Boek Review: The Amulet (Michael McDowell, 1979)

book review the amulet michael mcdowell

‘“Not no necklace,” said Jo, after a moment’s consideration. “Called a amulet.” Sarah looked up briefly. Why had Jo’s response been so reluctant? Another spoonful. There was no motion in the body, but the spoon always came out clean. Sarah didn’t think that she would ever grow used to this disgusting operation.”

Michael McDowell staat als schrijver bekend om zijn Southern Gothic horrors. In een typische herkenbare stijl weet hij op een lome en scherpe wijze het leven en de horrors in het zuiden tot leven het wekken. The Amulet was zijn eerste horror en gelukkig volgden er meer zoals The Elementals. Beiden gaan over de gezinsverhoudingen, die in ieder boek op geheel eigen wijze worden beschreven. Waar in The Elementals een familie worstelt met geheimen en geesten uit het verleden en die geesten die rondwaren, staat in The Amulet een magische maar dodelijke ketting centraal die het ultieme symbool is van een haatdragende infectie die zich door een stadje verspreidt.

Het verhaal

Het is 1965 en het stadje Pine Cone in Alabama waar de zwarten in een ander deel wonen dan de blanken, waar veel verschillende kerken staan, maar waar het merendeel van de inwoners werkt in de Pine Cone Munitions Factory, woont Sarah Howell.

Nadat haar man Dean een ongeluk heeft gehad met een geweer dat in zijn gezicht ontplofte op de militaire basis waar hij getraind werd om naar Vietnam te vertrekken, is niet alleen zijn gezicht zwaar beschadigd, maar ook is hij een halve zombie geworden. Nu moet Sarah voor haar invalide man zorgen die geen enkel teken van leven vertoont, maar ook is zij nu de slaaf geworden van haar schoonmoeder Jo bij wie ze inwonen. Jo is dik en lui en een naar mens die iedereen de schuld geeft van het ongeluk van Dean.

Wanneer Larry Coppage een oude vriend van Dean hem komt opzoeken, geeft zij hem een ketting met een Amulet cadeau, voor zijn vrouw Rachel. Die avond wanneer Rachel de ketting omdoet, steekt zij het huis in brand met hen en hun vijf kinderen er nog in. Wanneer de dochter van de sheriff de ketting vindt en aan haar moeder geeft, steekt zij haar man dood en valt en komt ongelukkig terecht in een glasscherf. Dit zijn de eerste doden in een hele reeks. Wanneer Sarah een verband legt met de vreemde doden en het Amulet schakelt zij haar vriendin en buurvrouw Becca in om het Amulet in handen te krijgen voordat er nog meer doden vallen.

Opbouw en stijl

In de eerste paar bladzijden wordt enkel het stadje Pine Cone beschreven, genadeloos, met scherpe humor en observaties, schetst dit een beeld van eind jaren 60, waarin zowel het klassenverschil als het rassenverschil als de verschillende religies zeer duidelijk en pijnlijk zichtbaar zijn. Michael McDowell spaart daarbij de ‘gewone burger’ niet die op een vileine maar humoristische wijze niet op hun best worden afgeschilderd.

Symbolisch neemt hij hierin mee de omgeving, onvruchtbaar, droog, hard en kil met meedogenloze hitte. Een stadje dat zijn ‘welvaart’ kent door de zaterdagloterij van winkeliers om mensen te lokken, maar vooral door vrijwel alle burgers aan het werk te helpen in de munitie- en wapenfabriek, die gefabriceerd worden voor de oorlog tegen Vietnam. Waar de witte mannen aan de machines staan, de witte vrouwen aan de lopende band, de zwarte mannen het terrein onderhouden en de zwarte vrouwen schoonmaken.

In een zeer korte tijd weet Micheal McDowell een zeer levendig beeld te schetsen van dit ‘bijzondere’ doodgewone stadje. Zijn schrijfstijl is een genot om te lezen en doet vooral in deze eerste pagina’s denken aan Shirley Jackson. Het zuidelijke leven in Amerika is duidelijk voelbaar en de sfeer en toon zijn gezet voor het vervolg en eigenlijke verhaal.

De personages

Dit eigenlijke verhaal vangt pas aan nadat Dean Howell thuis is gekomen na zijn ongeluk en we het miserabele leven van zijn vrouw Sarah volgen. Zij heeft het niet alleen te stellen met de roerloze Dean, maar vooral met zijn dikke, rancuneuze nare moeder Jo. Alle personages zijn met simpele schetsen tot leven gebracht. Met Sarah kan de lezer niets anders dan medelijden voelen. Gelukkig heeft zij steun aan haar buurvrouw en vriendin Becca. Ondanks de bevelen van Jo, haar gesnauw en haar slechte behandeling van Sarah, blijft zij zonder zeuren 40 uur werken in de fabriek, Dean verzorgen, Jo en Dean van eten voorzien, het huishouden doen en pikt ze elk lelijk woord van Jo. Sarah komt echter nooit over als een grijze muis, een verlegen, meisje dat niets durft. Haar worsteling met haar loyaliteit en plicht ten opzichte van Dean en haar walging van hem, komen vaak erg sterk tot uitdrukking en maken van Sarah een mens van leven en bloed.

Dat kan niet gezegd worden van Dean. Bewegingsloos, woordeloos, met een enorm verband om zijn hoofd met een groot gapend gat waar zijn mond zit, vraagt zowel Sarah als de lezer zich af of er nog wel iemand in zit, of hij nog leeft, bewust is, of stiekem tot leven komt wanneer zij er niet is en hij met Jo praat. Die suggestie geeft een extra enge dimensie aan wat Sarah thuis moet doorstaan.

