Film Review: Don’t Look Now (1973)

review film don't look now 1973
Don’t Look Now/ British Lion Films

Don’t Look Now is een prachtige impressionistische horror thriller, vol met symboliek, het bovennatuurlijke en een gevaarlijke moordenaar.

Don’t Look Now is een Britse horrorfilm die uitblinkt in het subtiele. De film is gebaseerd op het korte gelijknamige verhaal van Daphne Du Maurier, een Britse schrijfster van gothic horror novels. De nadruk van de film ligt niet op horror, maar zoals in ghotic horror novels, op de perceptie van de hoofdpersoon. Symboliek, motieven en de psyche staan centraal, wat dit tot een bijzondere horror maakt van die tijd.

Het verhaal

Na het verlies van hun dochtertje Christine, dat verdronken is in het beekje bij hun huis, gaan John en Laura Baxter naar Venetië, waar hij werkt aan de restauratie van een oude kerk. Tijdens een etentje ontmoet Laura twee oudere dames, twee zussen, Heather en Wendy. De ene zus, Heather, is blind maar helderziend en zij zegt tegen Laura dat ze een klein meisje tussen hen in heeft zien zitten. Het meisje is gelukkig en lacht, maar ze is hier voor een waarschuwing aan John; ze moeten onmiddellijk Venetië verlaten, want hij is in gevaar. Laura knapt door de wetenschap dat het goed met Christine gaat helemaal op, maar John heeft geen boodschap aan de zogenaamde helderziendheid van de onbekende vrouw.

Maar dan beginnen er vreemde dingen te gebeuren. John valt bijna van een grote hoogte tijdens een inspectie in de kerk, hij is getuige van een vermoorde vrouw die uit een van de kanalen wordt gehesen en hij ziet een kleine vreemde figuur in een rode jas, de zelfde rode jas die Christine droeg toen ze verdronk. Als ze een telefoontje krijgen dat hun zoon op kostschool in Engeland is gevallen, vliegt Laura direct terug. Maar diezelfde dag ziet John haar met de twee zussen op een boot varen. Bang voor haar en voor de seriemoordenaar die in Venetië rondloopt, gaat hij naar de politie om de twee zussen op te sporen. Dit zet een aantal andere gebeurtenissen in werking waar John niet aan kan ontsnappen.

Symboliek en motieven

De film gaat over het verlies van een kind en hoe de ouders daarmee omgaan. Ze vluchten naar Venetië, alwaar zij ook vaak verdwalen in de nauwe steegjes en ook elkaar geregeld kwijt raken. Alhoewel dit niet expliciet in beeld wordt gebracht staat dit symbool voor het elkaar kwijtraken in de relatie. Volgens de regisseur is dat wel zo bedoeld, maar ik kon dat er niet uithalen. Mede omdat er een vrij expliciete voor die tijd, seksscène in zit en het koppel het meeste van de tijd vrij gelukkig met elkaar lijkt. Die afdrijving van elkaar is dus puur symbolisch uitgebeeld en niet op een realistische manier.

Er komen een aantal motieven voor in de film, zoals het vallen van een grote hoogte, wat John bijna overkomt, Christine is gevallen in het beekje, en de bisschop vertelt dat door een val zijn vader om het leven was gekomen en ook hun zoontje is gevallen waardoor Laura terug moet naar Engeland.

Ook het breken van glas is een veelvoorkomende gebeurtenis die vooraf gaat aan een erge gebeurtenis, waardoor het breken van glas een omen is voor de dood of een ongeluk. Zowel John als zijn zoontje braken glas voordat Christine verdronk en er wordt glas gebroken vlak voordat John bijna valt en ook wordt er glas gebroken als Laura flauwvalt, waarna ze het nieuws van het ongeluk van hun zoontje krijgen, die ook is gevallen.

Een ander terugkerend motief is water. Het water staat direct in verbinding met de dood. Christine is verdronken en er wordt een moordslachtoffer uit het kanaal gevist. Ook ziet John een pop aan de waterkant liggen. Tevens wordt Christine vlak voordat ze verdrinkt enkel gefilmd vanuit de weerspiegeling van het water.

review film don't look now 1973
impressionistic filming/ British Lion Films

Verwarring

Wat een belangrijk thema is in de film is verwarring, misvattingen en miscommunicatie. De visioenen die John heeft, verward hij met de realiteit. Hij verward de figuur in de rode jas met Christine. De (mis)communicatie in de film wordt heel duidelijk aangestipt doordat de Italiaanse teksten expres niet worden ondertiteld. Ook het feit dat hij aan de telefoon niet goed kan horen wat er wordt gezegd, duidt op miscommunicatie. Die verwarringen leiden uiteindelijk tot zijn eigen ondergang. Dit is echter geen self full filling prophecy, aangezien hij dan bewust actie zou ondernemen en zou handelen naar zijn visioenen. Echter hij weet of beseft niet dat hij een visioen heeft, en is daarentegen er niet op gebrand om zijn eigen dood te voorkomen, maar die van Laura. Hij heeft geen angst voor zichzelf, maar voor haar.

