Film Review: Dead of Night (1945)

review film dead of night 1945
Dead of Night/ Eagle-Lion Distributors Limited

Een horrorfilm kijken uit de jaren 40 is misschien niet het eerste wat in je opkomt als je een horror wilt gaan kijken. Toch is Dead of Night zeker de moeite waard.

Een film die zo’n 75 jaar geleden is gemaakt, zal wel hopeloos verouderd zijn, saai en totaal niet eng. Alhoewel sommige opvattingen en kennis en technologiën in de loop der jaren wel drastisch zijn veranderd, is hoe de mens in elkaar zit dat niet bepaald. We kampen nu nog steeds met dezelfde emoties, waar we blij van worden en waar we bang van worden. Die ideeën en concepten zijn niet veranderd, de manier waarop ze vorm gegeven worden echter wel. Dat komt door de wetenschap en techniek. Er zijn nu zoveel meer dingen mogelijk op filmgebied dan toen. Maar dat het idee over wat eng is niet veranderd is, laat de Britse film Dead of Night zien. Laat je dan ook niet afschrikken door een getal, maar laat je verrassen en verbazen door een film die nu nog steeds best creepy is.

Het verhaal

Het verhaal begint met architect Walter Craig die naar een huisje op het platteland rijdt op verzoek van eigenaren Mr en Mrs Foley die wat willen verbouwen. Als hij daar aankomt, treft hij niet alleen de heer en vrouw des huizes aan, maar ook een aantal andere gasten. Hij bekent hen gelijk dat hij verbaasd is en wel om het feit dat hij dit allemaal gedroomd heeft. Sterker nog hij doet een aantal voorspellingen; het meisje uit het gezelschap moet vroeger weg dan gepland, dat er een brunette binnenkomt die geen geld heeft en dat Dr van Straaten de psychiater uit het gezelschap zijn bril breekt, de lichten vervolgens uit gaan en de horror uitbreekt en er iemand wordt vermoord. De overige gasten proberen hem op zijn gemak te stellen door verschillende verhalen te vertellen van zeer vreemde en onverklaarbare gebeurtenissen die zij zelf hebben meegemaakt, terwijl ze tegelijkertijd de psychiater willen uitdagen om hen een wetenschappelijke verklaring te geven voor die gebeurtenissen. Terwijl er vijf verhalen worden verteld, komen ondertussen de voorspellingen uit de droom van Craig uit. Staat hem echt de horror te wachten en gaat er daadwerkelijk iemand vermoord worden en wie?

review film dead of night 1945
an evil mirror/ Eagle-Lion Distributors Limited

De vijf verhalen

Het eerste verhaal wordt verteld door een autocoureur, Hugh Grainer die na een crash in het ziekenhuis terecht kwam en midden in de nacht om tien over vier een soort visioen had, waarbij hij de gordijnen opendeed en een man beneden op een bok van een lijkrijtuig zag zitten die tegen hem zei dat er nog ruimte was voor één persoon. Als hij uit het ziekenhuis is ontslagen en op de bus staat te wachten en het precies tien over vier is, is de conducteur van de bus diezelfde man van het rijtuig en spreekt precies dezelfde tekst, waarop hij zo schrikt dat hij de bus niet neemt. En dat is maar goed ook…

Het tweede verhaal wordt verteld door het jonge meisje Sally O’Hara. Zij vertelt van een kerstfeestje bij een jongen thuis een tijdje geleden. Zij gingen verstoppertje doen en zij kwam terecht in een verborgen kamer waar ze een klein jongetje zag dat huilde. Ze troostte hem, nog niet wetende welk gruwelijk geheim het huis al jaren verborg…

Het derde verhaal wordt verteld door Joan Cortland. Toen zij nog verloofd was met haar man Peter, kocht zij als verrassing voor hem een grote spiegel. Maar elke keer als hij in de spiegel keek zag hij een totaal andere achtergrond. Als de bruiloft nadert, merkt zij dat Peter zich steeds vreemder gedraagt en uiteindelijk vertelt hij haar over de spiegel. Zij ziet er echter niets vreemds in. Toch door zijn vreemde gedrag besluit ze terug te gaan naar de antiquair waar ze de spiegel kocht en die vertelt haar de gruwelijke herkomst van de spiegel. Is het voor Peter te laat of kan ze hem nog redden van de waanzin die langzaam bezit van hem neemt…

Het vierde verhaal wordt verteld door Eliot Foley, die een grappig en gekkig spookverhaal vertelt over twee golfers die hij ooit kende. Niemand gelooft echter zijn verhaal en hij bekend dat hij ook iets wilde bijdragen. Dit verhaal zorgt voor de comic relief.

Het vijfde en laatste verhaal wordt verteld door Dr van Straaten, de psychiater zelf die een opmerkelijke zaak voor zijn kiezen kreeg over een buikspreker Maxwell Frere en zijn pop. Waarbij het soms net leek alsof de pop echt leefde. Die informatie verkreeg hij door middel van een andere buikspreker Sylvester Kee die Maxwell in Parijs ontmoette. Al zijn bevindingen met Maxwell en zijn pop heeft Kee opgetekend in een brief, die Dr van Straaten met interesse leest. En die bevindingen nemen steeds vreemdere vormen aan en Maxwell lijkt bezeten door de pop. Leeft de pop echt of lijdt Maxwell aan een psychische stoornis…

review film dead of night 1945
a creepy ventriloquist doll/ Eagle-Lion Distributors Limited

Manier van vertellen en filmen

De film zit heel goed in elkaar en doet denken aan de Victoriaanse ghost stories maar dan vertaald naar de ‘moderne tijd’ van toen. Zo spelen ze vaak in op dat unheimische onderbuikgevoel en wordt er veel gebruik gemaakt van suggestie, zonder jumpscares, gore of andere afleidende zaken. Deze film gaat over proper story telling. De onderlinge conversaties en interacties in de salon zijn vrij statisch met veel tekst.

