Boek Review: It (Stephen King, 1986)

review book it stephen king 1986

“We all float down here. And when you come down here with me, you’ll float too.” 

It is één van de bekendste boeken van Stephen King. Het is niet alleen een huiveringwekkend verhaal over een wezen dat het stadje Derry terroriseert, maar ook een prachtig epos over 7 kinderen in hun groei naar volwassenheid, hun angsten, vriendschappen, te midden van hun dagelijkse struggles. Met deze thema’s, waarin onschuld, hoop, liefde en geloof in de kracht van hun eigen fantasie een grote rol spelen, is dit een episch verhaal over de ultieme strijd tussen goed en kwaad.

Het boek is in 1990 verfilmd tot een mini-serie door Tommy Lee Wallace en in 2017 is het eerste deel over de kinderen uit It door Andy Muschietti verfilmd en zal het tweede deel over de volwassen geworden kinderen die terugkeren naar Derry in 2019 in première gaan.

Het verhaal

In 1957 speelt kleine George Denbrough buiten in de goten met zijn papierenbootje als hij een vreemde clown in de afvoer ziet en hij door de clown op wrede wijze wordt gedood. Het is 1984 wanneer Adrian Mellon vanwege zijn seksuele geaardheid op brute wijze door een drietal jongens wordt vermoord. Beiden zijn de aanzet tot een reeks verdwijningen van kinderen.

In 1985 krijgen Stan Uris, Beverly Marsh, Eddie Kaspbrak, Richie Tozier, Ben Hanscom en Bill Denbrough een telefoontje van Mike Hanlon. Hij herinnert hen aan hun belofte om terug te keren naar Derry, wanneer Het weer is teruggekomen. Ondanks dat de zes niet meer precies weten waarom ze dat hebben beloofd, weten ze dat dit zo belangrijk is dat ze alles laten vallen en naar Derry gaan, iedereen, behalve Stan.

Onderweg naar Derry komen allerlei vreemde herinneringen boven wat ze samen hebben meegemaakt in de zomer van 1958 en wat daar in 1957 aan vooraf ging. In die zomer leerden ze elkaar niet alleen kennen, vormden ze samen de Losers Club die zich tegen de bully Henry Bowers en zijn vrienden verzetten, maar bonden ze ook de strijd aan tegen het mysterieuze Kwaad in Derry. Vermomd als de clown Pennywise the Dancing Clown, die alle vormen uit je grootste nachtmerrie kon aannemen, is dit wezen verantwoordelijk voor niet alleen de verdwijningen en de moorden op vele kinderen, maar blijkt er iets kwaads en verontrustends te schuilen onder de oppervlakte van Derry.

In 1958 hebben de Losers de slag gewonnen, maar de strijd is niet gestreden. Nu is It terug en zullen ze zich aan hun belofte moeten houden om, als het ooit weer terug kwam, het dit keer voorgoed te verslaan. Met elkaar, maar met tegenslagen en offers, wordt dit een epische strijd dat het lot van Derry voorgoed zal bepalen.

Opbouw en stijl

Niet alleen is Stephen King een zeer begenadigd verhalen verteller, weet hij alles zo goed te beschrijven, van personages, tot gebeurtenissen en het idee erachter, dat het voor je gaat leven, maar is ook de opbouw van It erg sterk. Het is een boek van meer dan 1300 bladzijden, maar er is geen woord te veel in geschreven, geen moment dwaalt af. Dat komt mede door de goed in elkaar gezette opbouw.

Het verhaal begint allereerst bij de tragische dood van Georgie Denbrough, het jongere broertje van Bill. Bill ligt ziek in bed, het is slecht weer en de straten zijn overspoeld met water. Georgie wil graag buiten spelen, dus maakt Bill een papieren bootje voor hem die hij door de goten kan laten varen. Maar als Georgie buiten speelt en de boot een afvoer in dreigt te varen, ziet hij in de afvoer de ogen en het gezicht van een clown die zich aan hem voorstelt als Pennywise. Die dag was de laatste dag dat Bill zijn broertje in leven zag.

