Boek Review: The Shining (Stephen King, 1977)

book review the shining stephen king

‘Across the room was a mirror, and deep down in its silver bubble a single word appeared in green fire and that word was: REDRUM.’

The Shining behoort tot een van de bekendste horror boeken (van Stephen King) en is een must read voor iedere horror liefhebber. Maar misschien hebben nog wel meer mensen de verfilming van Stanley Kubrick uit 1980 gezien. Die film is een impressionistische verbeelding van het eigenlijke verhaal van Stephen King. Alhoewel hij er eerst zelf niet zo blij mee was, is het wel een verrijking om tijdens het lezen de enge beelden van de gebeurtenissen in het Overlook Hotel voor de geest te kunnen halen, zelfs al komen deze niets eens voor in het boek. De beelden van de film geven net dat extra beetje horror aan het boek.

Want in het boek speelt vooral het verhaal van Jack, Danny en Wendy Torrance als gezin een grote rol. In het boek wordt dan ook volop aandacht geschonken aan de innerlijke gevoelens van al deze drie personages, alhoewel de meeste aandacht wel uit gaat naar Jack. Toch spelen de drie personages ieder een zeer belangrijke rol in de horror van het Overlook, in tegenstelling tot de film. Dus ook al heb je de film al gezien, het is meer dan de moeite waard om alsnog het boek te gaan lezen, waarin het hele verhaal veel beter tot zijn recht komt.

Het verhaal

Jack Torrance is als leraar ontslagen na een incident met een leerling en krijgt van een vriend/collega Al Shockley een baan aangeboden als caretaker tijdens de hele winter van het Overlook Hotel. Hij grijpt deze kans aan om daar zijn toneelstuk te schrijven. Zijn vrouw Wendy denkt dat ze er goed aan doen om met zijn drietjes afgesloten te zijn van de wereld en hun band te versterken, na een paar ernstige voorvallen. Maar de vijfjarige Danny is bang om naar het Overlook te gaan. Zijn denkbeeldige vriendje Tony waarschuwt hem met een cryptische boodschap REDRUM en met een eng beeld van iemand die hem achterna zit.

Eenmaal daar aangekomen worden ze rondgeleid door onder andere andere de kok Dick Halloran en die ziet gelijk iets bijzonders aan Danny. Hij vertelt hem dat hij net zoals hijzelf de Shining heeft, een gave waarmee je telepatisch dingen van anderen kan oppikken, en door de sluier van de werkelijkheid kan kijken, maar dat de Shining van Danny erg sterk is. Dat betekent dat dit specifieke hotel gevaarlijk kan zijn voor Danny. Dick waarschuwt hem dan ook dat hij nooit kamer 217 mag binnen gaan, maar hij zegt tegelijkertijd dat de dingen die hij ziet maar plaatjes zijn en niet echt en hem geen kwaad kunnen doen. En mocht er iets gebeuren dan moet Danny heel hard aan hem denken, zodat Dick hem misschien wel helemaal in Florida kan horen en dan komt Dick terug.

Maar hoe ver de familie Torrance ook van hun problemen vandaan is gegaan, en afgesloten is van de rest van de wereld, als eenmaal de sneeuw begint te vallen, hoe meer het blijkt dat het hotel inderdaad een gevaarlijke plek is. Niet alleen vindt Jack allerlei knipsels in de kelder over wat voor gruwelijkheden en maffiapraktijken en doden en moorden hebben plaatsgevonden in het hotel, maar Danny ondervindt het met zijn eigen ogen. En die zogenaamde plaatjes kunnen hem wel degelijk pijn doen. De enige die niet vatbaar is voor het hotel is Wendy, of misschien heeft het hotel haar wel onderschat. Terwijl Jack langzaam verzandt in waanzin en zijn hang naar zijn vroegere alcoholisme weer de kop op steekt en het voor Danny steeds gevaarlijker wordt, is het aan Wendy om te proberen haar gezin te redden. 

Opbouw van personages

Het verhaal heeft een hele prettige opbouw, waarin we de drie gezinsleden van de familie Torrance beter leren kennen, hoe hun onderlinge verhoudingen zijn, maar ook hun eigen persoonlijke worstelingen. Steeds meer wordt er bekend over het drankverleden van Jack en welke consequenties dit heeft gehad, maar ook leren we steeds meer over de achtergrond van Wendy. Niet alleen via hun eigen gedachten en ervaringen, maar ook door middel van wat Danny steeds van en over hen oppikt.

