Boek Review: The Woman in White/ De Vrouw in het Wit (Wilkie Collins, 1859-1860)

review book the woman in white wilkie collinsThe Woman in White is geschreven door Wilkie Collins en alhoewel niet zo bekend als zijn vriend, mentor en collega Charles Dickens, is deze gothic romance novel dat misschien wel. The Woman in White is zijn bekendste werk en typeert de gothic romance novel die al in het midden van de 18e eeuw ontstond. De eerste gothic novel is misschien wel The Castle of Otranto van Horace Walpole uit 1764 waarin het bovennatuurlijke werd gemixt met realisme.

Er zijn verschillende typische elementen in dit genre te vinden. De maagd, een jonge, pure, gevoelige, onschuldige vrouw, eigenlijk nog een kind. De held, de slimme man die de tiran uitdaagt en verslaat en de maagd redt. De domme oude vrouw, een gehoorzame vrouw die de tiran steunt. De tiran of schurk, een leugenaar, bedrieger, vol met slechte eigenschappen, misogyn en degene die de maagd gevangen houdt. Bandieten en een geestelijke, meestal geen goed persoon. De setting is vaak een groot kasteel, of een klooster, een plek met veel verborgen gangen en geheime kamers en vaak is het in verval. Nachtelijke reizen. Het wonderlijke overleven van een eigenlijk dodelijk ongeluk of situatie.

Uit dit genre dat geschreven werd door mannen, ontstond de female gothic, waarvan een van de bekendste schrijfsters Ann Radcliffe is, die o.a. The Romance of the Forest schreef in 1791. Dit feministische genre werd gebruikt om de onderdrukte vrouw een stem te geven, om de gender hiërarchie aan de kaak te stellen evenals de mannelijke waarden in de maatschappij. In plaats dat het ging om bovennatuurlijke dingen, werd het mysterie verklaard door middel van gewone realistische dingen.

In de Victoriaanse tijd (1837-1901) was Charles Dickens ook een schrijver die zich aan dit genre, de gothic novel, waagde en schreef de roman The Mystery of Edwin Drood uitgegeven postuum in 1870. Maar ook dit werk van Wilkie Collins The Woman in White kan zeker tot dit genre gerekend worden.

Het verhaal

Het verhaal begint wanneer Walter Hartright, een tekenaar en tekenleraar, via zijn Italiaanse vriend Pesca een baan aangeboden krijgt om in Cumberland aan de twee nichtjes van Mr Fairlie op Limmeridge house tekenles te geven. Na dit fantastische aanbod keert hij huiswaarts naar Londen en terwijl hij te voet over zijn toekomstige baan nadenkt, komt hij een vrouw tegen. Het is al bijna middernacht, ze lijkt wat angstig en is helemaal gekleed in het wit. Ze vraagt hem wat de weg naar Londen is en aangezien hij ook die kant op moet, neemt hij haar mee op zijn pad. Maar er is iets vreemds aan de hand met de vrouw. Ze lijkt op de vlucht en dat blijkt ook werkelijk zo te zijn. Ook vraagt ze hem, nadat hij haar vertelt dat hij op het punt staat naar Cumberland te vertrekken of hij daar mensen kent en in het bijzonder een Baron. In Londen zet hij haar in de dichtstbijzijnde koets, en eenmaal weer alleen bemerkt hij dat een paar mannen op zoek zijn naar een bepaalde dame die voldoet aan de beschrijvingen van de vrouw in het wit. Dit incident zet een aantal volgende gebeurtenissen in werking, zonder dat Walter daar nog weet van heeft.

Hij vertrekt naar Limmeridge en ontmoet de twee jonge dames wie hij tekenles zal geven. Marian, de oudste halfzus is een opmerkelijke vrouw, niet knap, maar slim en sterk en toegewijd aan haar jongere halfzus Laura, een knappe, maar naïeve jonge vrouw. Het duurt niet lang voordat Walter en Laura gevoelens voor elkaar krijgen, ongepast en bovendien zo waarschuwt Marian hem, is Laura verloofd met ene Sir Percival Glyde, een baron. Marian dringt aan voor zijn welzijn en die van Laura om zijn baan op te zeggen en te vertrekken. Walter stemt toe, maar een paar dagen voor zijn vertrek krijgt Laura een anonieme brief die haar waarschuwt voor de baron. Overstuur als Laura is proberen Walter en Marian te achterhalen wie de anonieme briefschrijver is. Het kan dan ook bijna geen toeval zijn als blijkt dat de vrouw in het wit, genaamd Anne Catherick de brievenschrijfster is.

