Monster of the Week episode 6: “It” uit It Comes at Night (2017)

film it comes at night 2017
A24

Maar er zit helemaal geen monster in It Comes at Night, er is helemaal geen It. Dat klopt, maar wat is deze It dan wel?

Velen zullen deze film geen echte horror noemen, anderen noemen dit genre posthorror, maar het is maar net wat je precies verstaat onder horror. Niet elke horror heeft een gemaskerde psycho killer nodig, of enge geesten, monsters, aliens of een combinatie van all of the above om een horror te zijn. Horror kan ook van binnenuit komen, zonder dat het fantasy, bovennatuurlijk of science fiction is. Want net zoals de subjectieve ervaring van wat men eng vindt, wat ook weer cultuur- en persoonlijk-gebonden is, speelt horror zich vooral grotendeels af in de eigen geest. Dat heeft niet per se met je eigen angsten of geloof in bijvoorbeeld het bestaan van aliens of geesten te maken, of hoe groot je eigen fantasie is, maar wat je triggert, wat je onbewust eng vindt, waar je nachtmerries van hebt midden in de nacht, wanneer het donker is, en je helemaal alleen bent. En dat is waar It in de film It Comes at Night voor een groot gedeelte op slaat.

Alhoewel het gezin bestaande uit vader Paul, moeder Sarah en zoon Travis moet schuilen voor een voor de kijker onbekend virus, waaraan Bud de vader van Sarah en opa van Travis aan het begin van de film overlijdt en afgezonderd van de rest van de wereld probeert te overleven in een huisje in de bossen, komt het gevaar niet van buiten. Dat wordt in de promotie en de trailer, echter wel gesuggereerd. Want al gauw wordt hun rustige gedisciplineerde bestaan, (ze mogen niet ’s nachts naar buiten, nooit alleen het huis uit, ze moeten samen eten en kunnen alleen via twee deuren, waarvan een rode deur, naar buiten) ontregeld door de komst van drie vreemdelingen, Will, zijn vrouw Kim en hun zoontje Andrew. Dat dit gepaard gaat met wantrouwen, wordt duidelijk wanneer blijkt dat Will niet helemaal eerlijk is geweest. En dan is er nog de vraag waarom ze niet ‘s nachts naar buiten mogen en waarom juist een rode deur aanwezig is. Wat is het gevaar? Wat is It?

Die suggestie, dat er iets bovennatuurlijks speelt of dat het gezin van Will iets kwaads in de zin heeft, zet de kijker vanaf het begin op een verkeerd spoor, waardoor de verwachtingen omtrent deze film voor de bovennatuurlijke of apocalyptische of zombie horror liefhebber niet worden ingewilligd. De grote vraag na afloop was dan ook: Waar bleef die It?

film it comes at night 2017
A24

Dat It niet slaat op een monster, of op andere besmette mensen die hen als zombies aanvallen is wel duidelijk geworden. De It heeft een innerlijke betekenis en is een symbolisch monster. Want de focus van de film ligt niet op de standaard horror, maar op hetgeen waar het in horror feitelijk altijd om draait: om angst. In plaats van dat de kijker constant angst wordt aangejaagd door een bedreiging van buitenaf, komt nu de angst van binnenuit, van de personages zelf, wat in hen leeft. Het is niet de angst voor monsters, aliens, geesten en zelfs niet eens per se voor de drie nieuwkomers, Will, Kim en Andrew, maar diep van binnen is het de grootste angst van Paul, Sarah en Travis om datgene te verliezen wat hen het meest dierbaar is; elkaar. De dreiging is het virus dat op de loer ligt dat zomaar één van die dierbaren van je af kan nemen, zoals opa Bud in het begin werd getroffen door het virus.

Die angst is het grootst in de nacht, wanneer het stil en donker is, wanneer je alleen in bed ligt, zelfs al ligt er iemand naast je, wanneer er tijd is om die angst toe te laten. Dat zien we vooral tot uiting komen via Travis, uit wiens perspectief de film voornamelijk is geschoten. In de nacht bespiedt hij zijn ouders, vanaf de zolder via de kieren van de planken en ziet hoe hij nooit liefde zal kennen, alleen maar eenzaamheid in een huis dat zowel zijn bescherming als zijn gevangenis is. Zijn angst omvat meer dan de angst van zijn ouders die vooral bang zijn om hem en elkaar te verliezen. Hij verliest meer alvorens hij ooit de kans heeft gehad om het te krijgen.

Maar niet alleen dat beseft hij ’s nachts, ook de dromen en nachtmerries die hij heeft komen midden in de nacht. Zijn die nachtmerries een waarschuwing, een aankondiging van onheil naast enkel de uiting van angst? Want wanneer het blijkt dat Travis zelf besmet is, komt het gevaar niet van buiten, maar vanuit hemzelf. Hoezeer Paul zijn gezin ook wilde beschermen van de boze buitenwereld, was het gevaar al onder hen.

Die mix van een hint naar en suggestie van het bovennatuurlijke, de nachtmerries, en het confronterende wantrouwen in de realiteit waarin de twee gezinnen samen moeten zien te overleven, zorgt voor wat verwarring in het genre. Ook de cinematografie die foreboding en omnious is, en vaak gebruikt wordt in bovennatuurlijke horrors, schept die verwarring. Net als de keuze van een rode deur. Een rode deur, gebruikt in de Insidious reeks, leidde naar het duistere gedeelte van The Further. In de mini serie Beyond the Walls, wordt ook gebruik gemaakt van een rode deur, maar dit keer om vanuit een slechte bovennatuurlijke dimensie te ontsnappen naar de gewone wereld. Deze rode deur in It Comes at Night heeft een dubbele betekenis en houdt zowel het kwaad buiten als binnen.

It Comes at Night is wel degelijk een horror, waarin pure angst, reële angst en misschien wel de grootste angst van iedereen, om je dierbaren te verliezen, op een sterke manier wordt neergezet. It is fear, what makes a horror a horror. En angst is het sterkst aanwezig in de nacht en ongrijpbaar in de vorm van nachtmerries.

← Lees ook de vorige Monster of the Week episode 5: Tuunbaq (The Terror S1)

→ Lees ook de volgende Monster of the Week episode 7: The Tooth Child (Channel Zero seizoen 1: Candle Cove)