Jo is de villain in het verhaal, zelfs zonder het bestaan van het amulet is zij haatdragend, gemeen, lui, dik, veeleisend en een bully. Terwijl we Sarah leren kennen door haar gedrag, leren we Jo vooral kennen door de informatie die over haar wordt gegeven, waardoor ze er nog bekaaider van komt. Het ongeluk van Dean is volgens Jo iedereens schuld. Van de mensen die in de fabriek werken, het hele stadje eigenlijk en ook geeft zij Sarah de schuld die het wapen in haar handen heeft gehad op de lopende band. Het Amulet dat zij geeft aan Larry Coppage, voormalig vriend van Dean en degene die hem als manager een baan aan had kunnen bieden in de fabriek, is niet alleen de oorzaak van  alle moorden en doden, maar is ook een tot leven gekomen symbool van de haat van Jo.

De horror en het Amulet

Die moorden en doden worden op vrij grafische wijze beschreven en wanneer het Amulet van persoon op persoon over gaat, is het als een haatdragende infectie die zich door het stadje verspreidt. Op een zeer interessante wijze weet Michael McDowell op deze manier leven in te blazen in het Amulet dat magisch zonder sluiting zich om de nek van een persoon weet te bevestigen en na de dood weer afglijdt. Het raadsel omtrent dit Amulet, waar het vandaan komt, wat het precies is, en of Jo er enige controle over heeft of weet wie het Amulet zal gaan doden, blijft in het midden. Dit houdt de magie van het verhaal en het mysterieuze, bijna occulte, in het verhaal.

Ironisch genoeg kom je als lezer via het Amulet dat zich een weg baant door Pine Cone meer te weten over de individuele inwoners en hun gezinnen, om niet veel later hen op de één nog gruwelijkere wijze dan de andere te zien sterven. Altijd met dezelfde werkwijze. Het Amulet zorgt ervoor dat degene die het draagt plots een enorme haat of afkeer voelt voor degene die zij/hij liefheeft of degene waar ze/hij al een hekel aan heeft dat alleen nog maar wordt versterkt. Het Amulet zorgt dat de drager anderen vermoordt en vervolgens zelf aan een zeer bizar ongelukkig einde komt. Het Amulet is zowel de oorzaak van de horror en moorden, maar laat ook de diepste negatieve gevoelens die we allemaal wel eens hebben over onze partners, kinderen, vrienden, werkgevers, zich tot het extreme uiten.

Die verschillende passages over de verschillende mensen en slachtoffers scheppen zo ook een beeld van hoe het stadje alsook hoe mensen in elkaar zitten. Die passages zijn ieder net iets anders van toon, maar allen bevatten die Southern-ness. De korte hoofdstukken wisselen elkaar af van wat Sarah meemaakt tussen de moorden en doden van de verschillende dragers van het Amulet. Zo blijft het tempo snel, het verhaal verrassend en ondanks dat het Amulet een gelijke werkwijze heeft, toch iedere keer anders, maar ook steeds grafischer en heftiger. Van een ijspriem, naar een hooibaalmachine, varkens en een plafondventilator om maar enkelen te noemen. Het is zo bizar dat het eerder absurdistisch aandoet dan hele nare gruwelijke horror. De doden, de moorden, de ongelukken gaan van kwaad tot erger en worden bizarder en bloederiger. Het is niet meer een opeenstapeling van lijken maar een culminerend verslag van de dood die er rondwaart.

De zoektocht van Sarah naar het Amulet geeft haar iets tastbaars om te vechten tegen de nare Jo en haar vreemde band met haar zoon. Het wordt niet alleen een strijd tegen de klok om het Amulet te vinden die zich op magische wijze steeds bij een ander terecht laat komen, maar ook is het een subtiele geestelijke strijd tussen Jo en Sarah omtrent het Amulet, waarvan Jo doet alsof haar neus bloedt.

De climax van het verhaal eindigt in de fabriek dat volgens Jo ook de grootste schuld heeft aan het ongeluk van Dean. In wezen heeft zij gelijk, de wapens zijn ook bedoeld om anderen te doden, al was het ontploffende wapen in Dean’s gezicht slechts een ongeluk. Dat wapen had anders een Vietnamees gezicht aan flarden geschoten. Maar haar motivatie heeft hier niets van doen, en is enkel wraakzuchtig vanwege Dean en niet als aanval gericht op wapens zelf. Hier wordt tegelijkertijd de vinger op de zere plek gelegd, want wapens (naast het ongeluk van Dean) doden niet uit zichzelf, mensen doden. En dat is precies wat er in The Amulet gebeurt. Het Amulet is de trigger en trekt de negatieve gevoelens tot in het extreme, wat bij de een misschien makkelijker gaat dan bij de ander. Maar de dader blijft de mens, het Amulet het wapen.

Conclusie

The Amulet is een heel sterk geschreven horror, bizar, absurdistisch, met zwarte humor, grafische moorden en doden, een heerlijke Southern toon en taalgebruik en een dappere heldin. The Amulet weet allerlei sociale kwesties van toen, van religie, wapens, rassen en klassen, met de horror van het verhaal te verbinden. De levens van de inwoners van het stadje Pine Cone worden door een letterlijke ketting als het ware als een keten met elkaar verbonden. Het is een genot om te lezen, door de stijl, de magie, de bizarre gebeurtenissen, maar vooral weet hoofdpersonage Sarah al snel het hart van de lezer te winnen. Heerlijke zinnen en zinsopbouw, taalgebruik, een snel tempo, wisselingen van sfeer geven dit boek een extra dimensie en zal de lezer zich geen moment vervelen.

Meer lezen over de boeken van Michael McDowell? Klik dan op onderstaande links:

Praktische info

The Amulet (1979), 287 bladzijden. Auteur: Michael McDowell. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: niet beschikbaar.