Dr van Straaten wordt door de gasten uitgedaagd om zijn wetenschappelijke visie te geven en hij heeft bijna overal een rationeel antwoord op, terwijl de gasten hun eigen mening hebben en weten wat ze zelf hebben meegemaakt. Dat contrast tussen het bovennatuurlijke en de wetenschap is niet alleen interessant, maar ook leuk gedaan en zorgt voor leuke spanning. Het verschilt niet eens zo heel gek veel van hoe zo’n discussie nu gevoerd zou worden, al is de kennis over de psychische werking van de geest nu groter en iets anders.

Maar ook het contrast tussen de statische beelden in de salon tegenover de meer bewegende en mooi gestileerde beelden met de nadruk op schaduw, camerastandpunten, vreemde hoeken waaruit gefilmd wordt en mooie fades die scènes in elkaar doen overlopen, spelen een belangrijke rol in de scènes waarin de verhalen worden getoond.

De unheimische sfeer neemt een nog grotere wending wanneer inderdaad de bril van Dr van Straaten breekt en de lichten uitgaan. Dan belandt Walter Craig inderdaad in zijn eigen horrorsequence die werkelijk prachtig in beeld is genomen. Met een snelle en mooie montage worden de beelden en scènes prachtig met elkaar verbonden op een vervreemdende manier. Nog vreemdere camerastandpunten en hoeken, creepy wendingen en gebeurtenissen, maken deze scènes tot een ware nachtmerrie van Walter en voor de kijker. Zelfs nu zijn die laatste scènes, weird eng, creepy en hebben zeker de kijkers toen angst aangejaagd.

De verhalen zijn een aanloop naar de nog engere gebeurtenissen die de kijker staan te wachten, terwijl ondertussen de voorspellingen uitkomen en daardoor onheilspellend worden. De film is een anthologie van verschillende horrorverhalen, maar vormen samen een prachtig geheel in een film die heel goed in balans is en aan het einde niet alleen een enge spurt neemt in het bizarre, maar ook een erg verrassende wending heeft, zowel qua verhaal als qua cinematografie. Als je er echt hij stil gaat staan dat deze film in 1945 is gemaakt, dan besef je pas echt hoe goed deze film is.

review film dead of night 1945
Walter Craigs final nightmare/

Legacy

De film is gebaseerd op de verschillende verhalen van schrijvers, respectievelijk, E. F. Benson (The Bus Conductor, 1906), Angus MacPhail, John Baines, H. G. Wells en John Baines. Het zijn verhalen met onderwerpen waar nu nog films over worden gemaakt. Denk aan de film Visions (2015) waarin een vrouw vreemde visioenen krijgt die een waarschuwing blijken te zijn. Of Oculus (2013) een film over een kwaadaardige killing spiegel met ook een gruwelijke achtergrond. Of verhalen over enge buikspreekpoppen zoals Dead Silence (2007) waar het ook de vraag is of de poppen leven of bezeten zijn. En natuurlijk zijn de films over geesten te veel om op te noemen. Ideeën en concepten over wat eng is, is gemeengoed en blijven door de eeuwen vrijwel hetzelfde, alleen past de uitvoering zich telkens aan. Maar wat misschien wel het meest interessante is aan deze film is dat de angst altijd benoemd wordt door datgene wat je geest, je onderbewuste ervan maakt, zoals Dr van Straaten uitlegt. Angst zit in de mens en door elkaar enge verhalen te vertellen leren we ons bewustzijn er mee om te gaan. Ons onderbewuste zal ons altijd voor de gek willen blijven houden, tenzij we natuurlijk echt te maken krijgt met enge spiegels, geesten of wanneer je een visioen krijgt…

Conclusie

Dead of Night is een hele goede klassieker. De manier van het verhaal vertellen, de opbouw, de cinematografie en de goede editing, maken dat deze enge verhalen op een zeer mooie en creepy wijze worden verteld. Het algehele verhaal dat hen bindt, zorgt ook nog eens voor een goed eigen verhaal dat een bijzondere wending neemt en uiteindelijk leidt tot de vraag wat nu werkelijk een nachtmerrie is. De film geeft het antwoord: er nooit uit ontwaken. En de ultieme vraag die af te leiden is uit hun conversaties: wat is het bewustzijn? Wat is echt? En dat einde, waarmee de film ons achterlaat maakt de film misschien nog wel het engst.

Praktische info

  • Dead of Night (1945) 102 min
  • Directed by: Alberto Cavalcanti, Charles Crichton, Robert Hamer, Basil Dearden
  • Produced by: Michael Balcon
  • Screenplay by: John Baines, Angus MacPhail
  • Based on: Stories by H.G. Wells, John Baines, E.F. Benson. Angus MacPhail
  • Starring: Mervyn Johns, Frederick Valk, Roland Culver, Anthony Baird, Sally Ann Howes, Googie Withers, Michael Redgrave
  • Music by: Georges Auric
  • Cinematography: Douglas Slocombe
  • Edited by: Charles Hasse
  • Production company: Ealing Studios
  • Distributed by: Eagle-Lion Distributors Limited