Boek Review: Rosemary’s Baby (Ira Levin, 1967)

book review rosemary's baby ira levin

“This is no dream, she thought. This is real, this is happening.”

Rosemary’s Baby is een subtiele bovennatuurlijke horror, waarbij het gevaar ongemerkt bij je naar binnen sluipt. Het is één van de vrijwel allemaal bekende romans van Ira Levin. Niet in het minst omdat bijna al zijn boeken (meerdere malen) verfilmd zijn. Rosemary’s Baby werd zelfs al één jaar na publicatie verfilmd. Niet zo vreemd aangezien het zowel een sterk geschreven boek is, maar ook erg beeldend en strak, zodat het zich gelijk leent als een script.

Maar ook andere werken van Ira Levin, zoals The Stepford Wives (1972), The Boys from Brazil (1976) en A Kiss Before Dying (1953) om maar enkelen te noemen zijn erg beroemd geworden. Het zijn romans in verschillende genre’s en Rosemary’s Baby is een echte horror, die een aantal gotische kenmerken heeft, maar wel een moderne (voor die tijd) insteek heeft en als een van de eersten een occult thema heeft, een trend die zich later zou voortzetten met The Exorcist van William Peter Blatty uit 1971 en ook de filmindustrie speelde daarop in met bijvoorbeeld de film The Omen (1976) en ook de verfilming van The Exorcist in 1973. Maar in tegenstelling tot The Exorcist speelt het occulte een subtiele rol, waarbij Rosemary langzaam ten gronde wordt gericht.

Het verhaal

Rosemary en Guy Woodhouse wonen in New York in het kleine appartementje van Guy. Dolgraag willen ze verhuizen en Rosemary heeft haar oog laten vallen op het Bramford. Ondanks de waarschuwingen van Hutch, een oude vriend van Rosemary, dat er zich vroeger vreselijke dingen hebben afgespeeld in het gebouw, waaronder Adrian Marcato een duivelaanbidder en de baby etende Trench zusters en het grote aantal zelfmoorden, is Rosemary verrukt van het appartement. Een moderne grote keuken, een mooie woonkamer met openhaard en twee prachtige erkers. Een ruime badkamer, een slaapkamer en ruimte voor een babykamer.

Guy een stuk ouder dan Rosemary en acteur weet het appartement voor hen te bemachtigen en Rosemary begint gelijk met het appartement helemaal naar haar zin te maken. In de kelder ontmoet ze Terry, een jonge vrouw die is opgenomen door een oud echtpaar, de Castevets, die haar van de straat haalden en nu voor haar zorgen. De Castevets blijken de directe buren van Rosemary en Guy en hun beider appartementen vormden vroeger samen een appartement.

Rosemary is helemaal gelukkig met haar nieuwe plekje, totdat op een dag Terry uit het raam is gesprongen en blijkbaar zelfmoord heeft gepleegd, wat de zorgen van Hutch weer doet oprakelen. Met deze tragische gebeurtenis maken Rosemary en Guy kennis met hun buren, Minnie en Roman Castevet. Wanneer ze met tegenzin met hen afspreken, blijkt het echtpaar excentriek maar aardig en zorgzaam en Guy is gelijk erg gesteld op Roman. En al gauw lopen de Castevets de deur bij hen plat, helemaal wanneer Rosemary zwanger blijkt te zijn. Het is een vreemde en pijnlijke zwangerschap, niet in het minst omdat Guy haar bezwangerd heeft terwijl zij half bewusteloos in bed lag en een hele vreemde nachtmerrie had.

Subtiele onderhuidse gotische horror

Het verhaal is heel subtiel opgebouwd. Alhoewel iedereen waarschijnlijk wel het plot kent en niets meer als een verrassing komt, blijft de opbouw toch interessant om te lezen. De schrijfstijl is prettig, sterk en kort en krachtig. De dialogen, zijn vlug en to the point en het leest als een film. Geen lange zinnen, proza of poëtische bewoordingen.

Perspectief Rosemary

Vanuit het perspectief geschreven van Rosemary vanuit de derde persoon, volg je haar belevenissen en gedachten, die eveneens kort en subtiel worden gebracht. Haar twijfel van de halve verkrachting van Guy terwijl zij sliep, het wegwuiven van die vreemde gedachte, de nawee van de nachtmerrie, de vreselijke pijnen tijdens haar zwangerschap, worden heel goed logisch onderbouwd. Haar twijfels, het wegwuiven ervan, het willen ondernemen van actie, het geloven van een autoriteit zoals haar man en haar dokter, zijn wel meer typerend voor die tijd, maar wel erg geloofwaardig vanuit haar standpunt beschreven.

