Favorite Episode: Restless (Buffy the Vampire Slayer S4, ep22)

buffy the vampire slayer season 4 restless
vast asleep/ The WB

De laatste aflevering van het vierde seizoen van Buffy the Vampire Slayer ‘Restless’ is niet het slotstuk met het epische gevecht tegen de grote vijand van dat seizoen, maar een nawee daarvan.

Primeval

In de voorafgaande aflevering ‘Primeval’ nam Buffy het samen met Giles, Willow en Xander op tegen Adam, een biomechanical demoniod gecreëerd door professor Walsh, de scientist gone mad. Deze aflevering (‘Primeval’) staat niet alleen qua verhaal maar ook qua symboliek in verbinding met de laatste aflevering (‘Restless’) en gaf Spike in de aflevering voorafgaand aan deze (‘The Yoko Factor’) al een voorproefje.

Aangezien Adam zelf ook wat modificaties had aangebracht en een halve Terminator is geworden, was hij praktisch onverslaanbaar geworden. Echter door een ritueel uit te voeren, waardoor ze al hun krachten samenvoegen, wordt ook Buffy onverslaanbaar. Ieders specifieke kunde wordt gerepresenteerd door middel van een Tarot kaart.

Giles is Sophus, het intellect en mentor. Willow is Spiritus, die haar magische krachten symboliseert. Xander is Animus, het hart en moed. Buffy is Manus, haar fysieke kracht. Dit symboliseert niet alleen hun kunde, maar ook hun functie in de groep. Samen vormen zijn vanaf het begin tot het einde van de serie de kern van de Scooby Gang, zelfs wanneer ze gescheiden zijn. Hun band is onbreekbaar.

Maar juist die sterke punten, zijn tevens ook hun zwakheden waar Spike al gebruik van maakte toen hij in ‘The Yoko Factor’ de Scoobies uit elkaar wilde drijven.

De zwakke plek van Giles is dat hij bang is dat hij nu niet meer de mentor van Buffy is, nu zij volwassen wordt en zelf beslissingen kan nemen en dat zijn kennis te kort schiet en daardoor buitengesloten wordt door de groep.

De zwakke plek van Willow is haar angst dat ze haar groei niet zien, zowel op spiritueel gebied en groei als mens als op magische gebied, en daarbij haar relatie met Tara als een fase zien.

De zwakke plek van Xander is dat hij zich  nutteloos voelt, geen magie kan beoefenen, geen kennis heeft en geen kracht. En dat de rest prima zonder hem kan.

De zwakke plek van Buffy is dat haar rol als Slayer haar hele bestaan opslokt en er geen plek meer is voor een normaal leven en dat ze altijd eenzaam zal blijven.

buffy the vampire slayer season 4 restless primeval
combined Buffy/ The WB

Overgangsrite

In ‘Restless’  komt dit allemaal weer terug. In een experimentele aflevering met bijzondere cinematografie, dromerige muziek, surrealistische beelden, absurdisme, en een vervreemdende dromerige sfeer worden de karakters van de personages onder de loep genomen. Maar ook wordt er verwezen naar gebeurtenissen in voorgaande seizoenen, maar ook naar gebeurtenissen die nog moeten gaan plaatsvinden. Tevens is de hele aflevering niet alleen een groot symbool voor de personages en wordt via metaforen hun karakters verbeeld, maar ook is het een symbool voor het hele vierde seizoen, dat een transitie seizoen was.

Het vierde seizoen kondigde voor Buffy en de Scooby Gang een nieuw tijdperk aan, een nieuwe fase in hun leven. Buffy en Willow gaan studeren. Xander woont in de kelder van zijn ouders en heeft suffe baantjes zonder toekomstperspectief. En Giles is werkeloos, zowel qua echt werk, als qua Watcher en zijn functie als mentor voor Buffy. In het vierde seizoen probeert iedereen zijn draai te vinden en komen hun angsten, onzekerheden, alsook hun groei ter sprake. Dit alles wordt op een bijzondere wijze verbeeld in ‘Restless’.