Walter vertrekt met tegenzin, terwijl Marian hem op het hart drukt dat zij verder zal gaan om dit tot de bodem uit te zoeken. Na zijn vertrek arriveert Sir Percival op Limmeridge samen met zijn Italiaanse beste vriend Count Fosco en diens vrouw en tante van Laura. Alhoewel Marian niks kan vinden om het aanstaande huwelijk te verhinderen en de trouwbelofte lang geleden is gemaakt aan de stervende vader van Laura, wordt in de winter Laura, Mrs Glyde. Maar wanneer zij terugkomt van haar huwelijksreis, en samen met haar man en Marian gaat wonen in het vervallen Blackwater, lijkt er iets vreselijk mis te zijn met Laura. Is het te laat voor Marian en Walter om Laura te helpen? En wat heeft Anne Catherick te maken met Sir Percival? Welke geheimen zullen bovenkomen van Count Fosco en Sir Percival, wanneer Marian en Walter vastberaden zijn om deze te ontrafelen?

Gothic romance novel

Alle kenmerken van een gothic romance novel zijn aanwezig, behalve het bovennatuurlijke element, al wijst de woman in white als titel daar wel op. Walter is natuurlijk de held van het verhaal, maar moet deze benoeming dit keer echter wel delen met Marian. De maagd is Laura, de zwakke, naïeve, ietwat dommige maar knappe jonge dame. De tiran moet ook zijn plek delen, want alhoewel Percival Glyde in eerste instantie daar aan voldoet, wordt al gauw duidelijk dat de echte culpritt Count Fosco is, al is dat voor de lezer eerder duidelijk dan voor de personages. De oude vrouw krijgt vorm door de vrouw van de Count en tante van Laura, een doortrapte geniepige vrouw die in alles gehoorzaamt aan haar man en daar nog genoegen in schept ook. Dat maakt van haar misschien nog wel het minste likeable personage, aangezien je het van de twee slechte mannen niet anders verwacht.

Zodra Laura is getrouwd met Percival en naar Blackwater verhuisd, komt ze gelijk terecht in een typische gothic setting. Een oud landhuis, Blackwater, dat voor de helft vervallen is en de situatie waarin Laura zich bevindt symboliseert. Daar zullen ook de nachtelijke reizen plaatsvinden, die gemaakt worden door Marian en Laura, gezamenlijk en afzonderlijk, maar later ook door Walter, waar hij ook door bandieten wordt overvallen. Al deze elementen zorgen ervoor dat het een echte gothic novel is. De bovennatuurlijke gebeurtenissen hebben echter plaatsgemaakt voor een realistisch mysterie dat Marian en Walter vastbesloten zijn op te lossen en te ontrafelen.

Plot driven

Dat maakt van dit boek een plot driven verhaal. De personages zijn een gegeven, evenals hun karakters. De karakterontwikkeling die zij meemaken, hebben enkel van toepassing op het plot en komen tot stand door het plot. Geheel in de klassieke oude Victoriaanse stijl kan een man als Walter niet trouwen met een dame als Laura en bovendien is zij verloofd met Percival, geregeld door haar vader op zijn sterfbed. Wanneer echter de woman in white opduikt, een eerste maal vlak bij Londen, waar zij uit het gekkenhuis is ontsnapt en door Walter wordt geholpen op haar vlucht en een tweede maal als Walter als tekenleraar werkt voor Marian en Laura en Laura een anonieme brief krijgt waarin er wordt gewaarschuwd voor Percival. Al die toevallige gebeurtenissen zetten het plot in beweging. Er is geen ruimte om de gebeurtenissen anders te laten plaatsvinden dan dat ze deden. Het verhaal en de personages zijn geheel in dienst van het plot, het mysterie van de woman in white die Walter en Marian uiteindelijk naar het mysterie van Percival leidt. Het is een boeiend plot dat verschillende wendingen heeft zich pas aan het einde helemaal ontvouwt.

