Film Review: Prince of Darkness (1987)

review film prince of darkness 1987
dream image of the prince of darkness

Prince of Darkness is waarschijnlijk een niet zo heel bekende film van John Carpenter bij het grote publiek. Toch is deze film erg de moeite waard.

In het jaren 80 tijdperk van de body horror waar de eerdere film The Thing (1982) van John Carpenter een deel van uitmaakte, is Prince of Darkness een net even iets andere film. De film is het tweede deel van de Apocalypse Trilogy van John Carpenter waar bovengenoemde The Thing het eerste deel van is en In the Mouth of Madness (1994) het derde en laatste deel. Waar in The Thing een alien voor het einde van de wereld moest gaan zorgen op een afgelegen gebied op de noordpool, waar de slachtoffers totaal van de buitenwereld waren afgesloten, komt nu het einde van de wereld op een zeer bijbelse manier nabij.

review film prince of darkness 1987
Father Loomis finds a mysterious key

Het verhaal

In een oude verlaten kerk vindt een priester met een oude sleutel een geheime kelder, waar een geheimzinnig vat met groene vloeistof staat met een boek ernaast, dat geschreven is in verschillende talen en cijfers. Hij roept de raad in van professor Birack die gespecialiseerd is in bovennatuurlijke en buiten-fysische zaken. Ze besluiten om de hulp in te roepen van verschillende natuurkunde studenten en andere wetenschappers van andere vakgebieden, zoals radiologie. Ze nemen huisvesting in de verlaten kerk en beginnen hun onderzoek naar de substantie van de vloeistof, de herkomst en oudheid van het vat, de vertaling van het boek en alles wat ze verder voor informatie ervan kunnen krijgen.

Ondertussen wordt de kerk door een hoop zwervers omsingeld, die zich vreemd gedragen. Maar dat is niet hun enige probleem want ze ontdekken dat wat er in het vat zit leeft en groeit en telekinetische capaciteiten heeft. Terwijl de priester en Birack filosoferen over wat het kan zijn en de theorie stellen dat het een soort anti-god is, zoals anti-materie, spuit een klein beetje van de vloeistof uit het vat in een van de vrouwelijke wetenschappers en schijnt haar te controleren.

Langzaam komt het besef waar ze mee te maken hebben, terwijl dat wat er in het vat zit zijn invloed steeds verder uitbreidt. Ze moeten zichzelf zien te redden en het zien te stoppen. Een droom die iedereen heeft, blijkt een waarschuwing te zijn en dat is misschien hun enige kans om de op handen zijnde komst van de anti-god te voorkomen en zo de apocalyps af te wenden.

review film prince of darkness 1987
and a green container in the basement

Wetenschap en geloof

De film combineert geloof en wetenschap op een geloofwaardige manier; de wetenschap moet bewijzen dat de anti-god bestaat om hem zo te stoppen. Hierdoor wordt het geen typische reli-horror. De manier waarop Carpenter beide takken met elkaar integreert doet hij op een intelligente wijze, zonder ook maar partij te kiezen. Het is een pure samenwerking gericht op het onderzoek van het boek en het vat en de vloeistof dat uiteindelijk leidt tot een eeuwenoud geheim dat de katholieke kerk verbergt.

Hiermee wordt er niet alleen een geheel andere draai aan en kijk gegeven op het katholicisme, maar ook op de manier waarop er wordt gekeken naar wat een god is of anti-god. Er wordt gesproken over atoomdeeltjes, over een universeel bewustzijn en kleine deeltjes versus het grote geheel. Er worden veel losse termen gebruikt die niet bedoeld zijn om een echte poging te doen naar de ontdekking van de waarheid, maar het zet de sfeer waarin de wetenschappers denken en werken. Ook wordt dite wetenschappelijke toon gezet door de vele dialogen en de gedachtengangen die hardop met elkaar worden gedeeld. Samen met het hele idee van de film, doet dit denken aan een Lovecraftian benadering.

review film prince of darkness 1987
together with Dr Birack he studies the mysterious book

Cinematografie

De manier van filmen verandert terwijl langzaam de toon van wetenschappelijk onderzoek verandert naar bovennatuurlijke gebeurtenissen.  De recht toe recht aan stijl, maakt steeds meer plaats voor wijde shots, die een vervreemdend beeld geven. Die sfeer van gewoon, naar vervreemdend, waarbij ook de stilstaande zwervers in de steeg, aan de overkant, voor het raam en op het plaatsje een grote rol spelen, is geleidelijk gedaan. Steeds meer wordt de sfeer claustrofobischer, eerst sluiten ze zichzelf in tegen de zwervers, dan raken ze opgesloten.

Vervolgens gaat de sfeer over in een stijl die doet denken aan de Italiaanse regisseur Dario Argento, waarbij er allerlei dingen gebeuren zonder uitleg, die beangstigend zijn en die aan het einde van de film tot een grote apotheose komen. Ook verschillende elementen van gore en de manier waarop het gebruikt wordt, de maden, de insecten, het gezicht van een van de vrouwelijke wetenschappers dat vervalt, doen denken aan de Italiaanse regisseur Lucio Fulci, al zij het minder ranzig en minder grafisch. De film doet aan het einde ook Europeser aan dan Amerikaans. Er zijn meerdere stijlsoorten gebruikt die vooral in de jaren 70 en 80 werden gebruikt en waarvan de film er een aantal van combineert.

