Film Review: (The Fall of the) House of Usher (1960)

review film houser of usher 1960
Roderick and Philip/ AIP

House of Usher is een klassieke horror gebaseerd op een verhaal van Edgar Allan Poe en vertolkt door Vincent Price en een echte gothic horror, met prachtige aankleding, theatraal spel en cinematografie die het verzinken in madness verbeeldt.

Ik ben gek op de films van Vincent Price. Met zijn charismatische kop en zijn donkere hypnotiserende stem betovert hij zijn medespelers en kijkers. Alhoewel hij immer de villain speelt en nooit de held, trekt hij altijd de film naar zich toe. Zijn films zijn waarschijnlijk ook een van de weinigen, zij het niet de enigen, waarin de hoofdrol is weggelegd voor de villain en waar het publiek speciaal voor de villain naar de film gaat kijken. Maar zijn rollen zijn niet zomaar slechte personages, maar hebben iets droefs, sinisters of macabers over zich, waardoor hij de meest interessante rol vertolt.

Ook nu weer speelt Vincent Price de hoofdrol als de gekwelde Roderick Usher. De film is gebaseerd op het korte verhaal The Fall of the House of Usher van Edgar Allan Poe, en zeker niet de eerste verfilming. Deze verfilming echter is in 2005 opgenomen in het National Film Registry voor zijn culturele, historische of esthetische waarde.

Het verhaal

Philip Winthrop is vanuit Boston naar het landhuis House of Usher gereisd om zijn verloofde Madeline op te zoeken. Het huis bevindt zich in een moeras in een dorre  wildernis. Als hij aankomt wordt zijn bezoek niet op prijs gesteld door haar broer Roderick. Hij vertelt hem namelijk dat er een vloek rust op de familie Usher en dat hij die vloek met hem en zijn zus wil laten uitsterven. Zelf heeft hij overgevoelige zintuigen, een kwaal die komt door de vloek op zijn familie, die is veroorzaakt door zijn voorouders die stuk voor stuk slechte mensen waren, waaronder dieven, massamoordenaars, oplichters, en hoeren die er voor hebben gezorgd dat het huis in verval is geraakt en op instorten staat en het land eromheen dor en vruchteloos is.

Philip wil hier niets van weten en gelooft niet in de waanzin van Roderick. Hij is vastbesloten om Madeline mee terug te nemen naar Boston. Maar vlak voor de avond van hun vertrek overlijdt Madeline na een ruzie met Roderick. Haar broer geeft de komst van Philip de schuld die haar te gestrest heeft gemaakt. Verslagen staat Philip op het punt om te vertrekken, als de bediende Bristol per ongeluk zijn mond voorbij praat en spreekt over al de verschillende kwalen waar de familie aan leed, waaronder katalepsie een aandoening waarbij de spieren verstijven en het bewustzijnsniveau zodanig wordt verlaagd dat Philip dacht dat ze dood was. Als hij er vervolgens ook achter komt dat Roderick hiervan op de hoogte was en haar levend heeft begraven, moet Philip alles op alles zetten om haar kist in de catacomben van het huis te vinden voordat het te laat is.

review film house of usher 1960
madness in a spooky mansion/ AIP

Spooky

De film heeft een prachtig decor. Het huis, het land er om heen en het moeras geven al direct een desolate, grimmige sfeer, waaruit wanhoop en een spooky gevoel naar voren komt. Het huis ziet er prachtig uit van binnen en de catacomben geven al direct aan dat er een geheimzinnigheid rondom het huis hangt.

Die sfeer wordt extra benadrukt door de heer des huizes Roderick Usher. Een gekwelde man die de wanhoop nabij is en gelooft in de vloek die op hem en zijn zus rust. De waarheid achter die vloek wordt echter nooit onthuld, het feit dat hij er in gelooft is de hele horror van het verhaal. Zijn gevoel hierover uit hij in zijn schilderijen, enge macabere portretten van zijn slechte voorouders die hij heeft geschilderd. Deze zijn op zich al verontrustend genoeg om in te zien dat we met een verwarde geest te maken hebben. Maar de horrors houden niet op en nemen pas echt een vlucht wanneer de waanzin van Roderick zo ver gaat dat hij Madeline levend begraaft wat zijn consequenties op haar heeft, waardoor de vloek van de familie inderdaad bevestigd lijkt te worden.

Machteloze held

De held van het verhaal Philip laat zich niet misleiden door Roderick, maar weet ondertussen niet aan zijn gekwelde geest en zijn daarop volgende gedrag te ontkomen. Met de moed der wanhoop probeert hij te tij te keren, in meerdere pogingen om Madeline te redden. De vraag is of het huis of Roderick haar niet wil laten gaan, of misschien wel beiden. Zoals het een echt verhaal van Poe betaamt blijft dit mysterie in het midden, met een verschrikkelijke uitkomst tot gevolg.

Mooie cinematografie

Maar niet alleen het decor is prachtig aangekleed, ook de cinematografie is erg mooi gedaan. Vooral de dream sequence die Philip heeft die na een mislukte zoektocht naar Madeline in een koortsdroom is vervallen, is heel mooi in beeld gebracht. Verontrustend en creepy en weird, waarbij de voorouders uit de schilderijen tot leven komen en Philip zich machteloos voelt om Madeline te redden.

Gothic

De film is een perfect voorbeeld waarbij het theatrale tot kunst is verheven en zelfs zeer stilistisch wordt weergegeven. Het is daarom een film die je moet weten te waarderen op de typische kenmerken niet alleen van die tijd, maar ook vanwege de manier waarop film als een toneelvertelling wordt neergezet. Een horrorfilm die zich typeert als een vertelling van het macabere dat op een dramatisch theatrale stijlvolle manier wordt gedaan. Verpakt in een echte gothic horror, waarin alle gothic elementen dan ook ruimschoots aan bod komen, waardoor de macabere sfeer goed tot zijn recht komt. De nadruk ligt op de damsel in destress, de villain die haar gevangen houdt en die waanzinnig is en een held die haar probeert te redden. Het vervallen huis, de geisoleerdheid, de hint naar het bovennatuurlijke, de geheime catacomben en de waanzin die verder reikt dan Roderick verbeelden die typische gothic sfeer en liefhebbers van dit genre kunnen dan ook hun hart ophalen. 

Conclusie

House of Usher is een echte klassieke gothic horror, waarbij de held de dame moet zien te redden van haar villain broer en een vloek in een oud vervallen landhuis. Wie houdt van Vincent Price en zijn typerende stijl, zal deze film zeker waarderen. Alhoewel de film wat langzaam op gang komt, word je als kijker langzaam in de madness van Roderick gezogen en weet zelfs Philip niet wat hem aan het einde overkomt. Over de top af en toe, theatraal, in de gothic stijl van Poe, met overdreven dramatiek, levert Price weer een typische horror af die een pareltje is voor de liefhebbers.

Praktische info

  • House of Usher (1960), 79 min
  • Directed by: Roger Corman
  • Produced by: Roger Corman, james H. Nicholson, Samuel Z. Arkoff
  • Written by: Richard Matheson
  • Based on: the short story The Fall of the House of Usher by Edgar Allen Poe
  • Starring: Vincent Price, Mark Damon, Myrna Fahey, Harry Ellerbe
  • Music by: Les Baxter
  • Cinematography: Floyd Crosby
  • Edited by: Anthony Carras
  • Production company: Alta Vista Productions
  • Distributed by: AIP