Film Review: Carnival of Souls (1962)

review film carnival of souls 1962
Mary Henry/ Herts-Lion International Corp

Carnival of Souls is een mysterieuze surrealistische horror, met prachtige beelden en een unheimische sfeer. Een echte cultklassieker.

Surrealisme is een favoriete stroming van mij. Of het nu puur visueel is of qua vertelwijze, door middel van camerastandpunten of special effects, of door gewoon vreemde beelden die niet direct te plaatsen zijn. Ik ben er gek op. Surrealisme kan op heel veel verschillende manieren worden toegepast, maar het zorgt altijd voor een vervreemdend effect dat niet in de realistische wereld te plaatsen valt. In comedy wordt het een soort absurdisme en in horror wordt het erg unheimisch. Deze stroming zorgt niet alleen voor een apart effect, maar kan ook op symbolische wijze gebruikt worden, zodat het een soort allegorie wordt, en kan ook voor meerdere interpretaties vatbaar zijn, waardoor het voor iedereen anders binnenkomt en iedereen er een iets andere betekenis aan kan geven. Carnival of Souls is zo’n typische film. Alhoewel de jaren 70 extra bekend is om zijn surrealisme, was deze film echt een voorloper en nu een echte cultfilm.

Het verhaal

Het verhaal begint wanneer Mary Henry samen met twee andere vriendinnen in een auto zit en ze door twee jongens in een andere auto uitgedaagd worden voor een vriendschappelijke dragrace. Dat loopt echter uit de hand wanneer ze tegelijkertijd over een smalle brug moeten en de auto waarin Mary zit te water raakt. Echter zij is de enige overlevende en weet zich terug op te kant te krabbelen. De gebeurtenis heeft haar echter erg aangegrepen en ze voelt zich vreemd en besluit het dorpje te verlaten en gaat in op een aanbod om in Utah aan de slag te gaan als kerkorganist.

Terwijl ze in haar auto helemaal naar Utah rijdt, bereikt ze het dorpje wanneer de schemering invalt. Aan haar linkerkant van de weg ziet ze een groot gebouw, een leegstaand paviljoen zo blijkt later waar ooit een carnaval in heeft gezeten, dat gelijk haar aandacht trekt. Maar op datzelfde moment wordt ze opgeschrikt door een man aan haar autoruit aan de bestuurderskant en ziet ze een man midden op de weg staan. Ze wijt het echter aan slaapgebrek, aangezien ze de hele dag en nacht heeft doorgereden. Ze komt aan in het appartement en gaat aan de slag in de kerk. Ze ontmoet haar buurman die gelijk een oogje op haar heeft.

Het lijkt alsof ze de traumatische gebeurtenis achter zich heeft gelaten, maar dan duikt de vreemde man die ze op de weg had gezien weer op, bij haar appartement en ook krijgt ze een vreemde episode wanneer ze aan het winkelen is. Niemand ziet of hoort haar en al het geluid om haar heen lijkt te zijn weggevallen. Half in paniek wordt ze opgevangen door de lokale psychiater die het hele voorval wijt aan het traumatische ongeluk. Maar Mary weet zeker dat ze de man heeft gezien en dat ze het zich niet verbeeldt. Of toch wel?

review film carnival of souls 1962
strange things start to happen after her accident/ Herts-Lion International Corp

Mary Henry

De film focust zich volledig op Mary. Vanuit haar perspectief volgen we haar neergang. Ze is een sterke vastberaden vrouw die weet wat ze wil en wat ze kan. Ze laat zich niet zomaar iets aanpraten, maar de vreemde gebeurtenissen doen haar soms toch twijfelen aan zichzelf. Haar sterke persoonlijkheid kan niet voorkomen dat ze erg bang wordt. Ze voelt zich niet meer thuis in deze wereld, zegt ze, alsof ze hier niet meer hoort. Dit geeft ook een existentialistische ondertoon aan het verhaal. Dat gegeven is de kern van de film en dat is waar de film helemaal over gaat, terwijl we haar volgen wanneer ze haar leven probeert op te pakken.

Mary wordt gespeeld door de prachtige actrice Candace Hilligoss die zowel sterk als kwetsbaar overkomt. Haar grote ogen spelen een belangrijke rol in de dissociatieve episodes die ze krijgt en geven net dat extra vervreemdende gevoel weer. Het is geen typische damsel in destress hoofdrol die gered moet worden door de koene ridder. Integendeel. Ze vraagt hulp aan haar buurman John Linden, omdat ze niet alleen wil zijn, niet omdat hij haar problemen op moet lossen. Ook is ze erg op zichzelf en heeft weinig behoefte aan sociaal gedrag. Er is echter maar één ding dat haar aandacht steeds weet te trekken en dat is het oude leegstaande paviljoen, dat haar in een soort mysterieuze macht lijkt te hebben.

