Film Review: It: Stephen King’s Mini-Series (1990)

review film mini series it stephen king 1990
don’t be afraid of It/ Warner Bros. Television, ABC

Deze mini-serie is de eerste verfilming van het bekende boek van Stephen King: It.

Deze mini-serie gebaseerd op het gelijknamige boek van Stephen King weet erg goed de sfeer en het concept van het boek te pakken. Oorspronkelijk was deze serie bedoeld als een serie van 8 uur, maar dat werden er 3, die weliswaar grotendeels de lijnen van het boek volgt, maar enkele subplots heeft overgeslagen en sommige elementen op een andere manier dan in het boek heeft terug laten komen. Maar het belangrijkste, de Losers Club, Derry en It zijn bewaard gebleven, alsook de thema’s en de sfeer.

Het verhaal

In 1960 wordt het broertje van Bill Denbrough, Georgie op brute wijze gedood. In datzelfde jaar zijn er meerdere vermissingen van kinderen. Die zomer heeft Bill steun aan zijn vrienden, Richie Tozier, Stan Uris en Eddie Kaspbrak.

Ben Hanscom is net in Derry komen wonen met zijn moeder en ingetrokken in het huis van zijn tante en neefjes. Omdat hij te dik is wordt hij achterna gezeten door de bully van de klas Henry Bowers, die een H in zijn buik kerft. Ben vlucht zonder het te beseffen, de Barrens in, een moerasachtig stuk grond waar het beekje de Kenduskeag door stroomt, waar toevallig Bill en Eddie spelen. Ben verstopt zich en wanneer Henry is vertrokken, komt Ben uit zijn schuilplaats en maakt kennis met Bill en Eddie, die een dam aan het maken waren. Ben weet echter precies hoe dat moet en wil hen helpen.

Ben is ook direct verkikkerd op Beverly een meisje uit zijn klas en wanneer hij een kaart met een gedicht bij haar door de brievenbus wil gooien, ziet hij dat zij huilend het huis uit vlucht voor haar vader. Ben troost haar en vraagt haar ook mee naar de Barrens. Richie en Stan komen ook, maar hun club is pas compleet als ook Mike zich bij hen aansluit wanneer ook hij op de vlucht is voor Henry.

Met z’n zevenen weten ze in een stenengevecht Henry en zijn vrienden te verjagen. Ze noemen zichzelf de Losers Club en komen erachter dat ze allemaal iets vreemd hebben gezien deze zomer. Ben zag de geest van zijn vader en een skelet die veranderde in een clown. Eddie zag de clown in de doucheruimte op school. Richie zag een weerwolf in de kelder van de school die veranderde in een clown. Bij Beverly spoot het bloed uit de gootsteen van de badkamer, iets dat haar vader niet kon zien. Stan zag een mummy en bij Bill kwam het fotoalbum tot leven en ging bloeden. Mike brengt het oude fotoalbum van zijn vader mee en daarin zien ze de clown, Pennywise the Dancing Clown, die regelrecht uit het album wil komen.

Ze beseffen dat er een monster leeft in Derry dat elke 30 terugkomt om zich te voeden met kinderen en Bill vraagt hen hem te helpen om het monster It te verslaan. In het riool gaan ze de confrontatie aan, verjaagd, maar misschien niet dood, doen ze een belofte dat als It ooit terugkomt ze hem voorgoed zullen verslaan.

Het is 30 jaar later en één voor één krijgen de Loser een telefoontje van Mike die als enige is achtergebleven in Derry. It is terug en het is tijd dat ze terugkeren om zich aan hun belofte te houden.

review film mini series it stephen king 1990
The Losers Club/ Warner Bros. Television, ABC

Zomer 1960

De serie volgt vrijwel dezelfde structuur als het boek. Het begint echter bij de volwassen Mike die als voice over uit zijn dagboek citeert, terwijl we hem aantreffen bij de zoveelste crime scene van een verdwenen kind is. Tot nu toe heeft hij getwijfeld, hij moest het zeker weten, maar nu is het echt tijd om zijn oude vrienden te bellen.

