Film Review: Return to Oz (1985)

review film return to oz 1985
Dorothy en haar nieuw vrienden/ Buena Vista Distribution

De rubriek HET SPOOKT HIER zal vanaf vandaag niet meer in het laatste weekend van de maand verschijnen, maar op een willekeurige zaterdag of zondag. De rubriek zelf blijft hetzelfde, met de engste, griezeligste, spannendste, of sprookjesachtige verhalen speciaal voor kinderen onder de zestien jaar en verder voor iedereen die het leuk vindt om jeugdfilms en jeugdseries te kijken en jeugdboeken te lezen. Vandaag een klassieke fantasiefilm uit de donkere jaren van Disney: Return to Oz.

In de jaren 80 maakte zowel Disney als Jim Henson vrij enge fantasie films voor kinderen. De films waren duisterder en enger dan de meeste kinderfilms van nu. Zelf ben ik opgegroeid met deze enge kinderfilms, zoals The Dark Crystal (1982), Labyrinth (1986), The NeverEnding Story (1984) en Return to Oz (1985), en dit heeft zeker mijn voorliefde voor horrorfilms gevoed, naast alle griezelboeken die ik las. Alhoewel deze films misschien net iets te eng zijn voor erg jonge kijkers, zijn ze wel aanraders voor de kinderen die wel toe zijn aan iets engers.

Return to Oz staat op IMDB aangeduid als PG, wat betekent dat sommige scènes niet geschikt zouden kunnen zijn voor kinderen onder de negen jaar.

Het verhaal

Het verhaal speelt zich af in 1900 nadat Dorothy met een tornado voor de eerste keer in Oz is geweest, via de Yellow Brick Road, naar de Emerald City liep en daar onderweg de Tin Man, de Cowardly Lion en de Scarcrow ontmoette en tenslotte de Wizard of Oz die nep bleek te zijn, en uiteindelijk weer naar huis kon met de Ruby Slippers. Eenmaal weer thuis kan ze niet ophouden met praten over haar vrienden en haar avonturen in Oz. Maar oom Henry en tante Em geloven haar niet en maken zich zorgen om haar, te meer omdat Dorothy slecht slaapt.

Tante Em brengt haar dan ook naar een kliniek waar Dr Worley haar weer kan helpen slapen met behulp van een nieuwe techniek genaamd elektrotherapie. Maar wanneer Dorothy naar de behandelkamer wordt gebracht, breekt er een storm los. Samen met een ander meisje ontsnapt Dorothy uit de kliniek en ze komen in een rivier terecht, waar Dorothy zich nog net kan vastklampen aan een houten vlot. Wanneer ze wakker wordt, blijkt ze weer te zijn beland in Oz en ook dit keer is ze niet alleen. Maar in plaats van Toto, is nu kip Billina met haar meegereisd en zij kan praten.

Dorothy ontdekt al snel dat er iets mis is in Oz. De Yellow Brick Road is kapot en de Emerald City verwoest en alle inwoners zijn in steen veranderd, inclusief de Cowardly Lion en de Tin Man. Terwijl ze opgejaagd wordt door de enge Wheelers, die werken voor de slechte prinses Mombi, komt ze Tik Tok tegen, de Army of Oz, een man van koper die ze op moet winden om hem te laten functioneren. Hij vertelt haar dat de Scarecrow die tot koning was gekroond na haar laatste avontuur in Oz, is ontvoerd en dat Mombi weet door wie. Samen gaan ze naar Mombi, maar zij blijkt samen te werken met de Gnome King die de Scarcrow heeft ontvoerd en Dorothy wordt door haar gevangen genomen. Daar ontmoet ze een man met een pompoenenhoofd, Jack en ze maken een vliegend bed met een Elandshoofd die ze Gump noemen en ontsnappen samen aan Mombi en gaan op weg naar de berg waar de Gnome King woont. Daar staat Dorothy en haar nieuwe vrienden een beproeving te wachten om de Scarecrow en Oz te bevrijden.

