Film Review: In the Mouth of Madness (1994)

review film in the mouth of madness 1994
becoming madness

In the Mouth of Madness is het derde deel van de Apocalypse Trilogy van John Carpenter. Een sterke Lovecraftian horror met een surrealistische sfeer. 

Het eerste deel is The Thing (1982) die een science fiction body horror is en het tweede deel Prince of Darkness (1987) wat een occulte horror film is. Het laatste deel is meer een Lovecraft-achtige horror waarin waanzin, gekte en realiteit zich met elkaar mengen en speelt zich meer af op het gebied van de psyche. Alhoewel The Thing de meeste bekende film zal zijn uit deze trilogie, mede dankzij de gelijknamige prequel van 2011, doet In the Mouth of Madness niet onder qua cult gehalte en zal wel bekend zijn bij de liefhebber en terecht.

review film in the mouth of madness 1994
John Trent is looking for Sutton Cane

Het verhaal

John Trent een verzekerings man die als geen ander fraude kan opsporen wordt door zijn werkgever gevraagd om de verdwijning van de schrijver Sutton Cane te onderzoeken bij zijn uitgeverij, een van hun grootste cliënten. Sutton Cane is een schrijver van horror verhalen die vooral gaan over monsterlijke wezens, maar tijdens het schrijven van zijn laatste boek is gaan geloven dat alles wat hij schrijft werkelijkheid wordt. Maar de beste man is nu spoorloos. John Trent denkt dat het een publiciteitsstunt is van de uitgeverij, mede omdat hij een kaart ontdekt in de verschillende covers van de boeken van Sutton Cane die hem naar het plaatsje Hobb’s End moet leiden, een niet bestaand plaatsje dat enkel is bedacht door Sutton Cane.

De kaart situeert Hobb’s End in New Hampshire, New England en samen met de editor Linda Styles gaat John Trent er naar toe om Cane op te sporen. Maar wanneer John onderweg in slaap is gevallen, vallen Linda vreemde dingen op wanneer ze bijna bij de uitgerekende locatie zijn aangekomen. En na een plotselinge aanrijding met een vreemde fietser, belanden ze ineens in Hobb’s End. Volgens Linda lijkt alles in het plaatsje op wat Cane in zijn boek heeft geschreven en dat lijkt niet het enige te zijn dat door het schrijven van Cane tot leven is gekomen. John moet de realiteit onder ogen gaan zien, hoe absurd deze ook mag zijn, voordat het te laat is.

review film in the mouth of madness 1994
when people starting to act mad

Lovecraftian

Net zoals Lovecraft maakt ook deze film gebruik van een mix van horror elementen. Zowel surrealistische scènes als scènes met monsters. Scènes met kwaadaardige mensen wisselen elkaar af. De monsterlijke wezens lijken inderdaad zo uit een verhaal van Lovecraft te zijn gekropen, al zijn ze gelukkig heel spaarzaam geweest met het duidelijk in beeld brengen van deze monsterlijke wezens. Vaker wordt het aan de suggestie overgelaten hoe de wezens eruit zien dat dan ze full frontal in beeld komen, wat een meerwaarde is. Maar het idee en de suggestie bouwt zich goed op. Voordat we aan het einde de echte monsters in beeld krijgen, zijn er al veel scènes voorbij gekomen die zowel surrealistisch, beangstigend als unheimisch zijn. De film weet langzaam een enge sfeer te scheppen die niet direct te duiden is. 

review film in the mouth of madness 1994
it leads him to Hobb’s End

Surrealisme

De film blinkt vooral uit in de surrealistische scènes, van schijnbaar gewone beelden die vervolgens out of place worden gehaald en zo ineens heel eng worden. De scène op de snelweg met de fietser is een van de betere surrealistische scènes uit een horror film. Nog voordat de echte horror begint is het een zeer unheimische voorbode op wat komen gaat, wat nog meer versterkt wordt door de manier waarop ze in Hobb’s End belanden. Ook de scène in het hotel met het bewegende schilderij is misschien dan wel niet geheel origineel, maar draagt zeker bij aan dat creepy gevoel. Tel daarbij op het vreemde gedrag van de mensen in Hobb’s End en de mix van horror elementen is compleet. Het geeft een typisch beeld van een soort limbo waar John en Linda in terecht zijn gekomen, dat eindigt in een echte Lovecraftian climax.

review film in the mouth of madness 1994
where this painting is not the only thing weird and grotesque

Personages

Wat het vervolgens geheel afmaakt is de manier waarop de personages in het verhaal zijn gezet. John Trent is een realist en een rationalist en vrij zelfingenomen. Ook al zijn alle bewijzen duidelijk zichtbaar en bijna niet meer te ontkennen, dan nog kan hij bedenken hoe het een oplichting kan zijn. Dat staat haaks tegenover het personage Linda, die weliswaar niet gelooft in wat Cane beweert, maar eerder erkent dat er iets aan de hand is.