Eerst belt hij Bill en zien we zijn flashback gedachte over de verdwijning en dood van Georgie. Vervolgens belt hij Ben, Richie, Beverly en Eddie waarin we ook korte flashbacks zien van hun persoonlijke ervaring met It. Ook in deze volgorde worden hun persoonlijke en gezamenlijke belevenissen chronologisch verteld, zodat het één goed lopend verhaal wordt en de kijker een goed beeld krijgt wat er toen precies is gebeurd. Zo krijgen we een klein beeld van de volwassen Losers nu en een groot beeld wat zich die zomer in 1960 zich heeft afgespeeld. Dit neemt vrijwel de eerste helft van de serie/lange film in beslag.

Overeenkomsten en verschillen met het boek

Er zijn een aantal verschillen aangebracht om niet alleen optimaal gebruik te maken van de korte serie duur, maar ook om op beeld het verhaal soepel te laten verlopen.

Zo is Ben net verhuisd naar Derry, terwijl in het boek hij pas na die zomer met zijn moeder verhuist uit Derry en bij zijn tante gaat wonen. Op deze manier is hij degene die de andere jongens met Beverly laat kennis maken. Een ander verschil is dat alle kinderen bij elkaar in de klas zitten, ook Henry en Belch en zijn andere vrienden. In het boek zitten ze verspreid over meerdere klassen en gaat Mike naar een andere school die bij de kerk hoort, wat de reden is dat hij pas laat met de anderen kennis maakt. Stan tenslotte is padvinder. De overdreven bezorgde moeder van Eddie en de bedreigende vader van Beverly zijn gebleven. Maar het feit dat Henry de arm van Eddie breekt, wordt achterwege gelaten, een moment in het boek waarin Henry zich niet alleen een ware psychopaat toont, maar ook onder de invloed is van It.

Ook zien de kinderen net andere dingen. Hun ervaring is ook korter en ze beleven dit niet zoals in het boek al ver voor de zomer, maar valt samen met de totstandkoming van de Losers Club. Bill, Richie en Beverly maken dezelfde dingen mee als in het boek, maar dan net even op een andere manier, maar Ben ziet een skelet in plaats van een mummy. Eddie ziet direct Pennywise in plaats van een lepralijder. Stan ziet de mummy in een oud huis (dat wel het huis aan Neibolt Street zou kunnen zijn) in plaats van twee dode jongetjes in de Standpipe. Richie ziet weliswaar wel de weerwolf, maar dit keer is hij alleen en niet samen met Bill bij het huis aan Neibolt Street. En Mike ziet alleen het fotoalbum van zijn vader tot leven komen, wanneer hij dat samen met de anderen bekijkt, en niet de enorme vogel waar hij door werd aangevallen. 

Wat ook ontbreekt is het eerste gevecht dat de Losers aangaan met It in het huis aan Neibolt Street. In dit epische gevecht weet Beverly It te verwonden met haar katapult en zilveren kogels, en It vlucht, maar niet voordat het ook Ben heeft verwond. Dit stuk wordt helemaal weggelaten en hun eerste confrontatie is gelijk in het riool.

Dit betekent automatisch dat het huis aan Neibolt Street compleet is weggelaten evenals de Standpipe, toch erg belangrijke locatie in het verhaal. De Barrens en het belang ervan is wel gebleven, evenals het bouwen van de dam, wat een symbolische betekenis heeft in het sterk maken van de band tussen de kinderen en iets maken dat een sterke stroom tegenhoudt.

Omdat het boek rustig de tijd kan nemen om iedereen zijn eigen dingen te laten beleven en de relatie tussen de kinderen rustig op te bouwen, beleven zij niet alles samen, pas wanneer ze het clubhuis hebben gebouwd en echt actie willen ondernemen tegen It. In de serie gaat dit allemaal wat sneller en vormen ze, al gelijk één groep die alles samen doet. Samen naar de bioscoop, maar ook samen de badkamer van Beverly schoonboenen om het bloed weg te halen, terwijl in het boek dit Ben, Stan en Eddie dit samen met Beverly doen.