review film return to oz 1985
Dorothy en Tik Tok/ Buena Vista Distribution

Eng in de echte wereld

Deze film is echt een enge fantasie griezelfilm te noemen voor kinderen. Want er zijn genoeg enge elementen te vinden in de film. Dat begint al in de kliniek, waar Dorothy van haar enge dromen zal moeten genezen. De kliniek is donker en ziet er eng uit met een unheimische sfeer, zeker wanneer Dorothy vastgebonden op een bed naar de behandelkamer wordt gebracht. De piepende wieltjes van het rijdende bed, klinken precies zoals de wielen van de enge Wheelers (wat vond ik die eng als kind!). Wanneer Dorothy samen met het onbekende meisje vlucht en ze achterna gezeten worden door de hoofdzuster Wilson, levert dat ook een enge scène op in het donker, buiten in de storm. Nog enger wordt het wanneer de meisjes in de kolkende rivier vallen, terwijl we alleen Dorothy gered zien worden en we niets meer vernemen van het andere meisje, dat misschien wel verdronken is.

Eng in Oz

Maar ook Oz is veel enger geworden. In het bijzonder de Wheelers. Enge mannen voorovergebogen op wielen aan hun handen en voeten, in kleurrijke pakken en beschilderde gezichten en met maskers die ze op hun gezicht of bovenop hun hoofd of achterhoofd dragen. Hun gedrag en manier van praten doet er qua griezeligheid nog een schepje bovenop. Maar ook Mombi die een verzameling hoofden heeft die ze heeft afgehakt van jonge vrouwen en in glazen kabinetten bewaart om ze af en toe op te zetten, is natuurlijk erg eng. De Gnome King zelf, de stenen koning is qua vormgeving en idee het minst eng, maar hij is wel de oorzaak van alle ellende en het grote gevaar in Oz.

Tik Tok, Jack, Gump en Billina

Dorothy ontmoet net zoals de eerste keer ook deze nieuwe vrienden een voor een. Tik Tok is een hele slimme koperen man, die alleen wel de hulp nodig heeft van iemand anders en dus moet Dorothy hem af en toe te hulp schieten om zijn raderen weer op te winden, om hem te laten denken en lopen. Als een steampunk figuur vormgegeven met een aantal opwindschroeven in zijn nek, is hij de leukste en betrouwbaarste figuur in dit verhaal. Hij heeft geen emoties, denkt rationeel en is slim en rechtvaardig.

Jack daarentegen is pas net gemaakt door zijn ‘moeder’ en omdat hij zo graag zijn moeder wil vinden, vraagt hij aan Dorothy of hij haar Mam mag noemen. Jack is impulsief, denkt niet goed na, maar is wel erg lief.

Tenslotte is Gump een wezen dat Dorothy samen met Jack en Tik Tok gemaakt heeft met het levenspoeder van Mombi. Twee sofa’s aan elkaar geknoopt, palmbladeren als vleugels en met een elandhoofd is Gump een wat neutraler persoon, die geen enkele noodzaak heeft, maar wel op de hand is van Dorothy.

Billina de kip is de held in het verhaal. Want al bij aankomst is de Gnome King hevig verontrust als blijkt dat Dorothy een kip heeft meegenomen. Wanneer de Gnome King ondanks een eerlijke test die Dorothy goed doorstaat, hen toch op wil eten, is Billina degene die de dag en Oz redt door een ei te leggen. Het blijkt dat een ei vergif is voor de Gnomes en zo is de Gnome King verslagen en Oz bevrijd en komen de mensen weer tot leven.

