Fantasia. Daar beleeft hij zelf avonturen en krijgen we een hele andere kant van hem te zien. Ook dit deel is vrij duister. Eerst kwam die duisternis vrij letterlijk van Het Niets, maar ook de manier waarop het werd verteld kon soms vrij donker zijn en zwaar. Maar nu in het tweede deel komt de duisternis ook van Bastiaan zelf. Hij ontmoet duistere figuren, zoals de duistere heks Xayiede en Bastiaan heeft niet zoals Atreyu een puur en goed krijgershart. Alhoewel beide delen wel samen een verhaal vormen, is het tweede deel toch aanzienlijk anders dan het eerste deel. Hierin verliest Bastiaan zichzelf in het verhaal dat hij voor zichzelf creëert. Het is weer een meta-perspectief, dat hoe belangrijk verhalen ook zijn, we mogen onszelf er niet in verliezen. Uiteindelijk is het ook het verhaal van Bastiaan zelf. Hoe hij het verdriet onder ogen moet zien en daarmee moet leren omgaan en dat liefhebben het allerbelangrijkste is.

Conclusie: Nostalgie en ultieme Storytellling in een meta-perspectief

Het zijn mooie belangrijke lessen verpakt in een ultiem episch verhaal. Een verhaal over het belang van verhalen, gebonden in een magisch boek.

Welk kind wenste toen niet dat zijn/haar versie van Het Oneindige Verhaal dat speciale bijzondere boek was, waardoor je zelf avonturen kon beleven, een eigen magisch boek te hebben. De voorkant heeft weliswaar de tekening van AURYN erop, maar helaas was dat niet de echte.

Het boek is voor mij datgene, als kind al, waar het om gaat met lezen en verhalen lezen en kijken. Het is meer dan nostalgie, en jeugdsentiment. Net zoals The NeverEnding Story meer is dan slechts een verhaal.

Praktische info

Boek:

Die unendliche Geschichte (1979), 391 bladzijden. Auteur: Michael Ende. Oorspronkelijke taal: Duits. Nederlandse vertaling: Het Oneindige Verhaal

Film:

  • The NeverEnding Story (1984) 94 min
  • Directed by: Wolfgang Petersen
  • Produced by: Bernd Eichinger, Dieter Geissler
  • Screenplay by: Wolgnag Petersen, Herma Weigel
  • Based on: The Neverending Story by Michael Ende
  • Starring: Noah Hathaway, Barret Oliver, Tami Stronach, Patricia Hayes, Sydney bromley, Gerald McRaney, Moses Gunn
  • Narrated by: Alan Oppenheimer
  • Music by: Klaus Doldinger
  • Cinematography: Jost Vacano
  • Edited by: Jane Seitz
  • Production company: Constantin Film, Bavaria Film, Producers Sales Organization
  • Distributed by: Constantin Film, Warner Bros.