Film Review: The Haunting (1963)

review film the haunting 1963
at Hill House/ Metro-Goldwyn-Mayer

The Haunting is een unheimische haunted house horror film en een ware klassieker die zeker de moeite waard is.

De film The Haunting is de eerste verfilming van het boek The Haunting of Hill House van Shirley Jackson dat in 1959 uitkwam. Daarna zou de film nog een remake krijgen met dezelfde naam in 1999. Daar de laatste een slap aftreksel is van de eerste film en een nog slapper aftreksel van het boek, is de eerste film een geslaagde versie, die heel veel elementen van het boek van Shirley Jackson laat terugkomen. En aangezien Shirley Jackson een van mijn favoriete schrijvers is, ben ik daar natuurlijk erg blij mee.

Het verhaal 

Dr John Markway, psycholoog, antropoloog en onderzoeker naar het bovennatuurlijke wil samen met een aantal paranormaal begaafden Hill House onderzoeken op bovennatuurlijke verschijnselen. Hill House is 90 jaar geleden gebouwd door Hugh Crain een misantroop. Maar vlak voordat hij er met zijn vrouw ging wonen, verongelukte zijn vrouw met de koets op de oprijlaan van het huis. Zijn tweede vrouw stierf in het huis door een noodlottig ongeluk. De dochter van Crain groeide op in het huis en toen ze oud was en een verzorgster had, was deze te onoplettend en dochter Abigail stierf, waarna niet veel later de verzorgster zich ophing.

Hierna kende het huis vele paranormale verstoringen die Dr Markway wil onderzoeken. Hij nodigt een aantal paranormaal begaafden uit, maar alleen Eleanor Lance en Theodora komen op zijn uitnodiging af. Eleanor, Nell, is bij Markway bekend door haar eerdere poltergeist ervaringen in haar jeugd, waarbij het drie dagen lang stenen regende op hun huis en Theo is bekend om haar ESP begaafdheid. Luke Sanderson de neef van de vrouw die nu het huis bezit, is ook aanwezig om hen door het huis te begeleiden. De twee bedienden, Mr en Mrs Dudley verzorgen het eten en het huis.

Het viertal maakt kennis met elkaar en bespreekt hoe Marway te werk wil gaan. Diezelfde avond al, ervaren zowel Nell als Theo een angstige nacht. Ze horen hoe er op de deuren en muren wordt geklopt en ze verschuilen zich samen in de kamer van Theo.

Nell had al een speciaal gevoel over het huis, dat het huis haar riep en dat het haar lot was, maar vanaf dat moment raakt ze ervan overtuigd dat het huis haar wil en haar niet zal laten gaan. Maar de gebeurtenissen blijven toenemen. Wat wil het huis? En wat zijn de paranormale gebeurtenissen?

the haunting 1963 (3)
Nell and Theo have a frightening paranormal experience/ Metro-Goldwyn-Mayer

Theo, Luke en Dr Markway

Het verhaal volgt grotendeels het boek. Sommige gebeurtenissen worden weliswaar in een iets andere volgorde verteld, maar zijn qua ervaring hetzelfde. Ook de karakters van de personages zijn vrijwel hetzelfde. Theo is een zelfverzekerde vrouw, chic en zelfbewust. In eerste instantie is ze erg aardig voor Nell en voelen ze zich als zussen, maar al snel laat Theo de bitchy kant van zichzelf zien. Luke is de bijdehandte jonge man, een beetje een ettertje af en toe, onverschrokken en gelooft niets van het paranormale en wil het huis, zijn erfenis het liefst voor zoveel mogelijk geld verkopen of er veel geld aan verdienen. Markway is de galante wetenschapper die een beetje een vaderfiguur is en die onbedoelde affectie geeft naar Nell.

Eleanor Lance

Nell is de hoofdpersoon van het verhaal, net als in het boek. In het boek volgen we haar gedachten gemakkelijk, maar in de film hebben ze dat opgelost door een inner voice over van Nell. Haar gedachten en bevindingen zijn het belangrijkste en we krijgen dan ook voornamelijk een subjectief beeld van alle gebeurtenissen. Nell is ook de enige waar we de achtergrond van kennen. Vanaf haar volwassen leven heeft ze voor haar zieke moeder gezorgd, elf jaar lang. Al die jaren is ze niet leuk behandeld en heeft ze geen eigen persoonlijkheid of zelfvertrouwen weten op te bouwen. Hierdoor hunkert ze naar aandacht en om geliefd te zijn. In Theo ziet zij een voorbeeld, maar wanneer ze merkt dat ze soms door haar bespot wordt, trekt ze door aanstellerig gedrag de aandacht naar zich toe. Een beetje een narcistisch trekje. Ze is angstig, maar trotseert het huis, terwijl ze Theo troost. Ze is naïef door te denken dat de aandacht en bezorgdheid van Markway meer is dan galant gedrag.

Een belangrijke vraag in deze film is dan ook of Nell, de poltergeist activiteiten zelf veroorzaakt door haar roep om aandacht, of dat het echt de roep van het huis is. Dat wordt onder andere verbeeld door de vraag van Theo aan Nell: “Ben jij gek of is de hele wereld gek?”