Restless

Na hun heftige strijd zijn de Scoobies moe maar nog vol adrenaline en crashen ze op de bank bij Joyce om films te gaan kijken (op videobanden). Maar al voordat de eerste film begint zijn ze alle vier in een diepe slaap gevallen. In hun dromen worden ze achtervolgd en geteisterd door een vreemd wezen dat hen wil doden.

De droom van Willow

buffy the vampire slayer season 4 restless
comforting/ The WB

Willow tekent op de rug van Tara en Tara vraagt zich af waarom de kitten die ze Willow heeft gegeven nog geen naam heeft. Dat komt omdat ze nog niet volgroeid is. Wanneer Willow naar buiten kijkt, ziet ze een woestenij en daar beweegt iets. Vervolgens belandt ze in een toneelstuk, Death of a Salesman en zij is de enige die nog niet is omgekleed en haar rol  niet kent. Death of a Salesman heeft als thema’s dat de hoofdpersoon Willy geliefd en populair en succesvol wil zijn, iets dat Willow zelf ook nastreeft.

Wanneer ze vlucht via de coulissen tussen de grote dikke rode gordijnen wordt ze door iets aangevallen, maar gered door Tara die zegt dat niemand de waarheid weet over haar, maar als ze daar achter komen dan zullen ze haar straffen. Willow komt terecht op school en staat voor de klas om een spreekbeurt te houden en Buffy zegt tegen haar dat ze al in kostuum is. Wanneer Willow kijkt naar wat ze aanheeft, dezelfde outfit als in de allereerste aflevering van het eerste seizoen, is ze weer de kleine grijze muis van voordat ze onderdeel werd van de Scooby Gang. Hierop wordt ze door het wezen aangevallen en wordt haar leven uit haar gezogen.

Symboliek

Deze droom van Willow gaat over haar onzekerheden, dat ze bang is dat niemand ziet hoe ze is gegroeid en veranderd. Ze is bang dat ze de enige is die niet op haar plek is, aangezien zij de enige is die niet is omgekleed voor het toneelstuk. De dikke fluwelen gordijnen doen denken aan Twin Peaks, al was dat blijkbaar niet zo bedoeld, maar fungeert als metafoor voor de geborgenheid met Tara. Ook de kalligrafie op de rug van Tara doet denken aan de film The Pillow Book (1996) en representeert het seksuele verlangen.

Cinematografie

De sfeer van de droom van Willow verandert van dromerig en vredig met Tara naar verwarrend en absurdistisch wanneer ze in het toneelstuk belandt. De dromerige stukken zijn mooi en warm en zacht en de scherpe overbelichtte shots van de woestenij geven een contracterende sfeer, die kort maar krachtig is en een zeker onheil aankondigt. Het cameragebruik in het toneelstuk met de vreemde teksten zijn sterk en in your face en confronterend voor Willow. De drukte, het enthousiasme van iedereen, lijkt wereldvreemd voor Willow.

Verwijzingen

In deze sequence zit een verwijzing naar Madame Butterfly dat al eerder ter sprake kwam in een droom van Willow dat ook haar onzekerheid representeerde, in het eerste seizoen, aflevering 10 ‘Nightmares.’ Ook de kleren die Willow draagt wanneer ze voor klas staat zijn dezelfde als in het eerste seizoen, aflevering 1 ‘Welcome to the Hellmouth.’

De droom van Xander

buffy the vampire slayer seaosn 4 restless
disorientating/ The WB

Xander droomt dat hij samen met Giles en Buffy Apocalypse Now kijkt en dat Willow op de bank een nare droom heeft. Een soort inception effect. Want nadat we uit de droom van Willow zijn gesprongen en naar de droom van Xander gaan, zien wij als kijker Willow precies zoals Xander haar in zijn droom ziet. Xander staat vervolgens op om naar de wc te gaan en komt Joyce tegen die hem wil verleiden. Ze praat met hem waarbij we soms wel en soms niet haar mond zien bewegen.