review film return to oz 1985
Mombi/ Buena Vista Distribution

Humor en horror

Alhoewel de film vrij eng kan zijn, blijft het grotendeels onschuldig. Wanneer Dorothy en haar vrienden uit de lucht vallen omdat het vliegende bed uit elkaar valt, ploffen ze netjes neer op de grond. Niemand gaat echt dood, alhoewel ze wel in gevaar zijn, maar Dorothy is slim genoeg om haar vrienden te redden. De humor komt van deze vrienden en Billina, een wat droge humor, dat niet ieder kind direct leuk zal vinden. Alhoewel alles goed afloopt in Oz, de Gnome King is gedood, verder iedereen leeft en Mombi is gevangen, is dat in de echte wereld heel anders verlopen. Want zo blijkt, wanneer Dorothy weer terug naar huis gaat, dat de kliniek is afgebrand door de bliksem en dat Dr Worley is omgekomen. Ook van het meisje dat samen met Dorothy vluchtte vernemen we niets meer. En hoofdzuster Wilson wordt voor een onbekende reden afgevoerd in een gevangeniskoets.

De mix van realiteit en fantasie

Dat de film veel enger is en duisterder heeft niet alleen te maken met de enge figuren of avonturen, maar ook met de manier waarop realiteit en fantasie met elkaar gemixt worden. Want het meisje van de kliniek blijkt Ozma te zijn, de echte koningin van Oz, maar die door Mombi gevangen werd gehouden. Wanneer Dorothy haar voor het eerst ontmoet in de kliniek, heeft het meisje een pompoenhoofd in haar handen, die verwijst naar Jack. Ook al genoemd zijn de piepende wieltjes van de rijdende bedden en de Wheelers. De Gnome King is Dr Worley en Mombi’s echte hoofd is hoofdzuster Wilson. Het lijkt er dus sterk op dat Dorothy in haar angst werkelijkheid en fantasie door elkaar heeft gehaald, tenminste, wij weten wel beter…

Parental Guidance

Return to Oz staat op IMDB aangeduid als PG, wat inhoudt dat sommige scènes niet geschikt zouden kunnen zijn voor kinderen onder de negen jaar. De mix van realiteit en fantasy, de opkomst van elektriciteit, het idee dat je brein je soms voor de gek houdt en “gereset” moet worden, zijn allemaal meer volwassen concepten, maar die de film wel net iets meer body geven en het zo ook nog erg leuk is voor volwassenen om te kijken. Maar voor sommige kinderen kan het iets te ingewikkeld worden. Maar voor de kinderen die echt wat engers willen, wat uitdagender dan de meer onschuldige fantasie films van nu, die zitten goed bij deze film. Wel moeten ze het doen met een wat mindere kwaliteit van de special effects, maar dat zou de pret niet mogen drukken. 

Kijk info

  • Eng: 3/5 Er zitten vrij veel enge elementen in de film. Dorothy wordt vastgebonden voor een behandeling in een enge kliniek. Ze verdrinkt bijna, terwijl het lot van het andere meisje onbekend blijft. Misschien is ze verdronken, maar dat zie je niet in beeld. De Wheelers zijn eng vormgegeven als ook hun gedrag en ook Mombi is een duistere vrouw. Dorothy is meerdere malen in gevaar maar komt er altijd heelhuids vanaf.
  • Geweld: 2/5 Tik Tok vecht met de Wheelers en ook Mombi gaat hardhandig om met Dorothy en Billina
  • Gescheld: 0/5
  • Seks/Bloot: 0/5
  • Alcohol/drugs: 0/5

Praktische info

  • Return to Oz (1985) 113 min
  • Directed by: Walter Murch
  • Produced by: Paul Maslansky
  • Written by: Gill Dennis, Walter Murch
  • Based on: The Marvelous Land of Oz and Ozma of Oz by L. Frank Baum
  • Starring: Fairuza Balk, Nicol Williamson, Jean Marsh, Piper Laurie, Michael Sundin, Tim Rose, Sean Barrett, Mak Wilson, Denise Bryer, Brian Henson, Stewart Harvey-Wilson, Lyle Conway, Stephen Norrington, Justin Case, Emma Ridley
  • Music by: David Shire
  • Cinematography: David Atkin, Freddie Francis
  • Edited by: Leslie Hodgson
  • Production company: Walt Disney Pictures
  • Distributed by: Buena Vista Distribution