Film Review: November (2017)

review film november 2017
November/ Homeless Bob Production

November is een prachtig sprookje uit Estland dat op een bijzondere manier is gefilmd en verteld. En minder raar is dan je misschien zou denken.

De film November is geen gebruikelijk verhaal. Met gebruik van de folklore en magische wezens van Estland, is dit een verhaal dat niet direct voor ons bekend is. Dit levert een originele en verfrissende film op. De film is gebaseerd op het boek van Andrus Kivirähk getiteld Rehepapp ehk November (The Old Barney) uit 2000.

De film is op een prachtige manier geschoten, geheel in zwart-wit, met oog voor detail en zeer beeldende cinematografie, waardoor het een betoverend geheel wordt. Het verhaal is simpel en gaat over een boerendorpje en zijn inwoners, vlak voor de winter. Liina en Hans staan centraal in het verhaal; de liefde van Liina voor Hans en de liefde van Hans voor de dochter van de Baron.

Met een mix van genres, van sprookjesachtig, duister, humor, absurdisme, surrealisme, folklore, bijgeloof, magie, allegorie, tragiek en poëzie, levert dit een mooi, ontroerend, zielig, komisch en bitterzoet verhaal op dat intrigeert en betovert.

Het verhaal

(Verderop in dit artikel staat een hele samenvatting van de film, dit is slechts een kort stukje zonder spoilers)

Het sprookje speelt zich af in de 19e eeuw in Estland in een boerendorp met een Duitse leenheer, de Baron. De winter komt eraan en de boeren doen er alles aan om te overleven. Zij stelen en bedriegen. In schril contrast staan de personages Liina, Hans en de Barones. De onzelfzuchtige liefde, de onbeantwoorde liefde en de onbereikbare liefde.

Cinematografie en vormgeving

November is prachtig gefilmd in zwart-wit en met prachtig gebruik van het licht. Vooral de scènes in de sneeuw hebben een prachtige lichtinval wat een echt sprookjesachtige aanblik geeft. De scherpe contrasten dragen bij aan zowel de duistere sfeer als aan de onschuldige sfeer waarin liefde overheerst. De mooie lang aanhoudende shots, die voor een indringend effect, maar ook vertellend effect zorgen, zijn sterk en intrigerend. Ondersteund door de muziek, geeft het een sombere, duistere maar soms ook hoopvolle sfeer. De Moonlight Sonata van Ludwig von Beethoven (pianosonate nr. 14 in cis mineur opus 27 nr. 2) wordt op de paino gespeeld door de Baron en houdt verband met de vreemde maanziekte waar de Barones aan lijdt. Maar ook het gebruikte Hobo Concert in C mineur adagio van Alessandro Marcello (aangenomen) is een mooi passend muziekstuk, wat een donkere sfeer geeft.

De omgeving ziet er prachtig uit en is echt de perfecte locatie voor een duister sprookje. Het grote donkere oerbos met een kruising waar ze de Duivel kunnen oproepen. Het grote landhuis van de Baron. Het betoverende landschap en het meer en het beekje, dat extra mooi is in de sneeuw. Maar ook de huisjes, met hun lage plafonds, de geheime plek voor het zilver is erg mooi vormgegeven.

De kostuums zijn mooi gemaakt, prachtige vodden van de boeren en het barokke kostuum van de Baron, die hem naast zijn hele voorkomen en gedrag een extra absurdistisch tintje geven.

Maar de Kratt spant de kroon. Er zijn een aantal te vinden in de film. Gemaakt van gereedschap, een zadel of schedel als hoofd kunnen ze allerlei klusjes opknappen. Maar de Kratt’s hebben ook een eigen bewustzijn. Dat laat zich vooral merken aan de Kratt van Hans, die gemaakt is van water en daardoor overal is geweest en veel heeft gezien en gehoord. Maar ook de Kratt van de vader van Hans, wanneer Hans is gestorven, geeft hem een wijze les mee.

review film november 2017
Liina and the Barones/ Homeless Bob Production

Thema’s en manier van vertellen + uitleg

Want de boeren doen niet alleen alles om de winter te overleven, maar zijn daarin zelfs doorgeslagen. De vader van Liina zit bijna letterlijk op zijn geld, het zilver dat hij onder de vloer bewaard en toch blijft hij stelen van zijn buren. Hun hebzucht is niet te stillen. Zelfs al hebben zij de Duivel bedrogen om hun ziel te behouden, lijkt het erop alsof ze hun ziel al kwijt zijn geraakt. En zijn ze in wezen zelf de Kratt geworden, terwijl de Kratt degene is die altijd moet blijven werken en de eigenaar te lui is om iets te doen.

