Film Review: Nosferatu, eine Symphonie des Grauens (1922)

review film nosferatu 1922
Nosferatu/ Nederlandsche Bioscoop Trust, Centraal Bureau voor Ligafilms, Film Arts Guild

Nosferatu is een stille film en de vroegste adaptatie van het boek Dracula van Bram Stoker uit 1897.

Maar omdat de familie de rechten niet wilden geven, hebben de makers de namen en het verhaal iets aangepast. Na een rechtszaak moesten alle kopieën worden vernietigd, maar gelukkig zijn er toch een paar bewaard gebleven, zodat dit meestwerk nu nog steeds kan worden bekeken.

Want hoe bizar en bijzonder is het om een film van 100 jaar geleden te bekijken, uit een tijd waarin film nog in de babyschoenen stond. De film heeft natuurlijk heel wat moeten doorstaan door de tijd en de muziek is niet de originele muziek die men toen erbij hoorde, want die is grotendeels verloren gegaan, dus een ‘echt review’ is bij deze film niet op zijn plaats. Ook ben ik geen filmwetenschapper en kan er technisch weinig tot niets over zeggen, maar alleen al het idee en de ervaring, van het kijken van zo’n oude film is het waard om er iets over te zeggen.

Het verhaal

Omdat men de rechten niet had van het verhaal van Dracula, zijn de namen veranderd en werd Graaf Dracula, Graaf Orlok. Hij veranderde van een charmante man in een afzichtelijk monster. Het verhaal speelt zich af in het fictieve havenplaatsje in het noorden van Duitsland, Wisborg, waar een makelaar Herr Knock in 1838 bericht krijgt van Graaf Orlok dat hij een huis in Wisborg wil kopen. Hij stuurt zijn medewerker Hutter naar de Karpaten toe, waar Orlok woont, om de koop te sluiten. Hutter laat zijn geliefde vrouw Ellen achter, maar in goede handen van de Reder Harding en zijn zus Ruth. Eenmaal in de Karpaten aangekomen blijkt dat de bevolking bang is voor Graaf Orlok en Hutter komt er al snel achter waarom en ziet de graaf voor wat hij werkelijk is. De koop wordt echter wel snel gesloten en het oog van Graaf Orlok valt op een foto van Ellen.

Wanneer Orlok zich in een houten kist met heilige aarde via een schip naar Wisborg laat vervoeren, haast Hutter zich ook terug om bij Ellen te zijn. Ondertussen is Knock al onder de betovering van Orlok geraakt en is gek geworden en ook Ellen gedraagt zich vreemd. Orlok laat een spoor van verderf achter die verdacht veel lijkt op de pest en eenmaal in Wisborg lijkt hij de plaag te hebben meegenomen. Als Ellen het boekje vindt, dat Hutter vanuit de herberg in de Karpaten heeft meegenomen, ontdekt zij dat Nosferatu een kind van Belial is, de Vogel des Doods en ontdekt zij ook hoe zij hem kan verslaan. Zij offert zichzelf op voor het welzijn van het dorp en is daarmee zonder dat iemand het weet de held van het verhaal.

Een meesterwerk

Je zou denken omdat de film al zo oud is, dat het nauwelijks te bekijken is, alleen als een studieobject. Maar dat valt reuze mee en eerlijk gezegd is het best betoverend om te kijken. Het ritme van vertellen, van het verhaal in 5 aktes zorgt ervoor dat je in het verhaal getrokken wordt. Met enkel de begeleiding van de orkestrale klassieke muziek die ook steeds duisterder wordt, naarmate het verhaal steeds spannender en enger wordt. En de sporadische teksten in beeld waarin of uitleg wordt gegeven, of de teksten van het boekje laten zien, of de dialoog, zijn functioneel voor het begrip, maar het meeste werk, het overbrengen van de emoties en het gevoel van de film worden door de duidelijke, maar niet theatrale mimiek van de acteurs bewerkstelligd.

Het verhaal heeft een logische opbouw, die duidelijk het verhaal naar voren laat komen en de beelden zijn af en toe ook best creepy en zeker voor die tijd, kan ik me voorstellen. Graaf Orlok ziet er niet alleen eng uit, maar gedraagt zich ook vrij onheilspellend wat nog eens wordt versterkt door de keuze van de shots en de camera. Die camerastandpunten zijn vaak vrij simpel en statisch, wijde shots van de scène, of juist een close up van een gezicht, maar sporadisch net op het moment dat het telt is er gekozen voor een mooie doorkijk, of een bepaalde hoek, waardoor de engheid van Orlok wordt versterkt. Voeg daar aan toe de bijzonder goede special effects wanneer Orlok vervaagt en de horror is compleet.

Door slechts te vertellen, te verbeelden wordt er een erg goede horror sfeer neergezet, waarbij gebruik wordt gemaakt van schaduwen en het licht. Het is geen pure zwartwit film zoals we die nu kennen, maar de belichting lijkt de kleur van het beeld te bepalen. Wanneer ze binnen zijn, en er een warme lichtbron aanwezig is van lampen en kaarsen is de kleur sepia, maar wanneer de kaars wordt uitgeblazen en het nachtlicht te zien is, is de kleurtoon van het beeld blauw. Met de ondergaande zon is het weer paarsroze. Misschien onbedoeld en was dit anders in de oorspronkelijke versie, maar het draagt nu wel bij aan de sfeer van dat moment in die scène van de film.

Conclusie

Nosferatu is een meesterwerk uit een tijd waar we als gewone filmkijkers nauwelijks een voorstelling van kunnen maken hoe toen een film werd gemaakt. Het is bijzonder dat we nog steeds zo’n echte oude klassieke film kunnen bekijken. En voor iedere horrorliefhebber is het een must om te zien, hoe toen al werd omgegaan met het opbouwen van een spannend verhaal, hoe de horror erin werd gebracht zonder alle opsmuk. Maar dat is beslist geen straf. Het is geen film die je enkel uit kan zitten als studieobject, maar ook echt vermakelijk is om naar te kijken. Het deed mij een beetje denken aan het bijwonen van een klassieke balletvoorstelling, waarbij het verhaal wordt verbeeld door mimiek en setting en de begeleidende muziek. Laat je meeslepen door het verhaal en de sfeer en Nosferatu zal een verrijking zijn voor het beeld dat je hebt bij film.

Praktische info

  • Nosferatu, eine Symphonie des Grauens (1922) 94 min
  • Directed by: F.W. Murnau
  • Produced by: Enrico Dieckmann, Albin Grau
  • Written by: Henrik Galeen
  • Based on: Dracula by Bram Stoker
  • Starring: Max Schreck, Gustav von Wangenheim, Great Schröder, Georg H. Schnell, Ruth Landshoff, Alexander Granach
  • Cinematography: Fritz Arno Wagner, Günter Krampf
  • Production company: Jofa-Atelier Berlin-Johannisthal, Prana-Film GmbH
  • Distributed by: Nederlandsche Bioscoop Trust (1922, NL), Centraal Bureau voor Ligafilms (1929, NL), Film Arts Guild (1929, USA)