Haar afkomst en isolatie

Haar achtergrond speelt hierin een rol. Afkomstig van Oklahoma, vanuit een katholiek gezin, is zij met een protestant getrouwd dat niet goed viel bij haar familie. Maar al vóór haar huwelijk met Guy nam zij zelf al afstand van haar familie door als enige een ambitie te hebben om naar New York te verhuizen en te gaan studeren en iets van haar leven te maken. Ze heeft enkel nog briefcontact met haar broer Brian die in het leger zit. Haar huwelijk met Guy distantiëerde haar nog meer van haar familie en raakte zij door dit huwelijk, want gestopt met studeren en nog weinig contact met haar eigen vrienden, steeds meer geïsoleerd.

Psychologische angst

Dit proces was al gaande voordat zij kennis maakte met de Castevets en haar zwangerschap. Zo’n proces gaat langzaam en subtiel en raak je in verstrikt waar je vaak pas achter komt wanneer je er bijna niet meer uit kan. Dit hele proces is erg subtiel opgeschreven. Het leest tussen de regels door. Dat is ook wat het zo eng maakt, het idee dat dit, of het nu iets realistisch is of iets bovennatuurlijks, iedereen kan overkomen. Want waarom zou je je eigen man niet vertrouwen of je eigen arts? Wanneer je dit soort mensen niet meer vertrouwt dan gaat dit meer lijken op paranoia. Het is de reden waarom Rosemary zo erg aan zichzelf twijfelt. En wat voor kwaad kunnen twee oude mensen nu doen?

Onzekerheid over haar aanstande moederschap

Het verhaal speelt ook erg in op de sterke moedergevoelens van Rosemary, dat niet alleen zeer duidelijk naar voren komt in de slotscène, maar ook al tijdens haar zwangerschap. Want heeft niet iedere vrouw (al is het maar een seconde) de angst dat er iets mis is met het kindje in haar buik, of dat er iets mis zal gaan? Het advies van Dr Sapirstein om niet met haar vriendinnen over haar zwangerschap te praten of boeken te lezen, omdat iedere zwangerschap anders is, is in de ogen van Rosemary enerzijds logisch, maar toch geeft haar onderbuikgevoel aan dat er iets mis is. Iets wat haar vriendinnen natuurlijk gelijk bevestigen op een feestje dat Rosemary geeft. Hun advies is om een second opinion te vragen bij Dr Hill, maar dan is plotseling de pijn verdwenen en is Rosemary zo opgelucht dat ze het er maar bij laat.

Ongemerkt proces

Het proces waarin Rosemary zo langzaam een lijdend voorwerp wordt is dan ook, naast de bovennatuurlijke elementen, zeer begrijpelijk en gaat voor haar als de lezer vrij ongemerkt. Totdat ze bij zinnen raakt, maar dan is het al te laat. We zien een vrouw, die vecht voor zichzelf en haar baby, maar bijna in een gotische vertelling terecht is gekomen, waarbij de zwakke positie van de vrouw in niets anders kan uitlopen dan in misère. Dat het zich afspeelt in het oude gotische gebouw Het Bramford met een al even gotische en occulte achtergrond, draagt zeker bij aan de gotiek. De man, de held, die altijd in dit soort verhalen aanwezig is, ontbreekt, of zou Hutch kunnen zijn geweest, ware het niet dat hij onschadelijk is gemaakt en betekent voor Rosemary haar ondergang. En dat gedeelte van het verhaal zorgt misschien wel voor de grootste horror, de afhankelijkheid, de wanhoop en de hopeloze situatie waaruit zij met geen mogelijkheid kan ontsnappen.

Conclusie

Rosemary’s Baby is een ijzersterke bovennatuurlijke horror, waarbij het occulte en hekserij op een subtiele manier het leven van Rosemary binnen dringen. Met een strakke en prettige schrijfstijl is dit boek ondanks de vele ouderwetse verwijzingen die nu niet herkenbaar meer zijn, een verhaal dat nog steeds huiveringwekkend is. Zeker wanneer je beseft dat de positie van de vrouw weliswaar erg verbeterd is, maar op dit specifieke gebied, een zwangerschap, de vrouw nog steeds op haar kwetsbaarst is.

← Lees ook het review van de film Rosemary’s Baby (1968)

Praktische info

Rosemary’s Baby (1967), 229 bladzijden. Auteur: Ira Levin. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlands vertaling: Rosemary’s Baby.