Hierdoor is de film zelf een mix van het macabere, suspense, vervreemding en een beetje body horror geworden. Dit wordt op een manier gebracht waarbij de wetenschap een grote rol speelt en de daarbij behorende dialogen. Dat maakt van deze film geen typische jaren 80 film.

review film prince of darkness 1987
all the scientists

De horror

De horror van de film komt niet zozeer door het claustrofobische gevoel, dat er zeker wel is. Ook niet door de enge zwervers die iedereen vermoorden die uit de kerk wil ontsnappen. En ook niet echt door de moorden die de wetenschapers op elkaar plegen als ze zijn bezeten door de anti-god. De echte horror komt van de onheilspellende manier van filmen en de langzame opbouw naar een zekere doom dat over de gehele film hangt. De wetenschap dat ze strijden tegen iets waar niet tegen te strijden valt. Het water dat omhoog druppelt, dat doet denken aan een kruis dat ondersteboven is gehangen. De manier waarop zonder woorden de vrouwelijke wetenschapper in de spiegel kijkt en haar vervallen gezicht ziet. En het onuitsprekelijke dat ze het portaal in de spiegel willen openen zodat de anti-god onze wereld kan binnentreden, terwijl de priester al biddend en prevelend hulpeloos om het hoekje zich verbergt.

Dat onuitgesproken gevoel, dat er iets onoverkomelijks op handen is, dat is de enge sfeer van de film. Het naderende onheil dat onafwendbaar is, en waarvan de kijker in de laatste scène ook getuige is van die afschuwelijke waarheid. Daar gaat het om in deze film. Hoe minder er aan het einde wordt gesproken en geanalyseerd, hoe enger de sfeer wordt. Het gelach van de mannelijke wetenschapper terwijl hij bezeten is, maakt het des te unheimischer. Net als de muziek die weer typisch Carpenter is en voor die creepy sfeer zorgt.

review film prince of darkness 1987
in the abandoned church

Tussen The Thing en In The Mouth of Madness in

Er zijn duidelijk wat overeenkomsten tussen deze film en bovengenoemde films. Het claustrofobische gevoel van The Thing is ook nu weer goed neergezet, en dat midden in LA, zonder dat het onlogisch aanvoelt. Ook de manier van aanpak, rationeel redeneren en deductie is hetzelfde. Het verschil natuurlijk is dat het in The Thing om een alien gaat dat de mensheid wil overnemen en bij deze film om de anti-god.

De overeenkomst van In The Mouth of Madness is het portaal naar een andere dimensie en in die film wordt het surrealisme ten top gebruikt en is een zeer belangrijk onderdeel van het verhaal, terwijl bij Prince of Darkness dat slechts sfeerbepalend is. Bij In The Mouth of Madness gaat het over een schrijver en over fantasie die een portaal kan openen naar een soort heldimensie, waardoor iedereen helemaal gek wordt uiteindelijk. Hierdoor is Prince of Darkness echt duidelijk een film dat tussen zijn voor- en naganger inzit. Er zijn overeenkomsten, overlappingen en aanzetten. Het verbindt op deze manier de trilogie op een perfecte wijze.

review film prince of darkness 1987
besieged by homeless people

Droom

Wat vooral erg prachtig en origineel is gedaan is de droomuitzending. Het blijkt dat de dromen uitzendingen zijn via neurotransmitters uit de toekomst door The Brotherhood of Sleep. We zien echter slechts het begin, de waarschuwing van die uitzending. Aan het einde leren we de gehele boodschap die best een twist in het hele verhaal is en uiteindelijk een soort self full filling prophecy is geworden. Dit laatste droombeeld, wat overigens erg mooi is geschoten, samen met de laatste scènes van de film, springen er echt uit en dat maakt de film verfrissend tussen al die body horror.

De dialogen en gedachtengangen over geloof en kwantumfysica zijn leuk maar niet bijzonder sterk. Ook de opbouw van de hele film is vrij traag en de personages vrij passief en het zijn er ook best veel. Totdat je echter bij het laatste gedeelte bent aanbeland, dan neemt de film een positieve wending op creatief gebied. En dan begint pas echt het creepy en enge gedeelte. Maar al de dialogen waren wel het voorwerk, zonder dat zou het enkel op gevoelsniveau binnen komen en nu is er de kans dat het ook de ratio aanspreekt.

review film prince of darkness 1987
but the danger comes from within

Tenslotte

Het shot van de priester voor de kerk, lijkt verdacht veel op het beroemde shot uit The Exorcist (1973) van de priester die voor het huis staat. Ook leuk is dat de leider van de zwervers wordt gespeeld door Alice Cooper. En dat de priester Loomis heet (dat pas op de aftiteling duidelijk wordt), net zoals het personage dat diezelfde acteur, Donald Pleasence ook speelt in Halloween (1978).

Opmerkelijk ook is dat er ook is gekozen voor wat comic relief in de vorm van Walter met zijn flauwe opmerkingen.

review film prince of darkness 1987
and the darkness pulls them in

Conclusie

Prince of Darkness is niet een van de bekendste films van Carpenter, terwijl het een goede horror is die afwijkt van de rest uit die tijd en die de apocalyps en god op een geheel nieuwe wijze benadert en er een enge draai aan geeft. De film hoort duidelijk thuis als tweede film van de Apocalypse Trilogy en is voor Carpenter fans zeker niet te missen.

Praktische info

  • Prince of Darkness (1987) 101 min
  • Directed by: John Carpenter
  • Produced by: Larry J. Franco
  • Written by: Martin Quartermass (aka John Carpenter)
  • Starring: Donald Pelasence, Lisa Blount, Victor Wong, Jameson Parker
  • Music by: John Carpenter, Alan Howarth
  • Cinematography: gary B. Kibbe
  • Edited by: Graeme Clifford
  • Production company: Alive Films, Carcolco Pictures, Larry Franco Productions
  • Distributed by: Universal Pictures