Boek Review: The Restaurant at the End of the Universe/ Het Restaurant aan het eind van het Heelal (Douglas Adams, 1980)

book review the restaurant at the end of the universe douglas adamsDit boek is het vervolg op The Hitchhikers Guide to the Galaxy van Douglas Adams en gaat verder met het avontuur waarin Arthur Dent door Ford Prefect in verzeild is geraakt. Maar waar het in het voorgaande boek alleen nog ging om het reizen door de ruimte en het antwoord op de ultieme vraag van het leven, het universum en alles, komt er nu ook tijdreizen bij en andere dimensies en gaan ze opzoek naar de echte heerser van het universum.

In het eerste deel The Hitchhikers Guide to the Galaxy werd Arthur Dent door Ford Prefect gered van een aanval van de Vogons die de Aarde uit de weg wilden ruimen om plaats te maken voor een galactische snelweg. Nu Arthur is ontsnapt is hij de enige overlevende van de Aarde, op Trillian na die 6 maanden eerder met Zaphod Breeblebrox de president van het universum die het ruimteschip Heart of Gold met zijn improbability drive heeft gestolen, de ruimte in vloog, met aan boord de depressieve robot Marvin. Met z’n vijven ontdekken ze dat een ras van superwezens een computer had ontwikkeld genaamd Deep Thought die het antwoord op de ultieme vraag van het leven, het universum en alles moest berekenen, maar slechts als antwoord 42 had, omdat de vraag niet correct gesteld was. Om de juiste vraag te berekenen hebben ze vervolgens nog een computer gemaakt, genaamd de Aarde, die helaas vijf minuten voordat de berekening voltooid was, vernietigd werd door de Vogons.

Het verhaal

Nu Arthur, Ford, Trillian, Zaphod en Marvin weten waar de Aarde voor is gemaakt en hoe, hebben ze trek gekregen. Maar het Vogonschip uit boek één heeft hen weer gevonden en staat op het punt om hen aan te vallen. Zaphod krijgt hierop het lumineuze idee om zijn overleden overgrootvader op te roepen om hen te helpen. Zijn grootvader vertelt hem echter dat Zaphod niet voor niets president is geworden, maar om president te kunnen zijn wordt je brein gescand en moest die informatie eerst verwijderd worden. Het blijkt namelijk dat Zaphod de Heart of Gold moest stelen vanwege zijn improbability drive en zo door de umprobability field kon om de echte heerser van het universum te vinden.

Dus transporteert de overgrootvader Zaphod met Marvin naar de planeet waar The Hitchhikers Guide wordt gemaakt om Zarniwoop te vinden. Daar worden ze belegerd door de Frogstar Fighters die het hele gebouw waarin het kantoor van Zarniwoop gevestigd is naar de planeet Frogstar B, de kwaadaardigste planeet ooit waar zich de total perspective vortex bevindt, waarin je alles en het hele universum te zien krijgt. De meeste mensen zouden gek worden, zo niet de narcistische Zaphod die blij is dat hij zichzelf tegenkomt die tegen hem zegt hoe geweldig hij is en dat hij de allerbelangrijkste persoon van het universum blijkt te zijn. Tenslotte vindt hij Zarniwoop die hem namelijk kan helpen de heerser van het universum te vinden. En blijkt dat de overgrootvader zo vriendelijk was geweest om de Heart of Gold met Arthur, Ford en Trillian er nog in, mee te laten reizen in de jaszak van Zaphod.

Nu kunnen ze eindelijk gaan eten en stuurt de Heart of Gold hen vervolgens naar het dichtstbijzijnde restaurant, namelijk het Restaurant at the End of the Universerve, de Milliway, het verst in tijd,  en dichtstbijzijnd in ruimte, namelijk dezelfde planeet waar ze Marvin zonder erover na te denken hebben achtergelaten en die al die tijd op hen heeft gewacht. Na een goede maaltijd besluiten ze een ander ruimteschip te stelen omdat Zaphod klaar is met Zarniwoop en zijn plannen. Maar het blijkt het stuntschip te zijn van de luidruchtigste rockband van het universum dat bij elk optreden de zon in vliegt om te exploderen. Gelukkig kunnen ze nog net op tijd teleporteren, behalve natuurlijk arme Marvin.

Tijdreizen

Arthur en Ford belanden een tig aantal miljoen jaar terug in de tijd op een ruimteschip met een immense bevolking aan boord, dat op het punt staat te crashen op een planeet (de Aarde) om die te gaan koloniseren. Arthur, Ford en de ruimtebevolking zijn dus op Aarde gekomen en door hun komst sterven de oorspronkelijke holbewoners uit, waardoor de mens dus van een heel ander soort afstamt dan men altijd had gedacht en daarmee wordt ook het computerprogramma van de Aarde verstoord die aan het uitrekenen is wat de ultieme vraag is op het ultieme antwoord (uit boek één).

De echte heerser van het universum

Ondertussen zijn Zaphod en Trillian terug op The Heart of Gold en brengt Zarniwoop hen naar de echte heerser van het universum wat de ultieme en een beetje gekke filosoof blijkt te zijn. Want de degene die echt over de wereld of het universum zou moeten heersen, zou niet degene moeten zijn die het het meeste wil daarom het minst geschikt is. De conclusie die Zaphod en Trillian daarom kunnen trekken na hun ontmoeting met de heerser van het universum is, dat het universum in goede handen is. 

