Film Review: Annihilation (2018)

review film annihilation 2018
annihilation

Annihilation is een betoverende visuele science fiction film met een filosofisch randje.

Annihilation is een boekverfilming van het gelijknamige eerste deel uit 2014 van de Southern Reach trilogie van Jeff VanderMeer. Het tweede deel heet Authority (2014) en het derde deel Acceptance (2014). Dit artikel gaat puur over de film aangezien ik de boeken (nog) niet heb gelezen en ze daarom niet kan vergelijken, maar ze staan op mijn bestelwensenlijst.

De film begint met een inslag van een meteoriet of buitenaards iets in een vuurtoren aan de kust, waarna het gebied omhuld wordt door een soort vreemde bubbel. Waarna we zien hoe een vrouw, Lena ondervraagd wordt in een geïsoleerde ruimte door mannen met beschermende pakken aan. Terwijl zij ondervraagd wordt en verslag doet van een missie, die blijkbaar helemaal verkeerd is gelopen, zien we hoe het allemaal begon voor haar.

review film annihilation 2018
in the shimmer are beautiful creatures

Het verhaal

Het is een jaar geleden dat Kane, de man van Lena op een militaire missie verdween. Ze weet niet of hij nog leeft of wat er met hem is gebeurd of zelfs maar op wat voor missie hij is gegaan. Zij zelf is een ex-militair en biologe die op Johns Hopkins onderzoek doet naar celdeling. Wanneer hij plotseling thuis opduikt is ze verbaasd maar blij. Dat is echter maar van korte duur want Kane voelt zich niet goed en hoest bloed op. Terwijl ze met spoed naar het ziekenhuis worden gebracht, worden ze onderschept door een politiemacht, door wie ze wordt verdoofd. Ze wordt wakker in Area X, de Southern Reach, een gebied vlakbij de plek waar de mysterieuze meteoriet is neergekomen. Ze noemen het The Shimmer en na drie jaar en drie verloren expedities, zijn ze niet veel wijzer wat er daarbinnen gebeurt. De enige die is teruggekeerd is Kane. Maar er is iets vreselijk mis met hem en ze weten niet hoe ze hem moeten genezen.

Er staat een nieuwe expeditie op het punt om te vertrekken om The Shimmer in te gaan en Lena meldt zich vrijwillig aan. Niet alleen hoopt zij antwoorden te vinden hoe ze Kane kan genezen, maar ook doet ze dit uit een schuldgevoel. Alle andere expeditieleden hebben ieder ook hun eigen redenen. Cass Sheppard, een geomorfologe,  heeft haar dochtertje aan leukemie verloren. Anya Thorensen, een verpleegkundige, was vroeger verslaafd. Josie Radek, een natuurkundige, verwondde zichzelf. En Dr Ventress, de psychologe en groepsleider blijkt ongeneeslijke kanker te hebben. Wanneer ze The Shimmer in gaan, verandert dat niet alleen hun kijk op hoe een levend organisme werkt, maar verandert het hen ook langzamerhand.

Opbouw

De film ziet er werkelijk prachtig uit. De film begint met een vertellende opbouw door middel van een aantal flashbacks. We zien niet alleen het ontstaan van The Shimmer wanneer na inslag het gebied omhuld wordt door een blurry bubbel die aandoet als een zeepbel, met ditto kleurenspel, maar ook de introductie van Lena. Er wordt niet alleen al snel geïmpliceerd dat haar man iets is overkomen, maar ook dat zij andere gevoelens naast verdriet heeft. Na zes maanden vermissing is zij niet zozeer doorgegaan met haar leven door te stoppen met navraag te doen over Kane, maar verloor ze zichzelf in een verhouding met haar getrouwde collega. Wanneer Kane dan plotseling voor haar neus staat en ziek blijkt te zijn en zij worden overgebracht naar de Southern Reach basis, is het schuldgevoel naar Kane toe misschien wel de grootste reden om mee te gaan op de volgende missie.