In het boek speelt Henry Bowers, de bully en aardse vijand van de Losers en pion van It een belangrijks rol. Hij vervult meerdere functies, zoals het indirect bij elkaar drijven van de zeven Losers en zien we hem afdrijven in waanzin wanneer hij Eddie’s arm breekt, waardoor de Losers nog hechter worden. Dit laatste, het breken van Eddie’s arm, is weggelaten in de mini-serie.

Ondanks dat er een aantal elementen anders zijn gebruikt en sommige dingen geheel zijn weggelaten, is het belangrijkste gebleven. En dat is het onderliggende thema in het boek. Het ritueel van Chüd wordt weliswaar niet bij naam genoemd of expliciet uitgevoerd, maar het idee ervan komt wel duidelijk aan bod. Ook de Turtle komt slechts impliciet in beeld, maar speelt verder geen rol. De eerste keer weten de kinderen It te verjagen door de kracht van hun onschuld en fantasie. De ongemakkelijke scène in het boek nadat ze It hebben weggejaagd wordt geheel weggelaten en de belofte wordt slechts mondeling gedaan en bekrachtigd met een gezamenlijke omhelzing, zondat dat ze een bloed eed afleggen. De Losers Club noemt zichzelf ook de Lucky Seven, in de serie, om het wat meer een positievere draai te geven, in plaats van enkel een Geuzennaam aan te nemen.

review film mini series it stephen king 1990
Pennywise the Dancing Clown/ Warner Bros. Television, ABC

Pennywise

De vormgeving van Pennywise is net iets anders dan in het boek. In plaats van zijn zilveren pak en oranje pompoms heeft hij nu een zeer gekleurd pak aan. Zij gele enge tanden die vlijmscherp zijn, worden goed benadrukt en ook de Deadlights in zijn ogen zijn goed aanwezig.

Het spel van Tim Curry begeeft zich ook erg op het randje tussen funny clown en creepy clown, wat It een zeer verontrustend figuur maakt. Die subtiliteit tussen grappig en gevaarlijk heeft hij goed weten te vangen en te verbeelden. Al gauw wordt ook duidelijk dat we met een shapeshifter te maken hebben. De ballonnen geven er een extra enge dimensie aan, die nog beter op beeld overkomt dan in het boek. En vooral de scène waarin Pennywise opduikt in het fotoalbum van Mike en steeds dichterbij komt is een creepy scène, alsook de scène waarin It met al zijn Deadlights door de rioolbuis komt om Belch te grazen te nemen is een mooi en eng gemaakte scène.

Zomer 1990

In plaats van dat It zich elke 27 jaar vertoont, is dit 30 jaar geworden hierdoor wordt het nu naar het nu van uitzenden in 1990 gehaald, maar blijft het toen toch dicht bij de tijd van 1958. De volwassen Losers zijn hetzelfde volwassen geworden als in het boek, alleen is Richie nu comedian in plaats van radio DJ. Geen van allen hebben ze kinderen. Alleen is Bill nu de enige die is getrouwd en Beverly heeft relatie met Tom, maar is niet met hem getrouwd. Ook de waarde hiervan wordt aangestipt.

Om de beurt arriveren ze in Derry. Bill zoekt Mike gelijk op en hij heeft Silver gevonden in een etalage. De fiets van Bill die hen zo vaak heeft gered van It, door weg te kunnen vluchten. We volgen de anderen die terugkeren naar Derry en daar op een nare wijze door Pennywise aan de zomer van 1960 worden herinnerd. It probeert hen te verjagen door hen bang te maken en te bedreigen. Richie heeft een confrontatie in de bibliotheek. Ben in de Barrens, Eddie met Mr Keene in de apotheek, en Beverly in haar ouderlijk huis.