Dan springen we 27 jaar door de tijd en wordt in 1984 Adrian Mellon lastig gevallen vanwege zijn seksuele geaardheid. Wanneer hij wordt vermoord, claimt zijn vriend en één van de daders aan de oever van de Kenduskeag een clown te hebben gezien.  Op deze wijze wordt niet alleen de clown, maar ook Derry aan de lezer voorgesteld.

Dan leren we één voor één de personages kennen die door Mike Hanlon worden gebeld. Stan Uris is een succesvolle accountant geworden, die gelukkig getrouwd is met Patty. Als enige is hij degene die zijn belofte breekt en zelfmoord verkiest boven voor de tweede keer de strijd aan te gaan. Dan maken we kennis met Richie Tozier die een beroemde radio DJ is geworden, in LA, met zijn vele stemmetjes en een gelukkige vrijgezel. Ben Hanscom is een gevierd architect die de hele wereld afreist en Eddie Kaspbrak heeft een limousine bedrijf in New York, dat elke beroemdheid wel eens heeft vervoerd en is getrouwd met Myra. Beverly Marsh is ongelukkig getrouwd met Tom Rogan, maar een succesvolle kledingontwerper. Bill Denbrough tenslotte is een succesvolle horror schrijver en getrouwd met de actrice Audra.

Wanneer ze ieder op weg zijn naar Derry, komen de herinneringen boven en krijgen we een kijkje in wat er in 1958 is gebeurd. Hoe ze elkaar leerden kennen, hoe hun jeugd eruit zag en hoe ze voor het eerst kennis maakten met It. Deze afzonderlijke herinneringen van de vijf personages volgen elkaar in een wijze op zodat alles wat er toen is gebeurd, niet alleen langzaam duidelijker wordt voor de lezer, maar het ook een zeer logisch en organisch verhaal wordt.

Dit verhaal gaat verder wanneer ze elkaar na 27 weer ontmoeten en herinneringen ophalen, iets dat nu nog beter gaat nu zeer weer allemaal samen zijn. Ook vertelt Mike dit keer zijn verhaal.

Maar Mike heeft niet alleen de belangrijke rol voor de Losers Club, doordat hij als enige is achtergebleven in Derry om de wacht te houden, maar ook is hij degene die door middel van al zijn onderzoek over Derry de lezer informeert over alle vreselijke dingen die in Derry zijn gebeurd, sinds het ontstaan ervan. Hij laat ons in Interludes het stadje kennen, waardoor de epische omvang groter wordt dan enkel wat ze in 1958 en nu in 1986 meemaken.

Al deze vertellingen sluiten weer naadloos aan op het verhaal, voegen zich organisch in de epiek en verlopen soepel in het verhaal van het boek. De vertellingen van Mike zijn in dagboek vorm en veelal vanuit een vertelling door degene die hij interviewt beschreven. Dit zorgt voor afwisseling in vertellingen, maar ook in perspectief en lezen we het verhaal niet alleen vanuit het perspectief van de Losers, maar ook van andere inwoners van Derry.

Deze vorm van vertellen is interessant, houdt de spanning erin en is afwisselend. De grootste nadruk en focus ligt iets meer bij de belevenissen van de kinderen dan van de volwassenen. Ook de tijden tussen 1958 en 1986 wisselen zich af en sluiten wederom goed op elkaar aan. Hoe dichter we bij het einde en de finale komen, zowel de eindstrijd in 1958 als in 1986, hoe sneller de afwisseling tussen de jaartallen, die alleen maar toeneemt, zodat het uiteindelijk een dubbel slotstuk wordt, vanuit het perspectief van de kinderen als de volwassen geworden kinderen.