Wanneer Xander in de wc aankomt en gaat staan plassen staan alle wetenschappers van het Initiative toe te kijken en aantekeningen te maken. Xander loopt weg en in plaats van in de gang terecht te komen, staat hij plotseling in zijn kelder. Daar bonst iets op de deur en wil naar binnen.

Als hij weer buiten is ziet hij Giles en Spike schommelen in de speeltuin. Spike heeft hetzelfde pak aan als Giles en zegt dat Giles hem gaat leren om Watcher te worden en dat Giles hem als een zoon beschouwt. In de zandbak speelt Buffy en Xander vraagt of de zandbak niet te groot en gevaarlijk is. Maar Buffy zegt hem dat Het nog niet voor haar komt. In de verte ziet Xander zichzelf als ijscoman in de ijscokar. En die Xander kijkt terug en ziet zichzelf bij de speeltuin staan en gaat naar de voorkant van de ijscokar en rijdt weg. Naast hem zit Anya die meent dat je alles kan doen wat je maar wilt, waar Xander het niet mee eens is. Als hij achter in de ijscokar Willow en Tara ziet die met elkaar zoenen en hem uitnodigen om mee te doen, zegt Anya dat hij naar hen toe moet gaan. Waarop zij de ijscokar middels gebaren blijft besturen.

Maar wanneer Xander naar Willow en Tara toe kruipt komt hij weer terecht in de kelder. Iets zit hem achterna. Dan komt hij op de campus aan en ziet Giles die hem iets belangrijks moet vertellen, maar dit vertelt in het Frans wat Xander niet kan verstaan, ook Anya komt en spreekt Frans. Xander wordt meegenomen door studenten en op zijn kop gehouden en belandt in Apocalypse Now waar hij Snyder treft, totdat hij weer terug is in de kelder waar het wezen hem eindelijk achterhaalt en zijn hart eruit haalt. Zowel Buffy als Willow zeggen hem dat ze hem ver vooruit zijn en Giles zegt dat de anderen alvast vooruit zijn gegaan.

Symboliek

Het feit dat Xander steeds weer belandt in de kelder duidt erop dat hij maar niet uit zijn eigen leven kan ontsnappen. Zijn angst is dat hij altijd in die kelder zal moeten blijven wonen en nooit vooruit zal komen. Hij is bang dat hij zal falen in het leven, terwijl zijn vrienden wel vooruitkomen in het leven en hij achterblijft. Het feit dat hij Giles en Anya niet kan verstaan, duit erop dat hij hun academische vooruitgang ook niet bij kan houden.

Cinematografie

In de droom sequence van Xander is volop geëxperimenteerd met kleur, waarin het scherm blauw, of groen of rood kleurt, wat een vervreemdend effect geeft. De camera duizelt om Xander heen, zoals het hem ook duizelt en hij belandt van de ene situatie moeiteloos in de andere, wat sterke editing is en echt die droomsituatie weergeeft. De scène waarin hij naar zichzelf kijkt vanuit twee standpunten is niet alleen een sterke scène, maar geeft ook weer dat Xander vanuit meerdere perspectieven kan kijken naar zichzelf.

Verwijzingen

In zijn droom zit een verwijzing naar de toekomst. Het feit dat Spike en Giles dezelfde kleren aan hebben en Giles Spike als zijn zoon ziet wordt werkelijkheid in het zesde seizoen aflevering 8 ‘Tabula Rasa’ wanneer Willow een spreuk uitspreekt waardoor iedereen zijn geheugen kwijt is.

