Boek Review: Equal Rites/ Meidezeggenschap (Terry Pratchett, 1987)

review book equal rites terry pratchett

‘”You’ve given the world its first female wizard,” said the midwife. “Whosa itsywitsy, den?”‘

Equal Rites is het derde boek in de Discworld reeks, geschreven door Terry Pratchett. Nadat we door middel van de avonturen van Rincewind en Twoflower de halve Discworld en zelfs daarbuiten hebben gezien, wordt het tijd om dit keer een klein stukje van de Discworld onder de loep te nemen. De Ramtops welteverstaan en het dorpje Bad Ass in het bijzonder. Thuishaven van onder andere de heks Granny Esmeralda Weatherwax en Esk een negenjarig meisje.

Het verhaal

Negen jaar geleden werd in Bad Ass de achtste zoon van een achtste zoon geboren. En dat betekent dat dit kind voorbestemd is om een Wizard te worden. En om die gebeurtenis te bekrachtigen gaat er een oude Wizard naartoe om zijn staf over te dragen aan het pasgeboren kind. Er is echter iets bijzonders aan de hand met deze achtste zoon van een achtstezoon, het is namelijk een meisje en ze heet Eskarina.

Als Esk opgroeit merkt ze dat ze bijzonder is en ook Granny, de buurtheks merkt dat op. Zij neemt het meisje onder haar hoede en leert haar alles over Headology, de hekserij, omdat een meisje nu eenmaal een Witch wordt en een jongen een Wizard. Maar wanneer blijkt dat de toverkracht van Esk zo sterk blijkt te zijn, besluit Granny om haar naar de Unseen University te brengen in Ankh-Morpork zodat ze kan leren hoe ze haar krachten onder controle kan houden. Een reis die ver buiten de comfortzone ligt van Granny, maar waarbij Esk zelf haar ogen uitkijkt.

Onderweg raakt ze gescheiden van Granny en vervolgt Esk zelf haar weg en ontmoet ze een Wizard genaamd Treatle die een tovernaarsleerling Simon naar de Unseen University brengt. Van hem leert ze dat het eigenlijk belachelijk is dat een meisje een Wizard zou kunnen zijn, maar Esk wil zowel een Witch als een Wizard zijn. En wanneer ze na een hereniging met Granny in Ankh-Morpork is aangekomen, blijkt het toch niet zo heel gemakkelijk om als meisje te kunnen studeren aan de Unseen University en moet Esk een andere weg verzinnen en gelukkig heeft ze Granny die haar daarbij helpt en die vooral gebruik maakt van Headology.

Het avontuur van Esk en Granny Weatherwax

Dit is het eerste boek na de twee voorgaande boeken die zich niet continu stort in doldwaze avonturen. Natuurlijk beleven Esk en Granny de nodige avonturen onderweg, maar die zijn niets in vergelijking met wat Twoflower en Rincewind allemaal hebben moeten doorstaan. Het verhaal van Esk en Granny en hoe hun verhalen samen komen verloopt dan ook vrij rustig en langzaam.

We leren Granny en haar gewoontes kennen. En dat haar hekserij voornamelijk bestaat uit Headlogy, een combinatie van je gezonde verstand gebruiken, psychologie, mensenkennis en daarop inhaken en een geest hebben zo sterk als een ondoordringbare muur. Granny weet veel af van allerlei kruiden en hoe je mensen ervan kunt overtuigen dat ze werken. Maar ze is ook een echte heks. Ze kan een Borrow doen, haar geest verplaatsen naar een dier en zo met het dier meereizen in de lucht over land etc. En ze weet ook heel veel van geiten. Maar waar ze niet veel van weet is van Wizards en de rest van de wereld van de Discworld buiten de Ramtops. De belevenissen en gedachtengangen van Granny worden met de typische Pratchett humor beschreven. Hierdoor komt het karakter van Granny heel goed tot leven. En weet je gelijk al wie ze is en wat voor persoon ze is.

Esk daarentegen moet zichzelf nog leren kennen. Haar avonturen beleven we door de ogen van een kind dat verwonderd de wereld bekijkt. Haar visies en gedachten zijn komisch omdat ze de logica heeft van een kind, een logica waar eigenlijk niks tegenin te brengen is. En dat zorgt voor zeer grappige observaties.