Dit gegeven wordt ook erg komisch in beeld gebracht. Niet alleen hebben de Kratt’s een bewustzijn, maar hebben ook een gevoel van sociale normen, meer nog dan de mensen. Dit levert komische situaties op die heel subtiel in de scène zijn verwerkt. Dat gebruik van het komische raakt het absurdisme en komt vaak terug in de film, wat een mooie tegenhang geeft aan het soms sombere of duistere verhaal en voor een lach zorgt. Dat zorgt voor een goede balans en houdt de film interessant.

Liina en Hans zijn degenen die tegenwicht geven aan de hebberigheid en slechtheid van de dorpelingen. Alhoewel Liina niets liever wil dan met Hans zijn, weet zij dat zij eigenlijk geen kans maakt en ondanks dat ze hem op sluwe wijze wil veroveren, kan zij hem noch zijn geliefde Barones kwaad doen. Ook al weet zij dat Hans en de Barones nooit samen zullen zijn, en begrijpt zij zijn liefde voor haar als geen ander. Liina is ook de enige die met het verborgen zilver dingen koopt, wat haar vader haar zelfs in een gevecht wil beletten. Wat eindigt in een slapstick-achtige val van haar vader temidden van zijn zilver.

Toch ook zij laten het thema, het willen hebben dat wat we niet hebben, doorschemeren. Zij verlangen allebei naar het hart dat aan een ander toebehoort, alleen stelen zij het niet en blijven respect houden voor elkaars hart. In tegenstelling tot de boeren, die continu op zoek zijn naar een verborgen schat van de Raak familie, terwijl ze niks te eten hebben. Die blijven stelen, ook al hebben ze genoeg zilver en die zelfs het goud van het altaar van de kerk schrapen.

Het verhaal heeft een simpele lijn, die de verschillende soorten folklore en bijgeloof laat zien door middel van weerwolven, de doden die terugkeren, heksen, de Duivel en de Pest als persoon, maar die vooral Liina en Hans volgt in hun zoektocht naar hun geliefde. Het verhaal wordt meer verbeeld dan uitgelegd, alhoewel waar nodig wel de kijker op de hoogte wordt gebracht wat er nu precies aan de hand is, zodat het verhaal duidelijk blijft.

Nederlands tintje

Ook leuk is dat de film mede tot stand is gekomen door het Nederlands Film Fonds en het Nederlands Film Production Incentive en er een aantal Nederlanders aan de film hebben meegewerkt.

review film november 2017
Hans and Liina/ Homesless Bob Production

Het verhaal; een complete samenvatting

In het negentiende-eeuwse Estland in een dorpje woont boerendochter Liina met haar vader. Liina is verliefd op een boerenzoon, Hans.  De winter staat voor de deur en de boeren hebben er alles voor over om te overleven en gaan hierin erg ver. Gemaakt van gereedschappen en tot leven gewekt door bloed te geven aan de duivel, kunnen de boeren elk een Kratt maken. Een wezen dat leeft en enkel wil werken. Het steelt voor de eigenaar, en doet allerlei klusjes. Een Kratt kan praten, lopen en vliegen, heeft een bewustzijn en kan niet stoppen met werken. Wanneer je van een Kratt af wil, moet je hem onmogelijke klusjes laten doen, waardoor hij zo van in de war raakt dat hij ontploft.

Zo maken we kennis met Liina en haar vader, die zijn Kratt een kalf van een van de buren laat stelen en het dier al vliegend naar hem brengt. Maar er gebeuren meer magische dingen in het dorp. Zo komen de doden eens in de zoveel tijd terug en gaan terug naar hun familie en krijgen ze te eten en gaan naar de sauna, waarin hun gedaante kan veranderen in een kip. Op deze manier kan Liina haar gestorven moeder weer zien, die ze erg mist.

Liina heeft verdriet om haar onbeantwoorde liefde dat haar doet veranderen in een wolf, of doet lopen in de huid van een wolf. In deze gedaante slaapt ze met haar kop op zijn schoot.

Terwijl Liina wegkwijnt om Hans, doen de boeren niets anders dan stelen en bedriegen. Ze gebruiken hier niet alleen een Kratt voor, maar stelen ook hosties van de kerk, waar ze kogels van kunnen maken die nooit hun doel missen. Ze willen de doden bestelen. Ze beduvelen de duivel wanneer ze een deal willen sluiten om een Kratt tot leven te laten komen. In plaats van hun bloed gebruiken ze bessensap, zodat hun ziel niet verloren gaat. Maar ook stelen ze van de Baron, hun landheer. De voorouders van de Duitse Baron hebben ooit koning Lembitu gedood en de macht overgenomen. Dus vinden de boeren en degenen die in zijn landhuis werken het niet meer dan normaal om van hem te stelen, het is immers op hun grondgebied en dus van hen en niet van een Duister.