Ze ontmoeten elkaar allemaal ’s avonds in een Chinees restaurant en halen herinneren op, iets dat in het begin moeizaam gaat, want ze lijken alles te zijn vergeten. Behalve Mike. De enige die ontbreekt is Stan. Nadat Mike hen alles heeft verteld, moeten ze beslissen of ze hun belofte van toen willen nakomen en It te vernietigen. Richie en Eddie zien het niet zo zitten en in de bibliotheek waar Mike nu Bibliothecaris is, praten ze verder. Daar komen ze er niet alleen achter dat Stan zelfmoord heeft gepleegd na het telefoontje van Mike, maar vinden ze ook het hoofd van Stan in de koelkast. Als later die avond Mike wordt aangevallen door de uit het gekkenhuis ontsnapte Henry en in het ziekenhuis belandt, gaan de overige vijf toch de strijd aan met It.

Ook hier volgt de structuur vrijwel dezelfde als in het boek, en zijn de vertellingen van Mike kort maar duidelijk. Zijn rol is in de serie kleiner dan in het boek, maar het feit dat hij is gebleven en als enige alles herinnert en de wacht heeft gehouden, nooit succesvol is geworden zoals de rest, krijgt wel goed de aandacht. Evenals de benoeming van het feit hoezeer Derry beïnvloedt is door It. Dat iedereen wegkijkt, het in de doofpot stopt wat er gebeurt en doen alsof er niks aan de hand is, de zogenaamde Derry disease krijgt goed de aandacht.

De structuur van het einde van het boek, zou moeilijk te vangen zijn op beeld en zou erg warrig worden. Dat is goed opgelost door de strijd van de Losers in 1960 met It voor een gedeelte in beeld te brengen, waardoor dit al gedeeltelijk duidelijk wordt. Door enkel te vechten met de gedaante Pennywise, laat het ook nog een verassing open voor de echte eindstrijd. Maar pas wanneer de volwassen Losers voor een tweede keer de strijd aan gaan, laat It zijn ware gedaante zien en wordt het niet genoemde ritueel van Chüd wel duidelijk gemaakt, door middel van korte flashbacks van de strijd in 1960. In het boek zijn beide eindstrijden door elkaar verteld in een steeds sneller tempo, iets waar een boek zich wel voor leent.

review film mini series it stephen king 1990
the last battle/ Warner Bros. Television, ABC

Overeenkomsten en verschillen met het boek

Het idee van It en Derry komen erg goed overeen met het boek en worden ook goed overgebracht. Eddie blijkt niet getrouwd te zijn, maar zelfs nog maagd, wat dubbel afwijkt van het boek. Ook de komst van Audra en de ontsnapping van Henry volgen de lijn van het boek, alleen is de rol van Tom Rogan de man van Beverly weggelaten.

Ook de rol van Henry zelf is iets korter. Hij gaat direct naar het hotel waar iedereen op dat moment is, in plaats van naar de bibliotheek waar Mike is achtergebleven om hem eerst te grazen te nemen.

De confrontaties met It en hun herinneringen aan de zomer van 1958 zijn anders, wanneer ze na hun reünie lunch in het Chinees restaurant afzonderlijk op pad gaan in Derry. Nu hebben ze ’s avonds het diner in het restaurant en kregen ze toen ze in Derry aankwamen al de waarschuwingen van It. In het boek heeft Ben een ontmoeting met Pennywise in de bibliotheek, gaat Eddie terug naar het honkbalveldje van de Tracker Brothers en zit Richie in het park en denkt terug aan hoe het standbeeld van Paul Buyan tot leven kwam. Bill ziet Silver in een winkeletalage en koopt hem. Alleen Beverly heeft eenzelfde ontmoeting in haar ouderlijk huis. Deze veranderingen behouden echter wel de sfeer en het idee en laten nu een paar elementen uit het boek terugkomen op een andere wijze.