Dat maakt het vooral interessant dat we vanuit de ogen van een heel wijs kind zien wat de problemen van ouders met zo’n kind doen. Danny mag dan wel erg wijs zijn voor zijn leeftijd, maar het feit dat een kind onwetend blijft over wat zich voor hem achter gesloten deuren plaatsvindt, is een naïeve gedachte van de volwassenen zelf. Juist door zijn gezichtspunt zijn angsten te gebruiken zorg dit voor meer betrokkenheid en een intenser indrukwekkender gevoel, dan dat de problemen van Jack enkel vanuit zijn perspectief zouden zijn beschreven. Hierdoor ontstaan er een compleet beeld van het gezin vanuit al hun eigen perspectieven en worden ook hun motivaties en hun gedrag duidelijk en verklaarbaar. Dat zorgt er gelijk voor dat er geen bad guy is in het verhaal, enkel het hotel zelf.

Jack Torrance

Jack worstelt, zo wordt uiteindelijk duidelijk, al zijn hele leven met alcoholisme, met zijn vader als het foute voorbeeld. Zijn drankgebruik zorgde ervoor dat hij niet goed presteerde als leraar, hij zelfs een ongeluk heeft gehad met zijn drinkvriendje Al Shockley, hij ruzie kreeg met een leerling op school George Hatfield en hem in elkaar heeft geslagen en uiteindelijk ook Danny’s arm in een woedeaanval heeft gebroken een paar jaar geleden. Nu is hij echter gestopt met drinken en heeft besloten om zich te focussen op zijn gezin waar hij zielsveel van houdt en op zijn schrijven.

Het thema dat telkens weer terugkomt rond het personage van Jack is zijn alcoholisme, maar ook zijn verval in waanzin hoe langer hij opgesloten zit in het hotel. Maar het gevaarlijkste is zijn ontkenning hiervan, waardoor het hotel steeds makkelijker vat op hem krijgt.

Wendy Torrance

Wendy heeft vanzelfsprekend erg veel moeite gehad met het alcoholisme van Jack en heeft zelfs op het punt gestaan om van hem te gaan scheiden, waarop Jack beloofde nooit meer te drinken en sindsdien woord heeft gehouden. Wendy is zelf niet bang voor Jack, maar dat ene incident met Danny is ze nooit vergeten en heeft ze hem ook nooit vergeven. Ze is nog altijd bang en op haar hoede dat Jack Danny iets aan zal doen. Dat versterkt ook haar stiekeme jaloezie op de band die Jack en Danny ondanks wat er gebeurd is, samen hebben. Hierdoor veracht zij zichzelf, omdat zij niet wil worden zoals haar moeder.

Wendy heeft een slechte band met haar moeder in wiens ogen zij het nooit goed kan doen. Haar moeder was altijd jaloers op de band die zij met haar vader had. Dit is ook een belangrijke reden waar Wendy niet zo snel van Jack zou scheiden omdat ze nergens anders naar toe kan gaan met Danny en waarom zij ook niet Jack alleen achter wil laten in het Overlook, zelfs al blijkt het levensgevaarlijk voor Danny en weet zij dat er meer aan de hand is in het hotel.

Het thema van Wendy is haar angst om zowel Jack als Danny te verliezen, eerst aan elkaar en door haar jaloezie, maar vervolgens door het hotel. Wendy is de enige die bij zinnen blijft en een reële angst heeft, en daardoor rationeel blijft handelen. Maar het is geen doen om het in je eentje op te nemen tegen een hotel vol geesten en een krankzinnige Jack. Toch is, naast Dick, Wendy in zekere zin de heldin van het verhaal, vooral omdat zij niet opgeeft en doet wat nodig is. Wie niet zorgvuldig leest zal misschien over haar personage heen lezen, terwijl zij allesbehalve wordt ondergesneeuwd.

Danny Torrance

Een andere reden waarom Danny niet uit het Overlook wil vertrekken ook al vindt hij het daar doodeng en weet hij dat er iets verschrikkelijks staat te gebeuren, is dat hij zijn vader daar niet alleen wil laten. Ook al beseft Danny veel meer dan goed voor hem is, het gevaar van het Overlook blijft wat irreëel totdat het te laat is. De visioenen van Danny en het begrip over zijn ouders zijn zowel beangstigend als verontrustend om te lezen, zowel op emotioneel gebied voor het kind zelf als op horror gebied in het verhaal.

