Film Review: The Evil Dead (1981)

review film the evil dead 1981
The Evil Dead/ New Line Cinema

The Evil Dead was niet alleen het begin van een fantastische carrière van Sam Raimi en Bruce Campbell, maar was het begin van een volledige franchise. Niet gek voor een film die zich houdt tussen camp en schlock en één van de bekendste cultfilms ooit is geworden.

The Evil Dead is echt een product van de jaren 80, waarbij een combinatie van camp en bodyhorror ultiem worden neergezet, maar waarbij (soms door noodzaak uit geldgebrek) een hele originele en dynamische manier van filmen is gebruikt. Voor wie een hele hoop ranzigheid, gore en in het rond spuitend bloed met een paar ongemakkelijke scènes niet schuwt is deze film niet alleen erg vermakelijk, maar wordt er oprecht een goede unheimische sfeer van dread weergegeven dat voornamelijk te danken is aan het inventieve en geweldige camerawerk.

review film the evil dead 1981
just a cabin in the woods/ New Line Cinema

Het verhaal

Samen met zijn beste vriend Scotty, zijn vriendin Linda, zijn zus Cheryl en nog een vriendin Shelly gaat Ash voor het weekend naar een afgelegen hutje in het bos. Maar in plaats van een heerlijk rustig weekendje in het bos, krijgen ze te maken met kwade demons die ze per ongeluk oproepen.

Al vanaf het moment dat ze aankomen lijkt het niet pluis in het bos en wanneer Cheryl ’s avonds in haar schetsboek zit te tekenen hoort ze buiten vreemde geluiden en lijkt het net alsof ze iemand hoort fluisteren: join us. Als ze dan ziet dat ze geheel onbewust een tekening van een oud lelijk boek heeft gemaakt en die avond ook het luik in de woonkamer naar een kelder openspringt, begint zij als eerste het gevoel te krijgen dat er iets vreemds aan de hand is. Scotty echter gaat direct een kijkje nemen in de net ontdekte kelder en als hij niet terugkomt, gaat Ash hem achterna.

In de kelder vinden ze een oud boek en een oude cassetterecorder, die ze beiden besluiten mee te nemen. Gezamenlijk spelen ze de tape die in de recorder zit en horen de stem van een professor die ooit in het hutje verbleef met zijn vrouw die vertelt over de kwade demons in het bos, de bezetenheid van zijn  vrouw en dat die demons opgeroepen kunnen worden door het uitspreken van een incantatie uit het boek. Wanneer hij die incantatie hardop uitspreekt, wil Cheryl de tape stopzetten, maar Scotty weerhoudt haar. Hierdoor worden niet alleen de demons gewekt en lijkt het bos tot leven te komen, maar worden de vrienden één voor één bezeten en keren zich tegen elkaar. Wie zal de nacht overleven?

Origins

Deze film introduceert het beruchte boek van de doden, de Naturom Demonto, aka Necronomicon Ex-Mortis, aka The Book of the Dead, dat niet alleen in de vervolgfilms een rol speelt, Evil Dead II (1987) en Army of Darkness (1992), maar waar we ook de oorsprong van leren kennen via de serie Ash vs Evil Dead die in 2015 startte en nu zijn derde seizoen in gaat. Deze film is echter de oorsprong film voor Ashley Williams waar alle ellende ooit mee begon. Naarmate er meer films kwamen en uiteindelijk de serie, nam de humor steeds meer toe, maar de eerste film was ondanks de zwarte humor, toch het meest serieus. Dat maakte deze film ook het meest schokkend, omdat de dikke vette knipoog nog niet aanwezig was.