De droom van Giles

buffy the vampire slayer seaon 4 restless
Confusing/ The WB

In de droom van Gies loopt hij samen met Olivia die een lege kinderwagen voortduwt op de kermis met Buffy die gekleed is in kinderkleren en paardestaartjes heeft. Ze gooit ballen naar een nep vampier maar mist telkens. Al ze zich naar Giles omdraait is haar gezicht met modder besmeurd. Dan ziet hij Spike die zich verhuurt als attractie, geheel in zwart wit gefilmd, zoals de klassieke monsterfilms. Ook Giles zou graag meer in de belangstelling willen staan, als muzikant en gaat optreden in de Bronze terwijl hij al zingend Xander en Willow advies geeft over wat er in hun dromen op het moment gaande is. Hij vertelt/zingt dat de oude kracht achter de Slayer achter hen aanzit omdat ze die hebben opgeroepen tijdens het ritueel om Adam te verslaan. Dan ziet hij een los snoer op het podium en volgt het en wordt hij aangevallen door het wezen waarvan Giles nu weet wat het is en wordt hij gescalpeerd.

Symboliek

Zij droom symboliseert zijn angst dat hij zijn leven alleen maar gewijd heeft aan het Watcher zijn en daardoor zijn kans op een gezin is misgelopen. Ook is hij bang om Buffy te verliezen, ze is geen kind meer dat zijn leiding nodig heeft. Hij staat nu op een punt waarop hij moet kiezen voordat het te laat is.

Cinematografie

Ook nu wordt gebruik gemaakt van verschillende filmtechnieken van zwart wit, overbelichting. Maar de creepyness van de First Slayer die door hem ontmaskerd is, neemt toe. Dat in de droom van Buffy zijn climax zal bereiken.

De droom van Buffy

buffy the vampire slayer season 4 restless
Confronting/ The WB

Buffy droomt dat ze samen met Faith het bed opmaakt. Het is dezelfde droom die Faith had toen ze in een coma lag in het vierde seizoen aflevering 15 ‘This Year’s Girl.’ In die droom van Faith maakten ze het bed op, omdat haar kleine zusje kwam. Nu geeft Tara de Tarot kaart Manus aan Buffy en zegt haar dat ze net pas is begonnen en of ze weet wat er komt, wie ze is. Wanneer Buffy de kamer verlaat, zegt Tara dat ze terug moet zijn voor zonsopkomst “Be back before Dawn.”

Buffy gaat op zoek naar de anderen. Maar ze is helemaal alleen. Joyce zit achter de muur op de campus en ze ziet Riley ondervraagd worden door Adam, althans de man die hij voorheen was. Ze worden aangevallen en Buffy wil haar wapentas openmaken, maar er zit alleen maar modder in wat ze op haar gezicht smeert. Ze loopt de woestenij in en ontmoet daar de First Slayer.

Ze kan niet praten en heeft geen naam en Tara fungeert als Buffy’s gids en de tolk van de First Slayer. “Ik heb geen stem. Ik heb geen naam, ik leef in de dood, De schreeuw van bloed. De diepe wond. Ik ben vernietiging. Absoluut. Alleen”.

Hierop antwoordt Buffy dat zij niet alleen is en genoeg heeft van de droom en er ontstaat een gevecht tussen Buffy en de First Slayer. Buffy wordt wakker, maar droomt nog en pas wanneer ze zegt ophoudt met vechten en zegt dat zij niet is ontstaan uit de First Slayer, worden zij en de rest wakker.

Symboliek

Haar droom symboliseert de angst dat haar Slayer zijn haar alleen en eenzaam maakt, maar zij beseft al snel dat dit niet waar is. Dit wordt cinematografisch ondersteund door de shots waarin zij alleen te zien is, zij klein is in een grote woestijn. De modder symboliseert de First Slayer een masker dat zij opdoet, maar niet is. Ze is tevens bang dat Riley de kant van de militairen zal kiezen en zij hem kwijtraakt.

