Film Review: Phantasm (1979)

review film phantasm 1979
Mike and the Tall Man/ AVCO Embassy Pictures

Wat krijg je als je het boek Something Wicked This Way Comes (1962) van Ray Bradbury mixt met de film A Nightmare on Elm Street (1984)? Dan krijg je Phantasm.

Deze film is een onafhankelijke lowbudget film van Don Coscarelli, waarin amateur acteurs de rollen voor hun rekening nemen en Coscarelli op vrijdag al zijn apparatuur huurde zodat hij dat het hele weekend kon gebruiken en op maandag weer terug moest brengen. Dat deze film met doorzettingsvermogen en passie is gemaakt is er van af te zien. Dat dit ook een uiterst originele en bijzondere film oplevert is te zien aan de creativiteit die Coscarelli ten volle gebruikte. In de tijd toen deze film uitkwam werd hij niet alom geprezen, maar inmiddels is hij uitgegroeid tot een ware cultfilm, die misschien niet zo bekend is als A Nightmare on Elm Street, maar die zeker heeft beïnvloed.

Het verhaal

Dertien jarige Mike wordt sinds kort na de dood van zijn ouders opgevoed door zijn broer Jody van vierentwintig. Sinds de dood van zijn ouders heeft Mike last van nachtmerries en als hij op een dag tijdens de begrafenis van Tommy een vriend van Jody, iets vreemd ziet op de begraafplaats, gaat hij op onderzoek uit. Hij ziet namelijk de begrafenisondernemer The Tall Man helemaal alleen de kist van Tommy weer terug in de lijkwagen zetten. Ook ziet hij vreemde wezens rondrennen op de begraafplaats.

Eerst vraagt hij om raad bij de lokale waarzegster die hem zegt dat hij zijn angst moet overwinnen om het kwaad te verslaan. Vervolgens gaat hij op onderzoek uit in het mausoleum, waar hij wordt aangevallen door een killer orb en hij achterna gezeten wordt door The Tall Man en zijn dwergen. Hij weet hen te ontvluchten, hakt op de koop toe ook de vingers van The Tall Man eraf en neemt er eentje mee naar huis. Daar laat hij de vinger zien aan Jody en vertelt hij hem zijn belevenissen. Jody gelooft hem direct en als de vinger verandert in een klein vliegend monster waar ook Reggie, een vriend van Jody, bij is, gaan ze met z’n drieën op onderzoek uit en blijkt het mausoleum een portaal naar een andere dimensie te bevatten en is The Tall Man het evil wat ze moeten verslaan.

Structuur

Wat opvalt is dat een duidelijke opbouw van het verhaal ontbreekt. We vallen al midden in het verhaal als de ouders al dood zijn en we maken kennis met Mike en Jody op de begrafenis van Tommy. Waarbij Mike voor het eerst The Tall Man ziet en waarbij we via het gesprek tussen Jody en zijn vriend Reggie erachter komen dat hun ouders zijn gestorven en dat Mike lijdt aan nachtmerries. Hierop volgt een opeenvolging van gebeurtenissen die vooral bestaan uit beelden van de acties en handelingen die Mike verricht. Het is dan ook voornamelijk vanuit het gezichtspunt van Mike gefilmd. Maar hoe meer Mike ontdekt, hoe meer structuur er in het verhaal komt en er logica in vormt. In het verhaal zelf dan, want de gebeurtenissen zijn niet altijd even logisch.

Perspectief van Mike

Die speelsheid tussen logica en werkelijkheid is opzettelijk gedaan. We leven in een wereld van het perspectief van Mike. Hierin zijn de bizarre twists en ontdekkingen en angsten gefilmd vanuit zijn ogen. Hij ontdekt namelijk dat The Tall Man de doden laat krimpen tot dwergen en die in tonnen vervoert naar een andere dimensie waar hij hen laat werken. Daar is natuurlijk geen enkele logica bij te verzinnen. Er is geen achtergrond van The Tall Man, noch van de andere dimensie. Wel wordt de reden waarom de dode mensen worden gekrompen aangestipt en dat heeft alles te maken met de andere zwaartekracht in die andere dimensie. Dat verklaart nog steeds helemaal niks. Maar is dat erg? We hebben hier te maken met een film die zich beroept op een droomachtige sfeer, een nachtmerrie eigenlijk van een kind. En wanneer heeft een nachtmerrie zich ooit logisch gedragen? Deze film gaat enkel over sfeer en het thema coming of age.

review film phantasm 1979
the deadly orb/ AVCO Embassy Pictures

Coming of age

Mike is 13 en wordt nu opgevoed door Jody. Hij achtervolgt zijn broer als was hij zijn schaduw. Want hij is bang dat zijn broer die muzikant is, weer weg gaat en gaat rondtoeren. Het thema dat overduidelijk naar voren komt is angst en die angst te overwinnen. De angst van Mike gaat specifiek over verlaten te worden, eerst door zijn ouders en nu door zijn broer. Dat die ontdekking van The Tall Man hem uiteindelijk naar het mausoleum leidt en daar de kist van zijn vader openmaakt, is de apotheose van dit thema. Mike rent gillend weg na de aanblik van zijn dode vader. Dit is alleszeggend. Dat maakt van deze film niet alleen een dromerige nachtmerrie-achtige film, maar ook een ontroerend coming of age verhaal, waarbij een jongen al jong moet dealen met de dood.