De scène waarin Cheryl denkt buiten iets te horen en in haar eentje een kijkje gaat nemen, en zo steeds dieper het bos inloopt, waar ze uiteindelijk door een aantal strengen en takken wordt gegrepen en wordt verkracht is misschien de meest bekende en schokkende scène. Memorabel, maar niet getuigend van veel smaak. Het zet echter wel de daarop volgende gebeurtenissen in werking. Cheryl weet te vluchten naar het hutje en staat erop dat Ash haar terugbrengt naar de stad. Alhoewel niemand haar verhaal gelooft, wil Ash haar best brengen, maar komt erachter dat de auto niet start. Als de auto toch start en Cheryl denkt ontsnapt te zijn, is de brug waarover zij zijn gekomen ingestort. Het besef dat ze zijn afgesloten van de buitenwereld in ieder geval voor de nacht, maakt alleen Cheryl bang, terwijl de rest wat spelletjes gaat doen. Totdat Cheryl bezeten blijkt en de hel losbarst.

review film the evil dead 1981
Ash/ New Line Cinema

Grafische gore

Die hel is heel grafisch in beeld gebracht met practical effects. Dikke lagen grime en makeup, lenzen en nepbloed sieren de personages. Er worden ledematen afgehakt met bijlen, er komt een kettingzaag aan te pas en messen en staven, terwijl het bloed tierig in de rondte spuit. Uit elkaar spattende lichaam, ontplofte hoofden en rondkruipende ledematen, hoe gek je het ook kunt bedenken, The Evil Dead heeft het.

Met nagenoeg geen verhaal, doet deze film door dit alles denken aan een schlock film, of zogenaamde B film. Een film waarbij logica en emotionele binding niet of nauwelijks aanwezig zijn. Vaak films met een klein budget en waarbij (sterke) thema’s, goed acteerwerk, of goede cinematografie en goed plot of verhaal vaak ontbreken. Dat wil niet per definitie zeggen dat een schlock of B film altijd slecht is, de films kunnen creatief zijn en zeker een vermakelijke waarde hebben. Maar een Oscar zullen ze waarschijnlijk nooit krijgen.

Maar The Evil Dead is niet bepaald een schlock alhoewel het wel een paar elementen ervan in zich heeft. Want wie goed kijkt ziet een fantastische en inventieve en originele cinematografie. Er is heel veel aandacht besteed aan het camerawerk en dat terwijl ze geen dolly hadden waardoor er een stabiel bewegend beeld kan worden opgenomen, zijn ze erg creatief te werk gegaan. Camera’s werden vastgebonden op een fiets, die door het bos werd gereden en waarbij Raimi zelf met camera door het bos moest rennen om een bepaald effect te creëren. Dat heeft wel zijn vruchten afgeworpen. Want het camerawerk is niet alleen erg goed en goed gevonden, maar zorgt ook voor een zeer unheimische sfeer, met bepaalde shots en scènes die typerend zijn voor deze franchise.

review film the evil dead 1981
practical effects are nicely done/ New Line Cinema

Horror door camerawerk

Het begint al bij de kwaadaardige entiteit in het bos, waarbij de camera laag over de grond door het bos lijkt te zweven in een snel tempo. Over een watertje, tussen bomen door, takken opzij slaand en bomen omvergooiend. Het zet al gelijk iets neer, iets dat de gehele film lang ongezien blijft, maar altijd aanwezig lijkt te zijn, onzichtbaar altijd op de loer, die met enorme kracht door het bos waart. Dat wordt nog eens versterkt wanneer die onzichtbare entiteit richting het hutje zweeft en door de ramen lijkt te kijken en de vrienden bespiedt. Enkelen van hen, waaronder Cheryl voelen aan dat iets naar hen kijkt en het shot dat zij uit het raam naar buiten turen, terwijl de kijker weet dat de entiteit heel dichtbij is en hen ongezien kan bespieden, zijn zeer sterke en enge shots.

Verder wordt er gebruikt gemaakt van dutch angles, scheve shots, van een groothoeklens en veel beweging. Die beweging komt niet alleen van de camera, maar ook door de snelle editing, waarbij één scène vanuit meerdere standpunten en perspectieven wordt bekeken. Wanneer we bijvoorbeeld Scotty een deur door zien gaan, zien we dat vanuit zijn ogen, en we zien hem in beeld zowel vlak naast hem als vanuit de kamer die hij gaat betreden. Dat maakt een simpele scène heel dynamisch en actief en kan het gevaar van alle kanten komen.

Maar ook wordt er volop geëxperimenteerd met verschillende hoogtes en dat in combinatie met perspectief. De scène waarin ze overleggen wat ze moeten doen nadat ze de bezeten Cheryl in de kelder hebben opgesloten, volgen we vanuit het perspectief van de opgesloten bezeten Cheryl die net via het kleine kiertje van het luik hen kan bespieden. Haar hoofd (de camera) gaat hierbij van het ene personage dat aan het woord is naar de andere, wat niet alleen zeer levendig is, maar ook een erg komisch effect geeft.