Cinematografie

De shots zijn prachtig, met wederom gebruik van kleur die het beeld overheerst, de scherpe overbelichting in de woestijn. Het zijn elementen die allemaal terugkomen in de droom sequences van de anderen en ook qua stijl hun dromen met elkaar verbindt. Maar ook sommige shots verbinden hun dromen letterlijk met elkaar. De modder op het gezicht van Buffy in haar droom en die van Giles. De grote zandbak waar ze als kind in zit in de droom van Xander verbindt die van hem met haar droom als die van Giles waarin ze een kind is. Tara fungeert als gids, buitenstaander maar wijze vrouw voor zowel Willow als Buffy.

Verwijzingen

Het is ook Tara die de grote verwijzing geeft naar het volgende seizoen, wanneer ze zegt dat Dawn komt, vlak na de droom van Faith die zegt dat Buffy’s zusje komt. Ook het feit dat Tara zegt dat het nog maar pas begonnen is, laat zien dat dit een transitie seizoen is en dat de volgende drie seizoenen nog heftiger en epischer worden, waarbij de grootsheid van Buffy wordt getoond en dat haar rol als Slayer samen met de Scoobies de wereld van Slayers voorgoed zal veranderen, wat haar de belangrijkste Slayer ooit zal maken.

De First Slayer

We zien voor het eerst de First Slayer, de jonge vrouw waar alle macht vandaan komt. Zij is wild en veroorzaakt dood en vernietiging en is gemaakt om slechts te doden. Hier wordt ze getoond als een wild en gevaarlijk wezen een oude kracht waar niet mee te spotten valt. Tegen Adam zegt SuperBuffy nog dat hij de bron van hun kracht niet kan bevatten, maar dat doen zij zelf ook nog niet helemaal. Pas in het zevende seizoen aflevering 15 ‘Get It Done’ komen we erachter hoe en waarom en door wie de First Slayer is gecreëerd en dat zorgt voor een tragische en heftige wending.

Would you like some Cheese?

buffy the vampire slayer season 4 restless
The Man with all the Cheese/ The WB

De man met de kaasplakjes, is het ultieme absurdistische in deze aflevering en heeft geen betekenis volgens Joss Whedon omdat er altijd onlogische dingen gebeuren in dromen. Het zorgt voor een weird intermezzo in elke droom waar hij steeds weer in opduikt. Toch kan ik het niet helpen om te denken dat het toch enigszins te maken heeft met het feit dat Riley Willow om hulp vroeg om het hart van Buffy te veroveren en zij antwoordde dat Buffy van kaas houdt…

Voor ieder wat wils

Dat is juist het coole aan deze aflevering. Omdat het zo bomval symboliek, surrealisme en absurdisme zit, kan je overal iets in zien. Zoals bijvoorbeeld in de droom van Willow dat ze zegt dat er helemaal geen cowboy in Death of a Salesman zit, terwijl Riley verkleed is als cowboy, hij zelfs een plek voor zichzelf heeft gecreëerd. Dat Buffy in een monoloog afgeeft op mannen, kan te maken hebben met haar ervaringen met Parker, haar liefdesverdriet, maar ook met het feit dat Willow nu verliefd is op Tara. Dat Xander droomt over Willow en Tara die er nogal hoerig uitzien, kan zijn onbegrip tonen over hun relatie. En dat hij droomt dat Joyce hem verleidt en hij een veroveraar is, verwijst naar de vele afleveringen waarin hij een demon- en vrouwenmagneet is, onder andere omdat hij vrij ongezonde of op zijn minst onconventionele liefdesrelaties heeft gehad.

Deze speciale aflevering is gedurfd, maar meer dan geslaagd en zoals Tara zegt is dit pas het begin. Het vierde seizoen was al een groot verschil qua verhaallijnen, onderwerpen, maar ook de manier van vertellen en filmen werden naar een hoger niveau getild en dit zet zich voort in de volgende seizoenen. Het wordt niet alleen volwassenen, heftiger, serieuzer, komischer en epischer maar zal de wereld in het Buffy Universum voorgoed veranderen.

Meer lezen van Buffy the Vampire Slayer? Klik dan op onderstaande links:

Favorite episodes:

Monster of the Week episodes: