Film Review: The Shining (1980)

review film the shining 1980
The Shining/ Warner Bros.

Alleen al om de prachtige vormgeving, sterke sfeer en beklemmende cinematografie is The Shining een horror klassieker.

Toen The Shining in 1980 uitkwam was niet iedereen erover te spreken, de film was langzaam, de horror scènes te overdreven in verhouding met het verhaal, Shelly Duvall werd zelfs genomineerd voor een Razzie. Maar ook Stephen King was absoluut niet tevreden over de adaptatie van zijn gelijknamige boek. De film besteedt geen enkele aandacht aan de complexiteit van het gezin en de redenen waarom de vader afglijdt in zijn alcoholisme. Ook het bovennatuurlijke was te weinig aanwezig in de film, wat het in het boek als externe kracht een hele grote rol speelt.

Stephen King heeft daarop besloten zijn eigen versie te maken die wel aansluit bij het boek, dat werd de miniserie uit 1997. Pas later werd de film anders bekeken (ook door Stephen King zelf) en beoordeeld en werd de film alsnog een cultfilm, een klassieke horrorfilm die bijna iedereen wel kent.

The Shining heeft in ieder geval een paar iconische beelden opgeleverd van de tweeling in de gang, het bloed dat met geweld de gang in stroomt, REDRUM, Danny op zijn driewieler en natuurlijk: Here’s Johnny!

Het verhaal

Jack Torrance, voormalig leraar die nu aan zijn eigen boek wil schrijven, neemt een baan als als caretaker van het Overlook Hotel in de winter. Dat betekent dat hij met zijn vrouw Wendy en zoontje Danny een aantal maanden geheel afgesloten zal zijn van de rest van de wereld. Dat lijkt hem ideaal om aan zijn boek te werken. Hij krijgt echter een waarschuwing dat de vorige caretaker last heeft gekregen van het zogenaamde cabin fever en zijn vrouw en twee dochters met een bijl heeft vermoord en zichzelf daarna door zijn hoofd heeft geschoten.

Ondanks deze waarschuwing trekt Jack samen met Wendy en Danny in het Overlook Hotel, waar ze onder andere worden rondgeleid door Dick Halloran de kok, die Wendy de keuken en voorraadkasten laat zien. Met Danny heeft hij een speciaal gesprek, want in Danny herkent Halloran iets speciaals. Danny heeft net zoals hij The Shining een gave waardoor hij door de sluier van de echte wereld kan kijken, waardoor Danny onder andere spoken kan zien, maar ook telepathisch met Halloran kan communiceren. Hierdoor wordt het extra gevaarlijk voor Danny, want het Overlook Hotel herbergt meerdere geheimen. Maar alhoewel Danny al snel enge ervaringen heeft, enge dingen ziet en macabere visioenen heeft, is het niet hij die door het Overlook gegrepen wordt en langzaam tot waanzin wordt gedreven.

review film the shining 1980
lot’s of REDRUM/ Warner Bros.

De film: alle aandacht voor stijl

Je kan de film op twee manieren bekijken, als een adaptatie van het boek van Stephen King of als een losse film.

Laten we beginnen met het als een losse film van Kubrick te bekijken. Wat opvalt is de prachtige cinematografie waar erg de nadruk op ligt. Het hotel leent zich daar ook perfect voor. De grootsheid en vele kamers en gangen, allemaal in verschillende stijlen, van een gouden balzaal, tot jaren 70 tapijt en oubollig behang geven al snel een hypnotiserend gevoel. Dit wordt extra benadrukt door de manier van filmen en het geluid. Wanneer Jack in de grote zaal achter zijn typemachine zit te typen of een tennisbal tegen de muur gooit, wordt door enkel het geluid zowel de grootsheid als de isolatie benadrukt.

Sowieso is een gebouw dat gemaakt is om er honderden mensen tegelijk in te herbergen waar nu helemaal niemand is, dan spookachtig, onwerkelijk. Door de manier van filmen wordt dit benadrukt en wel door Danny wanneer hij op zijn driewielertje door het hotel fietst, het geluid van zijn wielen op de verschillende vloeren, hout, tapijt, steen is een onderdeel van dat hypnotiserende gevoel dat Kubrick aan de film geeft. Het driewieler idee door het huis is overigens al eerder gedaan in the Omen (1976). Door ook het camerastandpunt laag te houden op zijn hoogte, wordt deze leegte niet alleen vanuit zijn perspectief gezien, maar krijgt het ook weer dit onwerkelijke gevoel. Een andere manier waarop we een beeld krijgen van het hotel is doordat de camera vaak achter een personage aanloopt, zodat je als het ware zelf door het hotel loopt.

Het hotel, de verschillende ruimtes en kamers zijn erg mooi weergegeven, vaak in middle of frame shots, maar ook symmetrie in de ruimtes zelf. De kamers zelf zien er prachtig uit, met een echte jaren 70 vibe, het tapijt, de lambrisering, maar ook de kleuren, de fel rode toiletruimte, de klassieke balzaal, het bloemetjesbehang, de vaalgroen geverfde muren in de kelder, doet erg schizofreen aan, dissociatief, alsof het niet bij elkaar past. Ook dit draagt bij aan een unheimische beklemmende sfeer. Er is ook erg mooi gebruik gemaakt van de lichtval die diffuus een grote ruimte binnenvalt. En het beeld van het ingesneeuwde hotel, het blauwachtige licht buiten is erg unheimisch en geeft echt het gevoel van isolatie weer.

Danny vs Jack

Maar ook de visioenen van Danny, van het bloed dat als een golf door de gang stroomt of de vermoordde meisjes maken van horror een esthetisch beeld. Alhoewel deze visioenen nu functioneel zijn en als horror dienen in plaats van een actief aandeel hebben in het verhaal, draagt het zeker bij aan een enge sfeer. Sowieso wanneer de scènes van Danny aan bod zijn, leeft de film erg op. Zijn acteerwerk wanneer hij bang is of wanneer hij met de stem van Tony spreekt is best indrukwekkend en maken de film vrij creepy. Maar echt aandacht aan The Shining zelf, behalve dat Halloran dit benoemt, is er niet. Ook Halloran speelt in de film een vrij functionele rol in plaats van een echte actieve rol en belangrijk element. In de film gaat het niet om de kwetsbaarheid en de actieve rol van Danny in het verhaal en geschiedenis van het spookhotel. Maar richt de film zich op het verval in waanzin van Jack.

Waar bij Danny zorgvuldig de spanning en de visioenen zijn opgebouwd en hij steeds engere dingen gaat zien en steeds banger wordt, ontbreekt die hele opbouw bij het personage van Jack. Ineens heeft hij een nachtmerrie, wordt hij boos en geïrriteerd en ziet ook hij plotseling de geesten van het hotel. Het lijkt daarom of hij degene is die die hallucinaties opwekt, alsof ze symbool staan voor de waanzin waarin hij vervalt. Terwijl in het geval van Danny alles echt is en echt gebeurt.

Dit staat natuurlijk haaks op elkaar en maakt van Jack een pop die bespeeld wordt door het plot en door cabin fever langzaam waanzinnig wordt, in plaats van door de gebeurtenissen in combinatie met zijn karakter, wat wel erg het geval is bij Danny. Ook de verklaring waarom Jack een terugval heeft met zijn alcoholisme, waarom hij zo doordraait, blijft in het midden of in ieder geval buiten beeld. Zelfs het balletje dat wordt opgegooid wanneer Jack aangeeft dat toen hij voor het eerst het hotel binnenkwam hij een sterk deja vu gevoel had, wordt nergens opgevangen en blijft in de lucht hangen. Dit alles zorgt er wel voor dat Jack Nicholson zich helemaal uit kan leven en dit doet hij dan ook voortreffelijk.

review film the shining 1980
strong visuals/ Warner Bros.

Wendy

De rol van Wendy is miniem. Zij is enkel aanwezig om hen te helpen, of beschuldigen, of te koken en te schreeuwen en gillen. Desalniettemin neemt zij wel actief actie en houdt zij haar wapen dicht bij de hand. Ze laat Jack zich veel zeggen, maar de grens is wanneer zij denkt dat hij Danny heeft geslagen. Dit maant haar direct tot actie en ze weet zelfs Jack te overmeesteren. Wat sowieso erg opmerkelijk is, is dat het gezin niet een keer samen gezellig te zien is, aan de eettafel bijvoorbeeld. Al hun scènes vinden zich vrijwel apart van elkaar plaats, waarbij ze in tweetallen wel interactie met elkaar hebben. Dat geeft een heel vreemd beeld. En je krijgt als kijker ook weinig binding met de afzonderlijke karakters en al helemaal niet met het gezin an sich.

Sterke cinematografie, sfeer en muziek

De film beroept zich voornamelijk op enge scènes met prachtige cinematografie en ook erg mooie elektronische muziek die voor een zeer onheilspellende sfeer zorgen. Want deze muziek, dan met zware tonen en dan weer met schijnende vlijmscherpe tonen is nadrukkelijk aanwezig en drukt een zware stempel op de film, wat de enge sfeer alleen maar ten goede komt. De film duurt wel erg lang, waardoor er juist de tijd genomen had kunnen worden voor een goede spanningsopbouw, maar focust zich nu voornamelijk op de vreemde Kubrick sfeer van de jaren 70, waarbij de vele middle in frame shots in het oog springen. De film is daarom erg stijlvol en met aandacht geschoten en op cinematografische gebied een pareltje om te zien, maar gaat niet diep in op de ontwikkeling van de personages.

Film vs Boek

Wanneer je de film vergelijkt met het boek, dan gaat de film geheel voorbij aan het gezin Torrance. Met bijna geen enkele achtergrond of beelden en scènes waarbij we het gezin en hun complexiteit leren kennen, is dit een groot contrast met het boek.

In het boek struggelt Jack met zijn schrijverschap en alcoholisme en geweld binnen het gezin en Danny struggelt met zijn gave waar hij niet veel van begrijpt maar vooral last van heeft. Wendy probeert zowel haar zoon als man te redden en te helpen, maar tijdens de isolatie in het hotel wordt dat haar erg moeilijk gemaakt. Daarbij wordt Jack verleid door het kwaad dat in het hotel leeft, wat een echte externe bestaande kracht is en waarin Danny een belangrijke rol speelt. Het is een combinatie van de horror waarin het gezin Torrance in de realiteit mee worstelt en de kwade krachten van het hotel die een goede balans heeft en elkaar versterkt. En ieder gezinslid speelt daarin een eigen grote rol. En dat komt niet naar voren in deze film. Ook het einde van de film is niet in lijn met het boek en het einde van het boek vind ik zelf veel logischer en geeft een gevoel van keuze en catharsis. Dus ik begrijp Stephen King hierin volkomen. Het verhaal van Kubrick is niet het verhaal van King.

Conclusie

The Shining is ondanks dat de aandacht uitgaat naar cinematografie, vormgeving, art decoration en sfeer, terwijl de opbouw van het verhaal van de personages zelf wat achterblijft, een erg goed gemaakte horror. De nadruk ligt op het visuele van horror, waarbij prachtige surrealistische beelden, creepy shots die kort in beeld komen effectief zijn en voor een enge sfeer zorgen. Alhoewel het verhaal en de achtergrond en het gespook van het boek nauwelijks aanwezig zijn, is dit een meer visuele verbeelding, dan een thematische. Dat zorgt echter wel voor een kijkervaring die een lust voor het oog is.

Praktische info

  • The Shining (1980) 146 min
  • Directed by: Stanley Kubrick
  • Produced by: Stanley Kubrick
  • Screenplay by: Stanley Kubrick
  • Based on; The Shining by Stephen King
  • Starring: Jack Nicholson, Shelley Duvall, Scatman Crothers, Danny Lloyd
  • Music by: Wendy Carlos, Rachel Elkind
  • Cinematography: John Alcott
  • Edited by: Ray Lovejoy
  • Production company: The Producer Circle Company, Peregrine Productions, Hawk films
  • Distributed by: Warner Bros.