Want al blinkt de film uit in camp en zwarte humor, de sfeer en de horror is niet vergeten. Liters bloed en afgehakte ledematen kunnen wel ranzig zijn en soms ook erg komisch worden uitgevoerd, maar de film is zeker ook juist door het camerawerk erg sterk in het neerzetten van een enge sfeer. En alhoewel de meeste bezetenheden erg grappig zijn, is de bezetenheid van Linda wel het meest verontrustend. Haar gekke gegiechel dat maar aan blijft houden, lijkt misschien eerst ook komisch, maar gaat op gegeven moment toch wel creepy worden.

review film the evil dead 1981
creative camera work and cinematography/ New Line Cinema

Campy

Het camerawerk is niet alleen erg belangrijk in deze film om een enge sfeer neer te zetten en daarbij ook een zeer originele, maar zorgt ook voor die echt campy feel. Want slechts bloed en andere gore, kunnen eerder scklock worden dan camp. Want camp is iets dat als een farce kan worden gezien, een overdreven over de top voorstelling van iets, wat overduidelijk niet serieus moet worden genomen en ook niet zo is bedoeld. Het is zo extreem dat het vermakelijk is en zich tevens leent voor satire en vaak cult wordt. In tegenstelling tot kitsch waar het vaak mee wordt verward, dat zich niet bewust is dat het zo slecht is, maar serieus probeert iets goeds te maken, terwijl camp het bewust zo bedoeld heeft, vaak om een kunstzinnige reden om opzettelijk een van slechte smaak voorzien iets te creëren.

The Evil Dead is niet bepaald een kunstzinnige film te noemen, maar wel opzettelijk in zijn intentie om zo ranzig mogelijk te zijn en over de top hysterisch hierin. Terwijl het ook nog met een klein budget, beperkte middelen en slechte omstandigheden (naar verluidt sliep de hele cast en crew in de blokhut waar het koud en onprettig was) werd gefilmd, waar toch een zeer creatieve en originele film uit voort kwam. De cultstatus heeft dan ook meer met deze factoren te maken dan met het idee ‘het is zo slecht dat het goed is’.

Inventief

Er zitten naast de wat cliché scènes waaronder de kruipende mist, het onweer en de zwarte mist die voor de maan zweeft, een aantal erg originele scènes in de film die eruit springen. Zoals het bloed langs het diascherm loopt en de lightbulb die langzaam vol loopt met bloed. Maar de sterfscène van de bezeten Shelly is misschien wel de langst durende sterfscène die ik ooit heb gezien, die dramatisch tergend en met vele demonische kreungeluiden verloopt en waarbij de lens uiteindelijk ook helemaal volloopt met bloed. Over de top theatraal. Maar past perfect bij de film.

Conclusie

The Evil Dead is een bovennatuurlijke horror doorspekt van zwarte humor, gore en met een enorme campy feel. Maar waar de film echt in uitblinkt is de cinematografie die ondanks de weinige middelen echt staat als een huis. De shots waarbij de entiteit door het bos zweeft zijn legendarisch en geven de film en de hele franchise die bekende vibe van Evil Dead. Het is niet voor niets dat door dit debuut van Sam Raimi en Bruce Campbell, niet alleen hun loopbanen in werking werden gezet, maar er een hele franchise volgde, van films, comics en nu een serie.

Nieuwsgierig geworden naar de serie van The Evil Dead, die in het heden plaatsvindt met een veel oudere maar nog steeds niet wijzere Ash? Of meer van deze franchise? Klik dan op onderstaande links:

Praktische info

  • The Evil Dead (1981) 85 min
  • Directed by: Sam Raimi
  • Produced by: Robert Tapert
  • Written by: Sam Raimi
  • Starring: Bruce Campbell, Ellen Sanweiss, Hal Delrich, Betsy Baker, Sarah York
  • Music by: Joseph LoDuca
  • Cinematography: Tom Philo
  • Edited by: Edna Ruth Paul
  • Production company: Renaissance Pictures
  • Distributed by: New Line Cinema