En Marvin dan? Die zinloos de zon in is gevlogen? Of toch niet?

Zaphod in de hoofdrol

Dit keer volgen we niet alleen Arthur en Ford, maar het grooste gedeelte wordt gewijd aan Zaphod. Volgens hem de belangrijkste man van het universum, maar ook de meest narcistische. Zaphod is daarom een apart figuur en absurd  droog komisch. Het is een leuk personage waar we eindelijk iets meer van te weten komen, al weten we aan het einde nog maar bar weinig en zijn er meer vragen bijgekomen. Arthur en Ford spelen, op het laatste kwart van het boek na, meer een bijrol dit keer. Ook Marvin komt weinig aan bod, maar wanneer hij begint te praten, leidt dit automatisch tot iets komisch en triest depressief tegelijk. Zijn negative blik op alles, zorgt er wel voor dat ze vaak uit een benarde situatie worden gered, of er juist in komen. Trillian hangt er dit keer maar een beetje bij en heeft geen echte rol, wat jammer is. Er is in ieder geval één iemand blij met zoveel aandacht: Zaphod Breeblebrox.

Heerlijk absurd en inventief

Maar de humor komt niet alleen van het gedrag of uitspraken van de personages, maar ook de hilarische gebeurtenissen, leuke kwinkslagen en observaties die in een ander daglicht worden gesteld. En dat levert leuke frisse humor op. Zoals bijvoorbeeld het feit dat liften een aantal seconden in de toekomst kunnen kijken, zodat ze naar de juiste verdieping gaan voordat je op het knopje hebt gedrukt. Of Disaster Area de luidruchtigste rockband die je 37 mijl vanaf het podium in een bunker moet beluisteren en waarvan de instrumenten op afstand worden bestuurd.

Ook leuke vondsten zijn natuurlijk het restaurant Milliway zelf dat in een bubbel zit en waar je van een show kan genieten en lekker eten dat zichzelf aan je voor komt stellen en dat graag opgegeten wil worden, terwijl je kijkt naar hoe het universum ophoudt te bestaan. Of het Belcheron volk dat hooghartig en verlicht als ze zijn zo min mogelijk zegt en hiervoor gestraft werden met telepatie, waardoor nu iedereen zo hard mogelijk boven alle gedachten uitschreeuwt.

Tenslotte de Golgafrichans die met hun ruimteschip op de aarde zijn gecrasht vanwege een ‘hoe was het ook al weer’ reden ‘dat hun planeet zou ontploffen of zoiets’? moesten evacueren en de hele middenlaag van de bevolking werd weggestuurd door de bovenste laag  de leiders, wetenschappers, intellectuelen en kunstenaars en de onderste laag, de arbeiders, waardoor hun planeet weer floreerde. Eenmaal op aarde wordt het dan ook flink tijd om te vergaderen, marketing op te zetten, verzekeringen af te sluiten.

Eindelijk weten we hoe en waarom we hier op Aarde zijn

Zowel de existentiële vragen waarom de Aarde er is en waarom wij hier zijn, zijn met deze twee boeken beantwoord. Het boek is niet alleen een direct vervolg, maar grijpt ook terug op allerlei stukjes, opmerkingen, observaties of onafgemaakte gebeurtenissen uit boek één en gaat erop voort. Maar de ironie wil dat we eigenlijk nog steeds helemaal niks wijzer zijn geworden. 

De stijl en de humor is vergelijkbaar met boek één. En nu worden er niet alleen meer personen toegevoegd en wordt ook het universum groter, maar leren we ook Zaphod beter kennen en welke rol hij in het universum speelt. Er gebeurt een hoop in dit korte verhaal, en de gebeurtenissen volgen elkaar, net als de grappen en absurde vindingen, in rap tempo op. De snelheid zit er goed in en alhoewel het daarom goed weg leest is het wel aan te raden om bewust te lezen, zodat je ook de grappen tussen de regels door niet mist. Geen regel wordt praktisch onbenut gelaten om komische, absurde, scherpe of filosofische observaties en opmerkingen te maken. Ondanks de slechts 200 bladzijden is dit boek dan ook goed gevuld. Er wordt ook gesmeten met leuk verzonnen science fiction termen, planeten en volkeren, waardoor het een heerlijk chaotische boel wordt waarin Arthur zich verbazingwekkend genoeg nog altijd staande houdt. 

Conclusie

The Restaurant at the End of the World is weer een absurd en hilarisch avontuur. Als je het eerste boek over Arthur Dent geweldig vond, dan zal dit boek je zeker ook veel plezier bezorgen. Alhoewel ook dit boek niet dik is, gebeurt er weer een hele hoop, valt er weer veel te lachen en weet Douglas Adams er ook weer een hoop filosofisch absurdistische ideeën in te stoppen.

Praktische info

The Restaurant at the End of the Universe (1980), 200 bladzijden. Auteur: Douglas Adams. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: Het restaurant aan het eind van het heelal.