Net iets anders dan in het boek

Wat mist in de film is de hele onderlinge verhoudingen tussen de vier en voornamelijk de driehoeksverhouding tussen Nell, Theo en Luke. Theo en Luke trekken al snel naar elkaar toe, wat Nell jaloers maakt en wat de andere twee een beetje doet lachen. Die opbouw in het boek verklaart ook veel beter het gedrag dat ze op gegeven moment naar elkaar vertonen, van zusterlijk naar ruzies. Iets wat echte zussen ook doen, alleen wordt dat stuk een beetje overgeslagen in de film.

Ook de hauntings zelf, worden beperkt tot de meest belangrijke. Hierdoor komt de focus van de film geheel te liggen op Nell, de hauntings en hun onderlinge verband.

review film the haunting 1963
the deadly staircase/ Metro-Goldwyn-Mayer

De hauntings

Die hauntings zijn echter heel goed gedaan. De focus op het psychische aspect, gemengd met geluidseffecten en goed en slim gekozen camerawerk, maakt allerlei fratsen overbodig en zijn de hauntings puur en eng. De film is geheel in zwart wit en mooi bewaard gebleven. De contrasten zijn nog vrij scherp en daardoor zijn de schaduwen nog goed zichtbaar. Cinematografisch is deze film erg mooi gemaakt en zoals gezegd slim gefilmd.

Bijvoorbeeld wanneer Nell in paniek door de gang rent, is de gang vervormt, dat komt echter omdat de camera via een oude spiegel filmt. Simpel, maar doeltreffend.

Maar ook de scène waarin Nell in bed ligt en de camera enkel focust op haar gezicht half verborgen onder de dekens en een houten paneel op de muur waar je een gezicht in zou kunnen zien, terwijl ze weer geklop hoort en gefluister is echt een goede enge scène.

De film weet precies hoe hij de kijker bang moet maken zonder daar allerlei rare dingen voor uit de kast hoeft te trekken, net zoals het boek doet. Een goede ghost story laat zoveel mogelijk weg, suggereert en laat het echte enge werk over aan de fantasie van de lezers en de personages. En dat is precies wat de film zo goed nabootst van het boek.

Hill House

Ook de aankleding en vormgeving is prachtig. Het huis zelf doemt op in een mooie omgeving als een duister gevaarte en de binnenkant is zeer rijkelijk aangekleed met mooie meubels en stoffen, waarbij de vele beelden soms angstaanjagend zijn.

De aandacht voor het huis, alhoewel naar mijn mening, is net iets te weinig. Maar de belangrijkste dingen worden wel vermeld. De deuren die nooit open blijven staan, maar altijd dichtvallen. En de hoeken die nooit helemaal recht op elkaar staan, waardoor het huis een klein beetje misvormd is en een vreemd gevoel geeft dat het niet klopt. Een weerspiegeling van de maatschappij of van Nell? Verder is er aandacht voor de trap in de bibliotheek en voor de kinderkamer die op slot zit en waar een cold spot te vinden is voor de deur. Net genoeg om een goed beeld te geven van het huis.

Mrs Grace Markway zonder Arthur en de vileine humor van Shirley Jackson

Maar waar de film echt gaat afwijken van het boek is met de komst van de vrouw van Markway (die in het boek trouwens Montague heet) Grace. Ze is echter een belangrijk ding vergeten mee te nemen, namelijk haar mannelijke gezelschap Arthur. De komst van die twee in het boek zorgt voor een enorme comic relief. Grace is in het boek hooghartig en kijkt neer op de rest, maar gelooft wel in het paranormale, wat ze in de film absoluut niet doet, en begint haar eigen experimentjes met een soort ouijabord en een seance. Maar hoezeer zij ook probeert, zij ervaren geen paranormale dingen terwijl de rest dat wel doet. Enfin, ik snap dat het teveel tijd zou kosten in de film, maar het is toch jammer. Want het maakt het einde iets te abrupt en te onlogisch.

Sowieso hebben ze de hele humor en scherpe pen uit de film geschrapt en zich alleen op het haunting gebeuren en het enge mysterieuze gefocust. Het boek is dan ook veel grappiger en vilein en de personages en thema’s zijn veel meer uitgediept.

Conclusie

The Haunting is wel een bijzonder geslaagde haunted house film, die inspeelt op een onderbuikgevoel. Met een sterke unheimische sfeer en verontrustende hauntings, blijf je je afvragen of het er echt spookt of dat Nell langzaam haar geestelijke gezondheid verliest, iets dat trouwens wel iets beter overkomt in het boek. Wie de film heeft gezien kan nog zeker het boek lezen. Je zal veel herkennen, maar uiteindelijk haalt de film het niet bij het boek. Alhoewel de film als ghost story pur sang zeer geslaagd is. Dus ook voor wie het boek al heeft gelezen is deze film alsnog een aanrader.

← Lees ook het review van het boek The Haunting of Hill House van Shirley Jackson.

→ Lees ook het review van de nieuwe serie The Haunting of Hill House (2018)

Praktische info

  • The Haunting (1963) 114 min
  • Directed by: Robert Wise
  • Produced by: Denis Johnson, Robert Wise
  • Screenplay: Nelson Gidding
  • Based on: The Haunting of Hill House by Shirley Jackson
  • Starring: Julie Harris, Claire Bloom, Richard Johnson, Russ Tamblyn, Fay Compton, Roslaie Crutchley, Valentine Dyall
  • Music by: Humphrey Searle
  • Cinematography: Davis Boulton
  • Edited by: Ernest Walter
  • Prodcution company: Argyle Enterprise
  • Distributed by: Metro-Goldwyn-Mayer