Danny speelt vooral de rol van de verbeelding van de angst, voor wat het hotel werklijk is. Hij is degene die door de sluier heen ziet, maar omdat hij nog maar vijf is, is hem niet altijd alles gelijk duidelijk. De angst dat er iets met zijn ouders en vooral zijn vader gebeurt blijft voorop staan, net zoals de angst dat ze ooit misschien gingen scheiden. Tenslotte speelt de angst dat hij door zijn visioenen als gek wordt verklaard een grote rol, want hij wil niet opgesloten worden.

Het Overlook Hotel

Aan het hotel zelf wordt ook veel aandacht besteed, over de achtergrond van het hotel, wat er gebeurd is, maar ook hoe het zijn grip op Jack steeds meer verstevigd. Zowel kleine gewone onschuldige dingen worden in het hotel ineens eng, maar ook zijn de gruwelijke dingen die zijn gebeurd volop aanwezig. Eerst in het hoofd van Danny, maar al gauw dringen ze door tot de werkelijkheid. De geesten en paranormale gebeurtenissen nemen alleen maar toe en zorgen voor veel spannende en enge gebeurtenissen die op verschillende niveaus zijn beschreven, van een surrealistische party in de balzaal, tot de enge haagdieren en de creepy speeltuin en natuurlijk dat wat er in kamer 217 zit. Die opbouw naar de horror neemt steeds meer toe en wordt steeds verontrustender, voor de lezer, maar dringt ook steeds meer door in de werkelijkheid en is niet langer alleen zichtbaar voor Danny en Jack, maar tenslotte ook voor Wendy. Met een spectaculair spannende horror finale, waarin ook Dick de hulproep van Danny heeft gehoord en door de sneeuw naar hen toekomt.

The Shining boek vs film, de verschillen

Zoals hierboven al gezegd is de film meer een impressionistische schets van het boek. De beelden zijn prachtig. Het uiterlijk van het hotel is anders, de haagdieren zijn vervangen door een labyrint en de speeltuin komt nergens naar voren. Veel focus wordt in de film gelegd op de vrouw in 217 met een grotere seksuele lading, die in het boek ontbreekt. Wat ook ontbreekt in de film is de nauwkeurige opbouw van de waanzin van Jack, dat komt in de film een beetje uit de lucht vallen. In het laatste deel van het boek zelf, is de overgang naar een totaal losgeslagen Jack ook een beetje abrupt, maar nog altijd veel beter weergegeven dan in de film. Ook de rol van Wendy is in de film tot het minimaalst beperkt. Terwijl de rol van Wendy in het boek erg belangrijk is. Danny’s personage komt in de film het meest overeen met het boek. Al zijn zijn ervaringen en gedachten in het boek uitgebreider.

De mini serie uit 1997 die Stephen King zelf heeft geschreven en geproduceerd komt veel beter overeen met het boek. Want waar het boek Jack nog enige verlossing en boetedoening geeft en een kans om het goede te doen, zich even los te maken van de grip van het hotel op een cruciaal moment, is dat in de 1980 film totaal niet het geval, waarin Jack als de slechterik wordt weggezet, wat helemaal niet zo is in het boek. Het gezin Torrance heeft zijn problemen, maar Jack is geen slecht persoon, maar door hun gezamenlijke en persoonlijke problemen is Jack extra kwetsbaar en vatbaar voor het hotel en dat is wat helaas in de film niet naar voren komt en vandaar de mini serie die daar beter op ingaat.

Conclusie

The Shining is niet alleen een horror verhaal dat erg zorgvuldig is opgebouwd, maar ook een mooi verhaal over een gezin dat precies goed en met goed gekozen elementen wordt verduidelijkt. Het is geen literair verhaal over de ontwikkeling van de personages, maar door hen een sterke achtergrond mee te geven die vooral van toepassing is op dit verhaal, geeft het wel meer diepgang en betrokkenheid met de personages. Hierdoor is er meer begrip voor deze personages en de hoop dat iedereen het overleeft is groot. Maar het blijft natuurlijk wel een horror. Wel een die erg prettig is geschreven met een fijn tempo wat heerlijk leest en waar je helemaal in kan gaan zitten.

← Lees ook het review van de verfilming van The Shining (1980)

Praktische info

The Shining (1977) 659 bladzijden. Auteur: Stephen King. Oorspronkelijk taal: Engels. Nederlandse vertaling: The Shining.