Boek Review: The Haunting of Hill House (Shirley Jackson, 1959)

book review the haunting of hill house shirley jackson

“Journeys end in lovers meeting…”

The Haunting of Hill House van Shirley Jackson is een prachtig, maar eng haunted house verhaal waarin het psychische verval van de arme Eleanor centraal staat. De horrorverhalen van Shirley Jackson zijn niet zomaar spookverhalen of enge verhalen. De onderliggende thema’s graven diep in de menselijke geest en schetsen een niet al te positief beeld van de mens. Maar niet alleen thematisch stijgen haar boeken boven het gewone horrorgenre uit. Wanneer je een boek van haar leest, lijkt het alsof je in een andere wereld stapt. De personages zijn apart, zo al niet wonderlijk, excentriek. Haar schrijfstijl is surrealistisch, wat voor ons in deze tijd aangesterkt wordt doordat haar verhalen zich in de jaren 60 afspelen, waardoor het tijdsbeeld voor ons een extra dimensie geeft aan haar surrealistische schrijfstijl. Haar gebruik van het paranormale is niet alleen afgestemd op het personage, maakt zoekt de grens op tussen wat de mens met zijn geest kan verzinnen en wat waar is.

Het verhaal

Dr. Montague is geïnteresseerd in paranormale fenomenen en specifiek in het zogenaamde spookhuis Hill House, dat hij wil onderzoeken. Hij schrijft verscheidene personen aan om hem hierbij te helpen en die in zijn optiek ontvankelijk zijn voor paranormale fenomenen, maar slechts Theodora en Eleanor reageren. Aldus wordt besloten dat Dr. Motague, Eleanor en Theodora een week in het huis gaan logeren om de verschijnselen en paranormale gebeurtenissen vast te leggen. Ze worden opgevangen door Luke, de neef van de eigenaresse van het huis en tevens hun gastheer tijdens het verblijf. Natuurlijk geeft het huis hen waar ze om hebben gevraagd, wat zorgt voor een aantal creepy en onverklaarbare dingen. Maar het huis lijkt zich vooral te richten op Eleanor.

Het verval van Eleanor

Het verhaal volgt dan ook vooral Eleanor en haar gedachten tijdens het verblijf in het huis. Hierdoor ben je als lezer getuige van wat het huis met haar doet en haar langzaam verandert. Eleanor is altijd alleen en eenzaam geweest, terwijl ze moest zorgen voor haar zieke moeder, terwijl ze nooit erkenning en liefde heeft gevoeld. Hierdoor smacht ze naar acceptatie en waardering, die ze nooit van haar moeder en zus heeft gekregen. Ze zoekt bevestiging en erkenning in een nieuwe omgeving, het huis en haar tijdelijke medebewoners die eigenlijk symbool staan voor de wereld. Maar ze vindt uiteindelijk diezelfde onverschilligheid, arrogantie en egoïsme, waardoor ze een gemakkelijke prooi is voor het huis, of voor zichzelf, welke precies wordt in het midden gelaten.

Doordat Shirley Jackson het perspectief wisselt vanuit het standpunt en gedachten van Eleanor, Nell, en tussen het schrijversperspectief, blijft het onduidelijk wat er nu precies aan de hand is met Nell. Wordt zij langzaam gek gemaakt door het huis, paranoïde of is er werkelijk een kwade kracht bezig? Haar langzame verval komt het best tot uiting in haar omgang met Theo en Luke. Terwijl Theo en Nell de eerste dag verrukt met elkaar waren en elkaar nichtjes noemden, wordt er langzaam een wig tussen hen gedreven. Ziet Nell eindelijk hoe Theo in werkelijkheid is, of is het haar eigen paranoïde gedrag dat al spreekt uit het feit dat ze stiekem Luke en Theo afluistert of zij iets over haar zeggen? Het interessantste van haar karakter is dat ook dit in het midden wordt gelaten. Dat Nell sociaal totaal niet vaardig is en onzeker, maakt haar kwetsbaar in iedere situatie. En Hill House versterkt dit alleen maar. Dat is het enge en mysterieuze van het verhaal.