De opbouw is vrij traag, doorspekt van flashbacks waarbij we iets meer te weten komen over Lena, maar vooral ook indirect verband houden met het idee van de film. De film neemt weliswaar de tijd om het verhaal te vertellen en het filosofische uitgangspunt uit te leggen, maar vergeet ook niet de horror momenten en de prachtige science fiction verbeelding van het buitenaardse organisme. Daar de horror en science fiction misschien haaks op elkaar staan, qua verfilming, zou deze film zelfs als een knappe mashup kunnen worden gezien die kunstig als één geheel aanvoelt.

review film annihilation 2018
strange flora

De missie, een klein puntje van kritiek

Na iedere keer een voornamelijk militaire missie gestuurd te hebben, waar niemand behalve Kane van terug kwam, is er besloten om nu met een wetenschappelijk team naar binnen te gaan. En allemaal vrouwen dit keer aangezien er twee theoriën zijn waarom niemand terugkeerde: of ze werden door iets gedood, of ze werden gek en vermoorden elkaar. Op zich opmerkelijk dus dat men er blijkbaar van uitgaat dat datgene wat de militairen dood geen wetenschappers/vrouwen dood? Of dat vrouwen en/of wetenschappers niet gek worden en elkaar gaan vermoorden? Het wordt een beetje vreemd gebracht waardoor het in kracht afneemt, dat dit keer allemaal sterke vrouwen de hoofdrol spelen. Gewoon vijf vrouwen neerzetten in plaats van vijf mannen, zonder daar iets over te zeggen, was een stuk krachtiger geweest. Des te opvallender is ook dat wanneer ze The Shimmer betreden, ze meer bezig zijn met hun wapens in gereedheid houden, dan samples nemen en onderzoek verrichten, terwijl ze daar niet jaren voor getraind zijn. En blijkt gelukkig ook dat vrouwen/wetenschappers net zo makkelijk ten prooi vallen aan paranoia, alleen gebeurt dit helaas net wel het meest clichématige personage.

De personages

De expeditieleden worden behalve Lena, enkel door middel van een enkele indicatie weergegeven die enkel van toepassing is op de motivatie waarom zij mee gaan. Terwijl Lena denkt aan een zelfmoordmissie waarvoor Kane zich had aangemeld, kan je het ook zien als een zelfvernietigingsmissie, wat ons weer terugbrengt naar het overkoepelende thema en idee, dat met celdeling te maken heeft. Josie is opvallend stil, maar is wel degene die de ontdekking doet wat er aan de hand is binnen The Shimmer, waar zij een heel andere kijk op heeft dan Lena of Dr Ventress. Terwijl Lena het wil bestrijden, wil Dr Ventress de confrontatie aangaan en Josie wil geen van beiden en lijkt zich op te laten gaan in de natuur. Cass is degene die als eerste ten prooi valt aan de gevaren daar binnen en meer dan dat zij degene was waar Lena het meest mee op kon schieten leren we dan ook niet over haar. Anya is een geval apart. Als verpleegkundige is zij het meest out of character, qua gedrag. De “excuus lesbienne” begint heel kalm en vriendelijk, maar is de eerste die zich keihard opstelt en de enige die paranoia gedrag vertoont en is daardoor een beetje een clichétype dat functioneel wordt gebruikt in plaats van dat het een echt personage wordt.

review film annihilation 2018
and a macabre piece of art

Visueel prachtig

De film ziet er werkelijk prachtig uit. Het is prachtig gefilmd met optimaal gebruik van licht en camerawerk die samen met de geluidseffecten een soort serene rust laten neerdalen. Zowel de mooie kleurrijke en groene pure natuur als het geluid van het ruisen van de wind door de halmen en struiken geven het rust en staan in schril contrast met de horrors die zich daar afspelen. Enerzijds is de wereld binnen die bubbel prachtig, met kleurrijke schimmels. Betoverend met gemuteerde frêle hertjes met bloemengeweien. Het ziet er sprookjesachtig uit. Maar anderzijds is het gebied vol met enge gevaarlijke mutaties, en soms net een macaber kunstwerk wanneer ze een uit zijn verband gerukt lijk vinden waaruit prachtig gekleurde schimmels groeien. Met een prachtige lichtinval doet dit zowel betoverend als macaber aan, zonder dat het aan schoonheid verliest. Het geeft je al snel een gevoel van verwondering.