De laatste strijd tegen It is anders gefilmd. In het boek speelt deze strijd zich op geestelijk niveau af en is er een ander, de Turtle die Bill helpt. Dit keer is het alleen de Spin, die zijn ware gedaante toont en nadat Beverly hem verzwakt heeft met de zilveren kogels, die Mike had teruggevonden, en met behulp van haar fantasie en die van Eddie met zijn inhaleerder, kunnen ze de Spin fysiek doden. Echter is dit keer in de film, de belangrijke rol van Richie afgezwakt. In het boek heeft Beverly geen actieve rol hierin, maar Ben des te meer die de eierzakken kapot maakt. De weg er naartoe is korter, maar wel erg anders en sterk in beeld gebracht door het papieren bootje van Georgie te volgen die hen bij de deur brengt naar het hol van It.

Al deze verschillen die vooral met tijdsduur te maken hebben, waardoor het verhaal ingekort moest worden, zijn zo goed gekozen, dat het niets weg laat van de thema’s en het idee van het boek en de sfeer. Alhoewel vele plekken die zo belangrijk zijn in het boek worden weggelaten, is de sfeer en het idee intact gebleven. De rol van zowel de kinderen als de volwassenen krijgen evenveel aandacht, mede door de structuur die de tijden 1960 en 1990 met elkaar verbindt.

Alhoewel de rol van Derry erg goed wordt benoemd, worden de rampen die zich elke 30 jaar hebben afgespeeld, slechts even kort genoemd. Deze krijgen volop aandacht in het boek, die daarmee ook de rol van Mike vergroten.

Het einde van de mini-serie is iets minder heftig dan het boek. Dat is op zich wel jammer, want het zou een spectaculair gezicht zijn geweest. Misschien dat dit wel wordt gebruikt in de aankomende film in 2019 It Chapter 2, dat over het stuk van de volwassenen gaat. Hoe het afloopt met de personages is wel hetzelfde gebleven. Ondanks verliezen en offers, hebben ze het tot een goed einde gebracht en de rit op Silver van Bill en Audra geeft gelijk die feel good vibe weer die het boek ook uitstraalt, ondanks alle horrors.

Conclusie

It is een zeer geslaagde verfilming van het boek. Mede door de sfeer en het idee dat goed heeft standgehouden. Waar het in het boek over gaat en ook de rol van de personages blijft overeind en heeft echt die sfeer en onderlinge verhoudingen erg goed weten te pakken. Zoals het de jaren 90 en eind jaren 80 betaamt is het spel (vooral van de volwassenen) soms erg theatraal, maar mag de pret niet drukken. De kinderen leveren prima acteerwerk af en zijn goed gecast voor hun personages. De special effects zijn niet altijd even briljant, maar Pennywise weet deze door middel van zijn spel toch erg eng te maken, voornamelijk erg verontrustend. Alles bij elkaar is dit een goede afspiegeling van het boek dat door deze verfilming echt tot leven komt op beeld.

← Lees ook het review van het boek IT met meer uitleg en achtergrond over thema’s en personages

 Lees ook het review van de film IT uit 2017

→ Lees ook het artikel over de verschillen en overeenkomsten tussen het boek, de mini-serie en de film 

Praktische info

  • Stephen King’s It (1990), 192 min
  • Directed by: Tommy Lee Wallace
  • Produced by: Mark Basino, Allen s. Epstein, Jim Green
  • Written by: Lawrence D. Cohen, Tommy Lee Wallace
  • Based on: It by Stephen King
  • Starring: Harry Anderson, Dennis Christopher, Richard Masur, Annette O’Toole,Tim Reid, John Ritter, Richard Thomas, Tim Curry, Jonathan Brandis, Brandon Crane, Adam Faraizl, Seth Green, Ben Heller, Emily Perkins, Marlon Taylor
  • Narrated by: Tim Reid
  • Theme music composer: Richard Bellis
  • Music by: Richard Bellis
  • Cinematography: Richard Leiterman
  • Edited by: David Blangsted, Robert F. Shugrue
  • Production company: Lorimar Prodcutions, DawnField Entertainment, The Konigsberg & Sanitsky Company, Greeb & Epstein Prodcutions
  • Distributed by: Warner Bros, Television
  • Original network: ABC