Boek Review: Dark Matter (Michelle Paver, 2010)

book review dark matter michelle paverDe meeste traditionele ghost stories spelen zich af in een oud huis die een lange historie hebben. Mensen in dat huis ervaren veelal psychische conflicten met zichzelf en soms fysieke conflicten met de entiteit en raken door hun geestelijke verwarring over wat zij denken te zien en of mee te maken geïsoleerd en vaak speelt de omgeving, een oud landhuis op een afgelegen of zelfs moeilijk bereikbare plek daarbij een grote rol. Michelle Paver heeft al deze elementen van een echte ghost story verwerkt in een ijzingwekkend verhaal en heeft die elementen tot een nog hoger niveau gebracht. Want wat is er meer afgelegen en geïsoleerd dan een verlaten plek op Spitsbergen, met een ijskoude zee die je omringd, een half jaar enkel duisternis om je heen behalve het maanlicht en het noorderlicht? En wat maakt het nog enger wanneer je alleen achter wordt gelaten? Iets dat door de duisternis kruipt en niet meer menselijk is en waar een immens gevoel van uit angst gaat.

Het verhaal 

Het is 1937 Engeland en Jack Miller, een door omstandigheden aan lager wal geraakte man van 28 die noodgedwongen met zijn studie moest stoppen, wordt door vier Oxford mannen gevraagd om deel te nemen aan een expeditie naar Spitsbergen. Ze willen daar onderzoek doen naar het weer en de natuurlijke omgeving. Jack is eerst terughoudend vanwege het klassenverschil, maar omdat hij het gevoel heeft niets te verliezen besluit hij mee te gaan. Jack zal fungeren, vanwege zijn studie, als de communicatie man met draadloos apparatuur. Gus is de leider van de expeditie en een bioloog. Algie is de jager, heeft de leiding over de husky honden en is geoloog. Hugo is de glacioloog en verantwoordelijk voor de financiële kant. En Teddy is de fotograaf en medicus. Door privé omstandigheden gaat Teddy van meet af aan niet mee en de overige vier vertrekken naar Spitsbergen. Vanaf Noorwegen gaan ze met de boot, de Isbjorn, onder leiding van kapitein Eriksson, naar Gruhuken als eindbestemming. Onderweg op de boot breekt Hugo zijn been en moet noodgedwongen in een ziekenhuis achterblijven. De overige drie besluiten verder te gaan, al is Eriksson terughoudend om hen naar Gruhuken te brengen, wat hij na enkele overredingen van Jack toch doet. Ook nemen ze acht husky’s mee op hun reis.

Eenmaal aangekomen op Gruhuken is Jack eerst betoverd door het landschap, maar al gauw bemerkt hij iets vreemds. Er waart een vreemde verschijning rond wat hem angst inboezemt, maar hij besluit niets tegen de anderen te zeggen. Nadat ze hun kamp helemaal hebben opgezet en de Isbjorn vertrekt, blijven ze met z’n drieën achter en begint de expeditie pas echt. Alles lijkt voortvarend te gaan, maar nu is het nog altijd dag. Er is altijd zonlicht. Weldra zal de eeuwige dag omgaan in eeuwige nacht. En niet lang nadat ze in duisternis gehuld zijn, wordt Gus ziek en moet hij noodgewongen naar een ziekenhuis. Eriksson haalt hem op en Algie gaat mee. Jack blijft vrijwillig achter om de expeditie te laten doorgaan en hij kan de honden niet alleen achter laten en hij wil Gus niet teleurstellen waar hij inmiddels een nauwe band mee heeft opgebouwd. In het donker zet Jack de expeditie voort, maar Isaak een van de honden die hij heeft bevriend is altijd aan zijn zijde. Maar helemaal alleen is hij niet. Want er waart iets rond in het donker. Iets wat hij die eerste dag op Gruhuken al heeft gezien. Een echo van het verleden. En een echo is ongevaarlijk. Maar terwijl de eenzaamheid en de continue duisternis hem parten gaan spelen, lijkt de echo steeds meer vorm aan te nemen.