Er is met veel fantasie gespeeld met de werking van een organisme, zowel in The Shimmer als wanneer Lena de vuurtoren, de kern van dit alles bereikt. De apotheose van de film is een waar visueel pareltje, zowel hypnotiserend als psychedelisch, qua kleur en beweging, bijna zonder tekst, enkel beeld met een al even hypnotiserende muziek. De beelden zuigen je in de film. Het is geen spectaculaire confrontatie, maar bijna een dans die het hele idee van de film uitbeeldt. Zonder woorden houdt het de kijker een spiegel voor.

Filosofische insteek

Want de film gaat niet alleen over de expeditie naar de vuurtoren om te onderzoeken wat zich daar bevindt, het gaat meer over de mens zelf. Want alhoewel we het organisme te zien krijgen en een klein beetje een beeld hebben hoe het te werkt gaat, wordt er verder geen uitleg of verklaring gegeven. Er wordt uitgelegd dat The Shimmer werkt als een prisma die niet alleen het licht ombuigt, reflecteert en vervormd, maar ook alle andere golven en zelfs DNA. Hierdoor werkt het als een soort spiegel, kan het imiteren en werkt het soms als een echo. Dit kan prachtige effecten opleveren zoals een bloemenstruik die het Hox-gen imiteert en daardoor de vorm heeft van een menselijk lichaam. Maar kan het ook huiveringwekkend zijn, wanneer het gemuteerde dier dat Cass aanviel haar stem imiteert op het moment dat zij al schreeuwend en krijsend aan hem ten prooi viel.

Deze voorbeelden leiden uiteindelijk naar de conclusie van de ondervraging van Lena nadat zij is ontsnapt uit The Shimmer. Haar ondervrager lijkt van mening dat het haar aanviel en dat het met een reden naar de aarde kwam om het te muteren en te vernietigen. Maar haar antwoord spreekt boekdelen wanneer zij zegt dat zij het aanviel en het haar slechts imiteerde. Het was een organisme dat deed wat het altijd doet om te overleven, het veranderde de omgeving en waarom en hoe het naar de aarde komt blijft onbekend. Het is daarom dat Lena, de mens, de vernietiger is. Dit leidt ons terug naar wat ze eerder besprak met Kane in een flashback. Volgens Lena zouden cellen zich voor altijd moeten kunnen delen en voor eeuwig blijven bestaan, maar gaan door een fout in het design, de Hayflick limiet, dood of vernietigen. Of misschien zit de vernietiging van cellen wel in ons geprogrammeerd, en reikt het verder naar buiten. De film laat ons dan ook meer achter met vragen dan met antwoorden. Zeker na het allerlaatste shot wanneer zowel Kane als Lena een shimmer in hun ogen hebben. Celdeling begint immers met 1 organisme, verdeelt zich in twee cellen, vervolgens vier en ga zo maar door…

review film annihilation 2018
Lena

Conclusie

Annihilation is vooral een visueel prachtige film die zowel een betoverende als macabere sfeer weet neer te zetten. De art direction is prachtig en de muziek zowel indringend als hypnotiserend op het einde waarin ook de cinematografie psychedelisch intrigerend is. Het filosofische vraagstuk wordt prima door de hele film verweven en op een gedegen manier opgebouwd, zodat het aan het einde goed tot zijn recht komt, zonder dat er een verklaring wordt gegeven. Ondanks de slow pace, blijft de film intrigeren door de prachtige beelden, horror momenten en een zekere spanning en mysterie dat continu boven het hoofd van de personages hangt.

Lees ook het review van het boek Annihilation van Jeff VanderMeer uit 2014

Praktische info

  • Annihilation (2018) 115 min
  • Directed by: Alex Garland
  • Produced by: Scott Rudin, Andrew Macdonald, Allon Reich, Eli Bush
  • Screenplay by: Alex Garland
  • Based om: Annihilation by Jeff VanderMeer
  • Starring: Natalie Portman, Jennifer Jason Leigh, Gina Rodiguez, Tessa Thompson, Tuva Novotny, Oscar Isaac
  • Music by: Ben Salisbury, Geoff Barrow
  • Cinematography: Rob Hardy
  • Edited by: Barney Pilling
  • Production company: Skydance Media, DNA Films, Scott Rudin Productions
  • Distributed by: Paramount Pictures, Netflix