Dan arriveert de dochter van de Baron uit Duitsland, de Barones. Vanaf het eerste moment dat Hans haar ziet is hij verliefd en probeert dicht bij haar te komen. Eerst op een sluwe manier, maar de Baron ziet wel iets in Hans en maakt hem opzichter. Maar de Barones mankeert iets; ’s nachts slaapwandelt zij naar het dak, waarop de Baron haar telkens weet te verhoeden van een dodelijke val.

Liina gaat langs bij de dorpsheks en vraagt haar om hulp. Ze krijgt een pijl om de Barones te doden, maar wanneer ze haar ziet wankelen op het dak, besluit ze haar te redden, in de wetenschap dat Hans anders dood zou gaan van verdriet als de Barones iets zou overkomen.

Dan komt de Pest langs, eerst in de vorm van een prachtige vrouw, dan in de vorm van een geit. Om de Pest te misleiden trekken ze hun broek aan over hun hoofd, zodat de Pest denkt dat ze twee konten hebben. Ze weten de Pest te misleiden, maar dan slaat de Pest toch toe. Wanneer de Pest is veranderd in een varken vraagt het dorpshoofd of ze één meisje, Liina en één jongen Hans, kan sparen zodat hun volk voort blijft bestaan en dat zweert de Pest op de bijbel, waardoor ze de Pest opnieuw verjagen. Liina heeft echter gemerkt dat Hans zich niet prettig voelde bij dit voorstel en weet dat ze verloren heeft van de Barones.

Om het hart van de Barones te veroveren, maakt Hans zijn eigen Kratt, van een sneeuwpop. Ook hij wil de Duivel bedriegen met bosbessen, maar de Duivel trapt er geen tweede keer in. Hij neemt zelf het bloed van Hans en daarmee is de deal gesloten. Bij terugkomst is de Kratt niet alleen tot leven gekomen, maar blijkt wijs en een romanticus en een poëet, die Hans prachtige verhalen over de liefde en zelfs de onbereikbare liefde kan vertellen. Het enige dat de Kratt niet kan is de Barones vervoeren naar Hans. Maar de woorden van de Kratt hebben Hans moed gegeven en hij wil met een gedicht haar voor zich winnen.

Maar ook Liina heeft een nieuw plan om Hans voor zich te winnen. Ze koopt van een dienstmieid met zilver uit hun enorme zilverschat, verstopt onder de vloer, een gestolen jurk van de oude Barones en trekt deze aan. Met de jurk en gesluierd ontmoet zij Hans in het bos, die denkt dat zij de Barones is. Ze ziet nu niet alleen hoe Hans verliefd is op de Barones, wat pijnlijk is, maar weet hem te verleiden tot een kus. Toch kijkt Hans diep in haar ogen en is het de vraag of hij misschien ergens beseft dat het Liina is. De bijna gesmolten sneeuwpop Kratt zegt tegen Hans dat hij goed heeft gedaan en dat dit meisje echt van hem houdt. Hierop gaat hij haar achterna, maar de Duivel haalt hem in. Met de Kratt weg, komt hij zijn ziel halen en doodt Hans net voordat hij Liina bereikt.

De dag ervoor stond de Barones weer op het dak, en nu was er niemand om haar tegen te houden en ze viel haar dood tegemoet.

Terwijl de kar met de dode Hans er in Liina voorbij rijdt en zij achter hem aan rent, rijdt hij langs de lijkkoets waarin de Barones ligt.

Op de begrafenis van Hans, loopt Liina het meer in en verdrinkt zichzelf, waar zij onder water voor een laatste maal Hans ziet.

Conclusie

November is een prachtig verbeeld duister en poëtisch sprookje dat alleen maar tragisch kan aflopen. Met humor, prachtige muziek, mooie sterke cinematografie, ontroering, surrealisme en absurdisme is dit een mooie vertelling dat weet te betoveren. November is zeker geen dertien in een dozijn of een conventionele film, maar zeker niet zo raar of vreemd dat het moeilijk te kijken of snappen is. Deze film is bijzonder, en zeker de moeite van het kijken waard.

Praktische info

  • November (2017) 115 min
  • Language: Estonian
  • Directed by: Rainer Sarnet
  • Produced by: Lukasz Dzieciol, Ellen Havenith, Katrin Kissa
  • Screenplay by: Rainer Sarnet
  • Based on: Rehepapp ehk November by Andrus Kivirähk
  • Starring: Rea Lest, Jörge Liik
  • Music by: Jacaszek
  • Cinematography: Mart Taniel
  • Edited by: Jaroslaw Kaminski
  • Production company: Homeless Bob Production, Opus Film, PRPL
  • Distributed by: Cinemien, Donau-Film, Oscilloscope