Vrouwenrechten en feminisme

Maar het is ook het eerste boek dat echt een thema bespreekt. De titel Equal Rites gaat over de gelijkheid van mannen en vrouwen en dat in de vorm gegoten van Witches en Wizards. Granny is namelijk van mening dat vrouwen enkel Witches zijn en mannen enkel Wizards. De Archchancellor Cutangle van de Unseen University heeft eigenlijk dezelfde mening. En voegt daaraan toe dat het niet hoort dat een vrouw toegestaan wordt tot de universiteit. Het seksimse dat hierin verborgen ligt wordt niet alleen verzacht door de symboliek en doordat er geen sprake is van misogynie. Maar ook doordat Esk niet in staat is om haar toverkracht te laten zien aan Cutangle wanneer zij toelating vraagt. Waardoor ze dus niet kan aantonen dat ze daar wel hoort. Dus alhoewel het gaat om gelijke rechten voor mannen en vrouwen, gaat het vooral om het doorbreken van tradities. En uiteindelijk blijkt er meer sprake te zijn van onwetendheid, dan van onwil. 

En is de moraal dat mannen niet beter zijn dan vrouwen, noch vrouwen beter zijn dan mannen. Maar dat als ze samenwerken, ze hierboven uitstijgen. Een nog altijd actuele kwestie (30! jaar later), maar dan verpakt op een leuke manier en ook op een zeer positieve manier.

Wizards equals absurd humor

Pratchett geeft ons weer een leuk inkijkje in de Discworld en maakt de wereld steeds een beetje groter. Maar wanneer we uiteindelijk weer terecht zijn gekomen op de Unseen University en we te maken hebben met Wizards, dan is duidelijk te merken dat Pratchett hier in zijn element is. De gedachten en maniertjes en handelen van de Wizards zitten hem als gegoten. En wanneer het de beurt is aan Granny en Cutangle samen, zijn ze op hun best evenals Pratchett. Het vilein en scherpe opmerkingen en observaties komen nu echt weer naar boven die in de rest van het boek veel milder waren. De humor is vlotter en de zinnen gevatter en herkennen we de stijl die in de eerste twee boeken te vinden is. Dus ook hier weer het bewijs dat als mannen/wizards samenwerken met vrouwen/witches dat de beste uitkomst heeft.

De leukste observaties van Practhett zijn dit keer: Granny merkt op dat toen zij en Cutangle nog jong waren de wereld voornamelijk uit oude mensen bestond en nu ze oud zijn geworden de wereld uit enkel nog jonge mensen lijkt te bestaan. En dat je zou denken dat het andersom zou zijn. Een andere leuke observatie is dat magie mensen geeft wat ze willen, maar als je geen magie gebruikt terwijl je dat wel kan, je de mensen geeft wat ze nodig hebben. En zo zijn er veel meer van dit soort uitspraken te vinden, maar die moet je zelf maar zoeken.

Conclusie

Equal Rites is weer een heerlijk humoristisch avontuur met dit keer een maatschappelijke boodschap. Granny Weatherwax is een erg leuk figuur en samen met de wizard Cutangle zorgt dit voor veel hilariteit. De stijl is weer typisch Pratchett, met scherpe opmerkingen en observaties en hilarische gebeurtenissen. Veel fantasie, kolder en absurditeit is wat je in dit boek kan verwachten.

De Discworld is een serie van Terry Pratchett die uit 41 boeken bestaat. De Discworld is een wereld die ondersteund wordt door vier olifanten, die op hun beurt staan op een enorme ruimteschildpad genaamd, Great A’Tuin, die door het universum zwemt met de Discworld op zijn rug.  De Discworld is een magisch land met mensen, tovenaars, trollen, heksen, feeën, draken en vele andere wezens, in verschillende rijken in de verschillende delen en uithoeken van de Discworld. Het centrum van de Discworld is The Hub, maar het bruisende niet geografische centrum is de stad Ankh-Morpork.

← Lees ook het review van het vorige Discworld boek: The Light Fantastic

Praktische info

Equal Rites (1987), 283 bladzijden. Auteur: Terry Pratchett. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: Meidezeggenschap.