Het tempo, de verschillende perspectieven, de vertelstijl, de keuzes wanneer wat wordt verteld, zit erg kunstig in elkaar en Stephen King laat geen steek vallen. Van begin tot het eind is het een kloppend, maar spannend en boeiend verhaal, dat je grijpt en niet meer los laat.

De Losers Club

Belangrijkste in het verhaal zijn de personages, niet alleen omdat door middel van hen het verhaal wordt verteld, maar omdat zij er een actieve rol in spelen. Big Bill is de leider van de groep, niet alleen omdat het zijn broertje is dat gedood is door It, maar omdat hij de grootste is en alle ideeën heeft en een natuurlijke leider is waartegen ze opkijken. Na de dood van Georgie heerst er in zijn huis een ijzige sfeer en het lijkt net alsof hij ook niet meer bestaat. Bill heeft een zilveren fiets, Silver, die veel te groot voor hem is, maar een belangrijke rol speelt in het verhaal.

Zijn beste vriend is Eddie een klein en fragiel jongetje met een zeer dominante en overbezorgde moeder, die als de dood is dat hem iets overkomt. Eddie heeft astma en heeft zijn inhaleerder altijd bij zich. Hij weet ook altijd feilloos de weg.

Zijn andere vriend is Richie met zijn grote mond en bril, die niet alleen de slechtste stemmetjes opzet, maar ook brutaler is dan goed voor hem is.

Stan is joods, maar thuis zijn ze niet streng gelovig, en ouwelijk voor zijn leeftijd, dat hem het bezorgds van het stel maakt.

Als Eddie en Bill in de Barrens spelen, ontmoeten ze daar Ben die op de vlucht is voor Henry Bowers en zijn groep. Ben heeft op school al kennis gemaakt met Beverly en wanneer Richie en Ben samen naar de bioscoop gaan, komt Richie Beverly tegen en nodigt haar ook uit. De laatste die zich voegt bij de groep is Mike. Omdat Mike op de boerderij naast Henry woont, heeft hij mede doordat hij zwart is veel te verduren gehad van Henry. Als hij weer eens op de vlucht is, maar Henry goed weet te raken, rent hij de Barrens in alsof hij gestuurd wordt. Hij rent praktisch in de armen van de bijna complete Losers Club en door middel van het epische en beroemde stenengevecht weten ze gezamenlijk Henry en de zijnen te verjagen.

In één keer lijkt voor de zeven kinderen alles op hun plek te vallen en het is dan dat ze beseffen dat zij degenen zijn die niet alleen het bestaan van It kennen, maar het ook als hun verantwoordelijkheid zien om It te verslaan. Ze vertellen elkaar hoe en wanneer en in welke gedaante ze It zijn tegen gekomen. En bemerken ook dat It een invloed uitoefent op hun ouders en andere volwassenen en hun nare gedrag weet te versterken.

Het lijkt alsof zij zijn uitverkoren. Niet in het minst omdat zij buitenbeentjes zijn en sterkte vinden in elkaar, maar ook omdat ze ieder elkaar aanvullen met hun sterke eigenschappen. Zo is Bill de leider en degene met de ideën. Richie is de prater. Eddie is de navigator. Stan is de intellectueel (wetenschappelijk rationeel). Ben is de bouwer. Beverly is de krijger en vuurkracht. En Mike is de historicus.

Vooral de beschrijvingen en de belevenissen van de kinderen, zowel hun struggels thuis, hun aardse vijand Henry die het op hen heeft voorzien en tenslotte het buitenaardse en bovenmenselijke It, vormen een prachtig episch verhaal, dat zo levendig is beschreven dat het voelbaar is. Waarbij de kinderen meerdere keren strijd leveren tegen zowel Henry als It.