Het feit dat Jody hem al snel gelooft is veelzeggend over hun relatie, terwijl dat nooit uitgesproken is door de twee of duidelijk in beeld wordt gebracht. Ook de manier waarop Mike Jody al snel in vertrouwen neemt geeft een mooi beeld over de twee broers. Jody laat Mike voelen en zien dat hij er niet alleen voor staat en gaat zelf op onderzoek uit. Ook zorgt hij ervoor dat Mike eerst in veiligheid wordt gebracht door hem naar de antiekzaak te brengen van de dochter van de waarzegster.

Overeenkomsten met Something Wicked This Way Comes

Dit zijn allemaal overeenkomsten met Something Wicked This Way Comes. Dit boek heeft ook zeer een coming of age verhaal, en focust zich op de angsten van de hoofdpersoon Will, maar ook zijn vader Charles. Ook hier gaat het om de angst of dood te gaan of verlaten te worden. De relatie tussen vader en zoon doet denken aan de relatie tussen Jody en Mike. Ook de ontdekking die Mike doet over The Tall Mann lijkt op de ontdekking over Mr Dark. Charles neemt het voor zijn zoon op, en neemt hem in bescherming, niet in een antiekzaak, maar in de bibliotheek.

Er zijn vele overeenkomsten, al is het boek Something Wicked This Way Comes een allegorie en is Phantasm een dark fairytale nachtmerrie, meer gericht op horror en het droomachtige van A Nightmare on Elm Street. Dit is niet zo heel vreemd als je weet dat Coscarelli eerst de rechten wilde hebben op de verfilming van Something Wicked This Way Comes, maar deze niet kreeg. Jammer voor hem, maar hierdoor zijn we wel een originele cultfilm rijker. In 1983 is Something Wicked This Way Comes echter wel verfilmd.

review film phantasm 1979
the surreal other dimension/ AVCO Embassy Pictures

Special effects

De special effects zijn vrij origineel te noemen. De vliegende killer orb zorgt niet alleen voor hilarische gore, maar is best inventief voor die tijd. Ook de dimensie ziet er prachtig uit, al krijgen we daar maar een kleine glimp van te zien. Maar het schept wel gelijk sfeer. Net zoals de geheel witte ruimte met paarse tonnen waar tussen twee palen het portaal naar die andere dimensie zich bevindt is vrij surrealistisch. Dat zijn trouwens alle scènes in het mausoleum. Het witte marmer dat afsteekt tegen de lange Tall Mann geeft al gelijk een creepy sfeer. Maar ook de rondrennende dwergen op de begraafplaats zorgen voor creepy shots.

Voor de lowbudget ziet het er allemaal erg goed uit. De droomscène van Mike doet erg denken aan A Nightmare on Elm Street en is erg mooi en onverwachts in beeld gebracht. De gore in z’n geheel is vrij matig gehouden, maar effectief. In de film er wordt meer gefocust op het scheppen van sfeer. Daarbij heeft Coscarelli ook geëxperimenteerd met de cinematografie door een shot vanuit het gezichtspunt van de vliegende orb te filmen, waarbij we een rood gekleurd beeld hebben.

Daar draagt ook zeker de muziek aan bij. De muziek bestaat uit verschillende genres van piano jazz-achtige muziek tot poprock drums, orgelmuziek en muziek dat een beetje doet denken aan de muziek die John Carpenter heeft gemaakt voor Halloween (1978).

Conclusie

Phantasm is een eigenzinnige film met een coming of age thema gegoten in een nachtmerrie-achtige surrealistische sfeer. Het einde van de film is ontroerend en onverwachts voor een film uit die tijd. The Tall Man is echt een klassieker van de villains en doet denken aan Slender Man van nu. Phantasm is echt een cultklassieker die je gezien moet hebben, niet alleen omdat het een invloedrijke film was, maar ook omdat het een enge vermakelijke film is.

Praktische info

  • Phantasm (1979) 89 min
  • Directed by: Don Coscarelli
  • Produced by: Don Coscarelli
  • Written by: Don Coscarelli
  • Starring: Michael Baldwin, Bill Thornbury, Reggie Bannister, Kathy Lester, Angus Scrimm
  • Music by: Fred Myrow, Malcolm Seagrave
  • Cinematography: Don Coscarelli
  • Edited by: Don Coscarelli
  • Production company: New Breed Productions
  • Distributed by: AVCO Embassy Pictures