Angst als thema

Dit brengt mij gelijk op het thema: de angst om alleen te zijn en de eenzaamheid. Eleanor heeft de wil om anders te zijn, eigenlijk om te bewijzen dat ze bijzonder en speciaal genoeg is om erkenning te verdienen. Maar haar angst om alleen te zijn geeft conflicten binnen haarzelf, maar het zorgt ook voor conflicten met anderen.

Dat conflict uit zich vooral in de driehoeksverhouding tussen Eleanor, Theo en Luke. Theo en Luke kunnen het al snel met elkaar vinden. Terwijl er tussen Eleanor en Theo ook een speciale zusterband ontstaat. Maar al snel is ze wederom het buitenbeentje dat door haar eigen gedrag spot opwekt en het vervolgens ruzie veroorzaakt en de relaties ontwricht. Hier wordt veel aandacht aan besteed in het boek, zonder een schuldige aan te wijzen. Eleanor is een gekwetste vrouw, die nooit de kans heeft gehad een eigen persoonlijkheid te ontwikkelen en haar roepen om aandacht bewerkstelligen vaak het tegenovergestelde.

Maar dat niet alleen. Want als kind heeft zij een poltergeist ervaring gehad, waarbij drie dagen lang het stenen regende op hun huis. De vraag is dan ook of Eleanor niet zelf de poltergeist activiteiten in Hill House oproept in een roep om aandacht, weliswaar ongemerkt en onbewust. Of dat het huis werkelijk haar heeft aangetrokken voor een reden en het echt spookt in het huis.

Schrijfstijl

De hauntings die worden beschreven in het boek zijn zorgvuldig en met spanning opgebouwd. Er hangt een gevoel van dread en terror in het huis en niet in het minst omdat het huis opzettelijk niet waterpas is gemaakt, wat al een desoriënterend gevoel geeft, de deuren steeds dichtvallen en ze de eerste dagen steeds verdwalen. Maar ook de echte hauntings die de groep samen beleeft en die Nell alleen beleeft zijn eng en zeer huiveringwekkend. Daar draagt de schrijfstijl van Shirley Jackson zeker aan bij. De speelsheid en het dromerige van Nell is eruit af te lezen, maar ook haar paranoia, het valse gedrag van Theo en het wat pesterige gedrag van Luke, het vaderlijke van Doctor Montague komen zowel in de stijl als tekst duidelijk tot uiting en dus ook de hauntings die erg beeldend zijn beschreven.

Comic relief

Shirley Jackson beschrijft vaak de psyche van de hoofdpersoon die anders is dan de rest uit haar omgeving, wat voor conflicten zorgt. De horror elementen fungeren als ondersteuning of versterkend symbool van het uiten van angst.

Alhoewel het thematisch misschien een zwaar boek kan zijn, is er ook ruimte voor comic relief. Eerst in de vorm van Mrs. Dudley, de huishoudster, die nogal dwangmatig is. En later in de vorm van de vrouw van Dr. Montague die later arriveert met huisvriend Arthur en die hoogdravend paradeert door het huis met haar zogenaamde medium-gaven, maar toch niet in staat is om de paranormale fenomenen die plaatsvinden op te merken.

Conclusie

The Haunting of Hill House is een erg sterk boek door de personages, hun karakters, gedrag, gedachten en gesprekken. Dat is voornamelijk wat het boek spannend, verontrustend, surrealistisch en grappig maakt. Shirley Jackson heeft hierin de juiste balans gevonden. Om al het bovenstaande ben ik fan van  de boeken van Shirley Jackson. Dit boek kantelt naar literatuur en minder naar echte horror. Maar daardoor is het des te interessanter om te lezen. Voornamelijk omdat dit boek de menselijke psyche en menselijke interacties en hoe het de psyche beïnvloedt benadrukt. En dat is soms nog veel enger dan een griezelboek vol met monsters.

→ Lees ook het review van de verfilming van het boek: The Haunting (1963)

→ Lees ook het review van de nieuwe serie The Haunting of Hill House (2018)

Praktische info

The Haunting of Hill House (1959), 246 bladzijden. Auteur: Shirley Jackson. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: The Haunting (o.v.)