Cinematografie

Voor die tijd is de cinematografie zeer exceptioneel. Helemaal als je beseft dat Herk Harvey de regisseur niet het budget had om de gangbare middelen te gebruiken. We zien Mary vrij vaak rijden in haar auto, daar vinden ook vrij cruciale scènes plaats. Normaal gesproken werden die shots gemaakt door eerst te filmen in een stilstaande auto en erachter werden de voorbijgaande landschappen geprojecteerd om het idee op te wekken dat de auto reed. Echter dat geld om dat te bewerkstelligen was er niet dus plaatste Harvey een handheld Arriflex camera in de rijdende auto. Niet alleen erg innovatief, maar geeft een des te realistischer effect. Voor de verschijning van de man aan het raam is een spiegel gebruikt.

Surrealisme

Het surrealisme dat wordt gebruikt wordt wel expliciet aangeduid wanneer ze zo’n dissociatieve episode heeft door de scène te laten beginnen met een waterval effect waardoor de kijker weet; hier komt iets anders. Maar ook zonder die expliciete aankondigingen heeft de film veel surrealistische scènes, en die hebben alles te maken met De Man (die gespeeld wordt door de regisseur Herk Harvey zelf) die overal opduikt en samen met de ghosts of ghouls zoals ze genoemd worden. Ze lijken niet alleen niet van deze wereld te zijn door hun gedrag, dat erg creepy en unheimisch is, maar ook door hun schmink. Geheel gekleed in zwart wit en tevens zo geschminkt steken ze af bij de kleurrijke wereld waarin Mary zich begeeft. Dat wordt ook benadrukt door het feit dat als zo’n episode van haar voorbij is, ze altijd in het park is, met groen om haar heen en ze als eerste de vogels hoort fluiten. De scène waarin haar laatste episode plaatsvindt is prachtig gedaan. Geheel gehuld in stilte met alleen haar stem en haar hakken op het plaveisel die de stilte vullen, is deze scène echt heel mooi en intrigerend.

De scènes van De Man en de ghouls overigens zijn prachtig geschoten, vooral de scène waarin hij uit het water komt en de ghouls bij het paviljoen aan het dansen zijn. Daar klopt expres het versnelde tempo van de film niet waardoor de scène, onder begeleiding van theatrale orgelmuziek ze dansen alsof ze in een balzaal zijn, een zeer creepy effect heeft.

review film carnival of souls 1962
that involve The Man and a pavillion/ Herts-Lion International Corp

Kleurrijk

Die orgelmuziek speelt een zeer belangrijke rol. Mary zelf is organist en we horen haar geregeld zelf spelen. Op de radio als ze vlakbij het paviljoen rijdt hoort ze de orgelmuziek en ook wanneer er creepy of vervreemdende scènes zijn worden die begeleid door orgelmuziek. Dit geeft een hele speciale vibe die zowel wat ouderwets als indringend aandoet.

Maar niet alleen de muziek zorgt voor een extra kleurrijke dimensie. De manier waarop de camera is gebruikt is origineel en sluit precies aan bij het vervreemdende gevoel dat de desbetreffende scène moet opwekken. Het paviljoen dat Mary ziet vanuit haar auto is een zwart silhouet tegen een paarsige achtergrond, wat een onheilspellende en mysterieuze aanblik geeft. Die schemering komt meerdere malen met datzelfde shot van het paviljoen in beeld. Het drukt symbolisch ook de toestand uit waarin Mary zich bevindt en dat aan het einde van de film uit de doeken wordt gedaan. Ook De Man die vaak uit het water tevoorschijn komt is niet alleen onheilspellend, maar heeft ook diezelfde symbolische waarde. Dat maakt de film niet direct een allegorie, maar wel geeft het aan één thema te hebben waar het verhaal om gaat en alles verwijst naar dat thema.

Conclusie

Carnival of Souls is met recht een cultfilm. Het thema, de cinematografie, het surrealisme zowel in het verhaal als in beeld, met een vleugje existentialisme is prachtig verfilmd in een erg sterke horror. Er zitten een aantal best creepy scènes in, die versterkt worden door de orgelmuziek en enkel het gedrag van mannen ten opzichte van vrouwen doet ouderwets aan. Met een sterke vrouwelijke hoofdrol is deze film ook nu nog een pareltje om te kijken.

Praktische info

  • Carnival of Souls (1962) 84 min
  • Directed by: Herk Harvey
  • Produced by: Herk Harvey
  • Written by: Herk Harvey, John Clifford
  • Starring: Candace Hilligoss, Frances Feist, Sidney Berger, Art Ellison, Herk Harvey
  • Music by: Gene Moore
  • Cinematography: Maurice Prather
  • Edited by: Bill de Jarnette, Dan Palmquist
  • Distributed by: Herts-Lion International Corp.