Henry Bowers

In deze totstandkoming speelt Henry Bowers een belangrijke rol. Hij is degene die Mike in de armen van de Losers jaagt, terwijl Mike ook gestuurd wordt naar hen. Ook is Henry degene die bij Ben een H in zijn buik kerft en hem opjaagt, waardoor Ben Bill en Eddie ontmoet. In Henry hebben de Losers een gemeenschappelijke vijand die hen verbindt, die hen sterker maakt elke keer als ze hem weten te verslaan of lik op stuk geven. Ook is Henry een belangrijke pion van It, waardoor de lezer via Henry ziet hoe It de mensen kan beïnvloeden en slechter maakt. Het grootste keerpunt is wanneer Henry de arm van Eddie breekt. Niet alleen vervalt Henry nu in complete waanzin, maar ook zorgt het ervoor dat Eddie eindelijk opstaat tegen een ander soort bully, zijn dominante moeder, waardoor ook nu weer de Losers hechter worden. Maar ook nadat Henry zijn vader heeft gedood met het mes dat hij cadeau heeft gekregen van It en beschuldigd wordt van de moorden op alle andere kinderen en in Juniper Hill terecht komt, spreekt in 1985 de maan tot hem die hem zegt de Losers alsnog te doden. Henry vervult dus een aantal belangrijke functies in het verhaal.

De volwassen Losers

Hun reünie verloopt vreemd, maar vrolijk en het blijkt dat ze allemaal erg succesvol zijn geworden nadat ze Derry hebben verlaten. Maar allemaal kunnen ze zich niks meer herinneren van die tijd in 1958 of hun belofte. Behalve Mike die in Derry is blijven wonen. Geen van allen hebben ze kinderen. De reden van hun vergeten is hen te beletten ooit terug te kunnen keren om hun werk af te maken en hun succes helpt hen daarbij. Maar ook laat het zien dat er op Derry in zekere vloek rust en dat de zes zich daarvan hebben weten vrij te maken. Toch hebben ze niet alles van Derry achter zich gelaten. Beverly is in wezen met haar vader getrouwd, aangezien Tom net zo gemeen is en haar mishandelt. Ook Eddie is eigenlijk met zijn moeder getrouwd, ook Myra is dik, huilerig en bezorgd en verstikkend. Tenslotte is Bill getrouwd met een vrouw die het evenbeeld is van Beverly.

It door de jaren heen

In 1741 vestigden zich 300 Engelse immigranten op de plek van Derry. Ze arriveerde in juni, maar waren in oktober allen spoorloos verdwenen, net zoals Roanoke.

In 1930 was er de brand in de Black Spot, die in 1929 werd voorafgegaan door de schietpartij tussen de bewoners van Derry en de bende van Bradley.

In 1905 was er de moordpartij in de Silver Dollar en in 1906 toen de Kitchener Ironworks fabriek ontplofte.

Altijd lijkt de periode te beginnen met een heftige gebeurtenis en ook met een heftige gebeurtenis worden afgesloten, terwijl ondertussen doden en vermissingen plaatsvinden. Maar ondertussen wordt het niet alleen in de doofpot gestopt, komen de gebeurtenissen niet naar buiten, maar doet ook bijna iedereen in Derry alsof er niks aan de hand is. Het is niet zozeer een kwestie dat men het gewend is, of vergeet, maar eerder een blinde vlek voor wat er echt onder de oppervlakte gaande is, alsof er een soort sluier over hangt. Daarbij zijn de mensen ook onbewust bang en bemoeien zich er liever niet mee. Dat aspect van Derry komt ook duidelijk naar voren in het boek.

In 1957 is de aanzet de dood van Georgie, waarop vele andere vermissingen volgen van kinderen. It laat zich in vele gedaanten zien, zijn lokgedaante is Pennywise the Dancing Clown, want welk kind houdt er niet van een clown. Ook heeft hij de naam Bob Gray.