Uitgangspunt is daarbij dat labiele lezers van Cane nog wel eens last kunnen hebben van hallucinaties, geheugenverlies, desoriëntatie en paranoïde worden. Iets waar je een glimp van krijgt te zien in het begin van de film, waarin een man geheel doordraait tijdens de boekverkoop van een van Cane’s boeken. Dat begin dat nog niets prijs geeft van het plot, maar een voorbode is voor wat komen gaat, wordt aan het einde van de film niet alleen duidelijk, maar past precies in de zorgvuldige opzet van de film. 

review film in the mouth of madness 1994
where he finally finds Sutton Cane

Voor Trent is de realiteit niet alleen dat wat hij ziet, maar ook dat wat hij denkt dat mogelijk is. Voor Linda zijn sane en insane inwisselbare begrippen die gemakkelijk van plaats zouden kunnen verruilen, het is maar net aan welke kant je staat en wat de huidige norm is. En zo zou je maar net eens als een sane persoon aan de verkeerde kant komen te staan en je zomaar ineens bevinden in een isolatiecel. Die psychische vergelijking gaat gepaard met de fysieke omslag van fictie naar realiteit wat de film van het surrealistische naar het gebied van de waanzin en wanhoop brengt.

review film in the mouth of madness 1994
beautiful cinematography

Sterke sfeer

Ook al is de film inmiddels al meer dan twintig jaar oud, de horror elementen en dan met name de surrealistische scènes en de scènes waar de nadruk ligt op het verschil tussen waanzin en realiteit zijn nog steeds erg goed. Misschien zijn de monsterlijke scènes wat uit de tijd en niet meer zo beangstigend, surrealisme zal dat altijd wel blijven, aangezien dat in strijd is met de normale logica. Het brein ziet iets wat niet klopt. En wanneer het een scène is waarin er iets niet helemaal lijkt te kloppen, maar je kan je vinger er niet op leggen, dan komt dat angstgevoel vertragend op je af en blijft het tevens langer hangen wat een unheimisch gevoel geeft. Dat is precies waar deze film op mikt en ook raakt.

De opbouw, manier van filmen en cinematografie blijven echter wel prachtig en zetten een mooie en enge sfeer neer die soms ook qua kleurgebruik en shots wat weg heeft van de Italiaanse regisseur Dario Argento. De vervreemdende sfeer is het sterkst in de film, waarin juist die Lovecraftian horror erg goed bij blijkt te passen. Het tastbare en vleselijke wordt verenigd met een ontastbare droomachtige sfeer.

review film in the mout of madness 1994
surreal images

Conclusie

In the Mouth of Madness is een geweldige horror die verschillende elementen goed met elkaar weet te combineren. In een mix van Lovecraftian horror, surrealisme en fantasy, komt dit keer in het laatste deel van de trilogie, de Apocalyps nog het dichtste bij. Wie fan is van Lovecraft zal deze film zeker waarderen en wie deze film waardeert maar nog nooit iets van Lovecraft heeft gelezen, raad ik aan om dat te doen, want hij is een expert in het tot leven wekken van nachtmerries, net zoals Sutton Cane. En vergeet ook zeker niet deze film te kijken, want het is echt een pareltje uit de jaren 90. 

Praktische info

  • In the Mouth of Madness (1994) 95 min
  • Directed by: John Carpenter
  • Produced by: Sandy King
  • Written by: Michael De Luca
  • Starring: Sam Neill, Julie Carmen, Jürgen Prochnow, Charlton Heston
  • Music by: John Carpenter, Jim LAng
  • Cinematography: Gary B. Kibbe
  • Edited by: Edward A. Warschilka
  • Production company: New Line Cinema
  • Distributed by: New Line Cinema