Cinematografie

De manier van filmen schept een zeer sterke sfeer. Er wordt niet altijd lineair gefilmd, de tijd is geen rechte lijn. Dat wordt al aangemerkt door zijn visioen. Maar ook door de manier van filmen. Scènes lopen vloeiend door elkaar, zodat het één scène wordt van twee verschillende gebeurtenissen die zich of tegelijkertijd of zelfs op een andere tijd van elkaar afspelen, maar wel samenvallen en met elkaar worden geïntegreerd. Die montage is prachtig gedaan, de vloeiendheid ervan waardoor als waterverf beelden in elkaar overlopen en een impressionistische sfeer neerzetten van beelden, geeft een verfrissende vorm van perceptie voor de kijker. Tevens doet die vloeiend van filmen denken aan het water zelf, de dood.

Die sfeer wordt gelijk al in het begin neergezet wanneer de twee gebeurtenissen van de verdrinking van Christine en van John en Laura die aan het werk zijn in het huis, getoond. Door de film heen zijn niet alleen een visioen te zien, die net zo onduidelijk is voor John als voor de kijker om het als een visioen te beschouwen, maar ook flashbacks naar de dood van Christine. Het water in Venetië, de weerspiegeling ervan, de figuur in de rode jas en het moordslachtoffer doen John aan haar denken. Dat geeft te kennen, dat hij het nog niet heeft verwerkt, ook al lijkt dat misschien wel zo. En het geeft ook te kennen dat het niet uitmaakt waarnaartoe je vlucht, dat beeld zal hem altijd blijven achtervolgen.

Hoe de verschillende scènes en het mysterie van schijnbaar twee verschillende gebeurtenissen, de seriemoordenaar en het verwerken van verdriet van John en Laura met elkaar worden verbonden is heel subtiel gedaan. Zo subtiel misschien dat wanneer je de film kijkt, het niet eens zal opmerken en het einde misschien als een complete verrassing zal komen. Het einde echter verbindt wel alle losse stukjes met elkaar in een impressie van beelden die al eerder door de hele film zijn getoond. Het einde wordt prachtig verbonden met het begin van de film, waarbij een foto van de kerk een zeer belangrijke rol speelt. In een van de kerkbanken zit een figuur met een rode jas. De rode kleur vlekt en loopt uit over de gehele foto, wanneer John het glas omstoot en Christine buiten verdrinkt. Op dat moment, het vallen en breken van het glas, de rode kleur, de rode waterige vlek, komen alle motieven al in één keer  bij elkaar, wanneer je het nog niet kan plaatsen, maar wel al een hint is voor wat er nog komen gaat.

review film don't look now 1973
a omnious figure in a red coat/ British Lion Films

Thriller en horror

Het grootste gedeelte van de film is gebracht als een thriller, met de nadruk op suspense. Maar het laatste gedeelte van de film is wel degelijk een echte horror. De laatste scènes zijn erg creepy en verontrustend, wanneer duidelijk wordt wie de figuur in de rode jas is die door Venetië dwaalt. De sfeer wordt niet alleen bepaald door de manier van filmen, maar ook door de muziek. Prachtige klassieke muziek geven de film meer diepgang.

Conclusie

Don’t Look Now is een mooie sfeervolle bovennatuurlijke thriller, met een duidelijk thema en motieven, waardoor het boven een normale horror uitstijgt. De horror ontbreekt in de film niet, al komt het pas aan het einde van de film tot uiting. De rest van de film focust zich op de psyche van John en op sfeer. Het is een subtiele film die zeker de moeite van het kijken waard is en waarschijnlijk ook voor een tweede keer.

Praktische info

  • Don’t Look Now (1973) 110 min
  • Directed by: Nicolas Roeg
  • Produced by: Peter Katz
  • screenplay by: Allan Scott, Chris Bryant
  • Based on: Don’t Look Now by Daphne Du Maurier
  • Starring: Julie Christie, Donald Sutherland
  • Music by: Pin Donaggio
  • Cinematography: Anthony B. Richmond
  • Edited by: Graeme Clifford
  • Production company: Casey Productions. Eldorado Films
  • Distributed by: British Lion Films