De Losers en It

Voordat de Losers samen een club vormen, hebben ze It al afzonderlijk van elkaar gezien in verschillende gedaanten. Aan Ben vertoont hij zich als Mummy bij het Kanaal. Bij Beverly komt er bloed uit de afvoer van de wasbak gespoten. Mike wordt aangevallen door een enorme vogel, op het oude terrein van Kitchener Ironworks. Stan ziet de geesten van twee verdronken kinderen, in de Standpipe. Eddie wordt bedreigd door een lepralijder, wanneer hij in zijn eentje naar het huis van Neibolt Street gaat. Bill ziet de geest van Georgie. En samen met Richie zien hij een foto in een album tot leven komen en samen worden ze achterna gezeten door de angst van Richie, een Weerwolf, wanneer ze naar het huis aan Neibolt Street gaan. Echter veel eerder heeft Richie het standbeeld van Paul Buyan tot leven zien komen dat hem aanviel, alleen heeft hij altijd gedacht dat het een hallucinatie was. Het zijn allemaal angsten die voor hen persoonlijk zijn, maar ook altijd laat Pennywise zich zien, in zijn zilveren pak met oranje plukken haar en oranje pompoms op zijn pak. In 1984 is het de dood van Adrian Mellon die de periode aankondigt.

Maar ook bij hun terugkomst in Derry, komen de volwassen Losers afzonderlijk It weer tegen en worden door It afgeschrikt. Richie herinnert zich plotseling de dag dat het enorme standbeeld van Paul Bunyan in Memorial Park tot leven kwam en hem aanviel. Eddie gaat terug naar het honkbalveldje van de Tracker Brothers, waar hij nooit van zijn moeder mocht spelen. Beverly gaat terug naar haar ouderlijk huis waar ze een oud vrouwtje treft dat verandert in It. Ben gaat terug naar de bibliotheek en Bill vindt Silver in de etalage van een winkeltje. It waarschuwt hen weg te gaan voordat het te laat is. Maar, ze beseffen, It is bang.

Thema’s

Verschillende thema’s spelen een belangrijke rol in het verhaal. Thema’s waar sommige kinderen thuis mee te maken krijgen, mishandeling, overbezorgdheid, het als kind onzichtbaar zijn, de pesterijen van Henry die erg ver gaan, racisme, seksisme. Dit wordt echt mooi en integer vanuit de kinderen beschreven, hun kinderangsten, maar ook de kinderlijke manier waarop ze hiermee omgaan, naïef, maar met wel ergens in hun achterhoofd dat dit niet oké is. Het is hun eerste stap naar volwassenheid en de manier waarop ze als kind of volwassene naar de wereld kijken. Dat maakt dit bij uitstek een coming of age verhaal, dat erg goed laat zien dat de kinderen hier precies tussenin zitten en deze toestand, met het feit dat ze samen zijn, zorgt ervoor dat ze It kunnen verslaan.

Echter wanneer ze denken It te hebben verslagen, moeten ze hun weg terug zien te vinden, wat bemoeilijkt wordt omdat ze hun gezamenlijke magie beginnen te verliezen. Hierop volgt een zeer ongemakkelijke scène waarin Beverly voorstelt om hen voor altijd met elkaar te verbinden, om zowel een weg te creëren naar volwassenheid als terug naar de echte wereld, door één voor één seks met haar te hebben. Met het idee dat het kinderen van elf zijn, is dit een zeer ongemakkelijke passage in het boek, maar benadrukt tevens wel de ernst van het gebeuren als hun serieuze opstelling.

De Barrens

De verschillende plekken in Derry spelen een belangrijke rol. Het is niet voor niets dat de kinderen in de Barrens spelen, een moerasachtig gebied, waarop de rivier de Kenduskeag uitwatert evenals het riool met grijs water. Niet alleen komt daar niemand, omdat het vervuild is, maar ook ligt het onbewust dicht bij het hol van It, dat zich in de riolen zelf ophoudt. Het riool is niet alleen letterlijk, maar natuurlijk ook figuurlijk op te vatten, waar alle vuil van de mensen terecht komt. Ook in de Barrens sluit Ben zich voor het eerst aan bij Bill en Eddie en samen gaan ze een dam maken waarbij ook de anderen helpen. Die dam is niet alleen een bouwwerk wat hen samen verbindt, maar staat ook als symbool voor iets sterks maken dat een stroom tegen kan houden. Later bouwen ze als ze allemaal samen zijn een clubhuis in de Barrens, een hol onder de grond, waar ze zich nog beter kunnen verstoppen.