Het dagboek van Jack Miller

Het verhaal is in dagboekvorm geschreven door Jack Miller. Het zijn zijn gedachten en belevenissen vanuit zijn perspectief die we lezen. Dat wil echter niet zeggen dat het ellenlange mijmeringen zijn of contemplaties, maar het is in een wat echtere verhaalvorm geschreven, wat gemakkelijker lezen is. Ook wordt het verhaal niet recht toe recht aan verteld, wat tot een soort opsomming zou leiden, maar worden er korte tijdssprongen gemaakt in de vertelling door Jack. Ook niet elke dag wordt beschreven zodat alleen de echt belangrijke dingen worden verteld voor het verhaal. Maar het hele verhaal is Jack’s verhaal. Het personage blijft niet oppervlakkig ondanks dat hij zelf niet heel veel over zichzelf vertelt en niet al te diep ingaat op zijn eigen karakter en beslissingen en psyche. De lezer krijgt precies voldoende inzicht in het personage om zijn motieven te begrijpen. Jack is ook een heel aimable personage. Vriendelijk en empatisch, misschien eenzamer dan hij zelf had gedacht. Jack is iemand die al jaren in het drukke Londen op zichzelf is aangewezen en zonder dat hij het doorhad erg eenzaam is. Maar dat laatste komt vooral omdat hij nooit de juiste persoon heeft ontmoet. En hoe desolaat het ook is op Gruhuken, hij vindt de vriendschap die hij nodig had in Gus en later in Isaak.

Een traditionele ghost story

De ghost story is ondanks dat het op een heel andere locatie plaatsvindt dan dat je misschien gewend bent, een echte traditionele ghost story te noemen. De schrijfstijl en beschrijvingen geven de eenzaamheid, de angst, de verlatenheid en de dread dat op komst is, goed weer. En dat is waar het in dit verhaal voornamelijk om gaat, het dreigende onheil dat boven Jack’s hoofd hangt. Dat het zich afspeelt in het Interbellum, waarbij een nieuwe oorlogen ook boven het hoofd hangt draagt bij aan de verschillende motivaties om naar Spitbergen te gaan en te blijven. Ook biedt de schrijver hem de kans tot driemaal toe om de plek te verlaten, Jack blijft tegen beter weten in, al wordt die motivatie goed onderbouwd. Maar afgezien van die drie keer is er verder echt geen ontsnappen aan. Er is alleen maar de duisternis, het ijs, de sneeuw, de zee en de kou.

En dat is heel erg mooi beschreven. Vanaf het moment dat ze aankomen en stil zijn van de pracht van de natuur daar, tot de angstaanjagendheid van de natuur en uiteindelijk de ghost. Michelle Paver beschrijft alle verschijnselen met zulk een pracht en levendigheid dat je de kou van het papier kan voelen en je denkt te baden in het noorderlicht. En die vertelkunst is heel belangrijk om een ghost story tot leven te brengen.

Het is een prachtig gekozen locatie, waar de schrijfster zelf is geweest en sommige scènes uit eigen ervaring heeft neergeschreven. En die passie voor de natuur daar komt goed over op de bladzijden.

Conclusie

Dark Matter is een prachtig beklemmend en griezelig boek. Allerlei elementen, zoals de omgeving, het personage Jack en het tijdperk zijn heel goed met elkaar verweven en vallen perfect samen tot een realistisch overlevingsverhaal en een ghost story. Ik heb erg van dit boek genoten en met recht is dit een echte moderene ghost story, waarvan ik blij ben dat ze nog altijd worden geschreven, dan wel eigentijdser maar nog altijd met die echte vibe van een klassiek Victoriaans ghost story. 

Praktische info

Dark Matter (2010), 252 bladzijden. Auteur: Michelle Paver. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: Niet beschikbaar.