De plekken zijn bij uitstek plekken waar zich alleen maar kinderen vertonen en waar volwassenen niets te zoeken hebben. Net zoals het oude vervallen huis aan Neibolt Street. De focus blijft hierdoor voor het overgrote deel bij de kinderen liggen, zonder dat de volwassenen in hun leven worden genegeerd. Dit is tevens de plek waar de Losers voor het eerst de confrontatie met It aangaan en It proberen te verslaan met zelfgemaakte zilveren kogels die Beverly met de katapult moet afschieten. 

It en het Ritueel van Chüd (spoilers)

It is een wezen dat zich voedt met angst en wreedheden, die hij opwekt en versterkt in de mensen en uiteindelijk de kinderen de Deadlights in lokt. Mike en Richie komen erachter waar It precies vandaan komt door een rook ritueel uit te voeren en dat It er altijd al is geweest op deze plek, en Ben weet een manier om It te verslaan.

Om hem te verslaan moeten ze het ritueel van Chüd uitvoeren. Dat komt neer op het elkaar vastbijten in de tong en grappen vertellen, degene die als eerste lacht heeft verloren. Het ritueel dat de kinderen uitvoeren om It te verslaan komt hiermee overeen doordat Bill hem geestelijk vastgrijpt terwijl hij zijn tong brekende zin uitspreekt zonder te stotteren, omdat hij in zichzelf gelooft. Terwijl It hem probeert zijn grootste angsten te laten zien, is het de onschuld, de hoop, de liefde, het geloof in de fantasie er alles wat mooi en goed is, dat It kapot weet te maken. In het hol van It zien ze ook zijn ware gedaante, of wat daar het dichts bij komt; een enorme Spin (een ode aan Shelob uit de Lord of the Rings). Maar ze zijn niet alleen; de Turtle, macht van het goede die Bill laat zien wat hij moet doen, helpt hen.

Als kinderen weten ze It tijdelijk te verslaan, maar als volwassenen is dat een ander verhaal, met minder geloof in fantasie en zonder hun complete aantal. Maar dit keer hoeft Bill het niet alleen te doen. Richie zet zijn beste stemmetjes op en Eddie gebruikt zijn inhaleerder als wapen. Ben stampt alle eizakken kapot die It heeft gelegd. Samen weten ze toch hun kinderfantasie op te roepen en It zo te verzwakken dat het fysiek te doden is. Hun strijd met It is over, maar niet zonder offers en slachtoffers. Ook Derry heeft de storm van de eeuw niet geheel weten te doorstaan, en Derry zal voorgoed veranderd zijn.

Conclusie

It is een prachtig episch verhaal over 7 kinderen in de aanloop naar hun volwassenheid. Anders en denkend alleen te staan in de wereld vinden ze sterkte bij elkaar. Terwijl ze de strijd aangaan met hun bully Henry, staat hen ook een epische strijd te wachten tegen het oude kwaad dat zich in Derry heeft gevestigd. Gewapend met hun onschuld, liefde en fantasie binden ze de strijd aan tegen hun nachtmerries. Met onderliggende maatschappelijke thema’s, coming of age en een epische historie van Derry is dit een waar episch meesterwerk van een meesterlijk verhalenverteller.

→ Lees ook het review van IT de mini-serie uit 1990

→ Lees ook het review van de film IT uit 2017

→ Lees ook het artikel over de verschillen en overeenkomsten tussen het boek, de mini-serie en de film

Praktische info

It (1986), 1376 bladzijden. Auteur: Stephen King. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: Het.