Vertelwijze

Hoe het verhaal wordt ontvouwen is op een hele slimme en leuke manier gedaan. Het verhaal wordt namelijk door verschillende mensen verteld, maar wel op chronologische volgorde. Zo worden de ontbrekende stukjes van de ene verteller opgevuld door de ander. De hoofdpersoon en hoofdverteller is Walter. Zijn stem is rationeel en bedachtzaam. Zijn persoonlijkheid is eerlijk en oprecht en hij is een man die wil vechten voor wat hij belangrijk vindt en dat is de eer van Laura herstellen dat hem boven zijn eigen welzijn gaat. Een echte held dus.

Wanneer hij noodgedwongen Limmeridge moet verlaten, draagt hij het stokje over aan Marian. Haar vertelling is een in een soort dagboekvorm, al leest het gewoon als een normaal geschreven tekst. Wel leren we op deze manier Marian kennen, zij schrijft niet alleen de gebeurtenissen, haar bevindingen, maar ook haar gedachten en emoties op. Marian is stoer, sterk en slim en niet voor een gat te vangen. En uit haar schrijfstijl blijkt dat ze een zeer pittig type is. Haar frustraties zijn van feministische aard, maar dat kan helaas niet voorkomen dat ook zij in de charme van de Count trapt, al vertrouwt ze het niet. Dat zij het op moet nemen tegen een persoon die niet alleen gewiekst is, maar ook geniepig en vals speelt, zorgt ervoor dat ze er niet tegen is opgewassen, maar houdt ook de spanning in het verhaal. Want laten we eerlijk wezen, als het alleen Percival was geweest waar Marian tegen moest vechten, dan was dat een minder zware dobber geweest. Marian en Walter zijn de hoofdpersonages van het boek en de hoofdvertellers, terwijl Laura, als zuster van Marian en liefde van Walter en Percival als vijand van Walter de hoofdpersonen zijn in het verhaal van Walter en Marian. Laura en Percival zijn dan ook de enige hoofdpersonages die zelf nooit aan het woord komen en geen eigen stem hebben.

Andere vertellers

Maar hun optekeningen zijn niet de enigen die het hele verhaal vormen. Allerlei andere personages van belangrijk tot onbelangrijk en die misschien nauwelijks in beeld zijn geweest, doen ook hun zegje om het gehele verhaal compleet te maken. Collins geeft aan iedere verteller zijn of haar eigen stem, niet alleen schetst hij hiermee een zeer duidelijk beeld van de verteller, maar ook hoe deze de wereld en de mensen om zich heen ziet. Dat levert erg grappige contrasten en verschillen op, omdat iedereen dingen niet zozeer juist, maar uit zijn eigen perspectief beziet. Vooral het personage van de oom van Laura, Frederick Fairlie, wordt echt op een zeer grappige wijze tot leven gebracht. Eigenlijk is het een hele nare en chagrijnige egoïstische man, maar hoe hij vertelt is echt hilarisch. Collins zet hem hiermee neer als een soort parodie op een oude aristocraat, die eigenlijk niets meer is dan een brombeer en een nietsnut. Het verhaal wordt weliswaar chronologisch verteld, maar biedt soms pas later inzicht in iets wat eerder al is voorgekomen. Dat maakt het een puzzel die langzaam maar zeker op zijn plaats valt en waarvan ieder personage een ander puzzelstukje neerlegt. Het is daarmee een uiterst leuk en interessant in elkaar gezet verhaal geworden wat nauw luistert.

Feminisme

Het mooie van dit werk is dat Wilkie Collins zowel in staat is geweest, en zeker voor die tijd, om vanuit het perspectief van de man als de vrouw te schrijven. De held in dit verhaal is Walter, maar de heldin in dit verhaal is Marian. Haar passages zijn niet alleen moedig, maar geven ook getuigenis van een vrouw die zowel sterk, als slim, als moedig is en zich meerdere malen ergert aan het feit dat zij, bij wet zelfs, niet in staat is om tegen de mannelijke overheersing op te treden. Dit doet zij echter wel, op elke mogelijke manier. Ze trotseert smalle daken waarop ze klimt, regen, donkere wegen, ze luistert de mannen af en probeert in het geheim zo veel mogelijk voor haar zuster te betekenen. Zo’n 100 jaar geleden waren het de vrouwen zelf die deze macht via de pen aan vrouwen wilden geven, het opschrijven van deze ongelijkheden en onrechtvaardigheden.

Alhoewel het geen politiek verhaal is, waarbij gepleit wordt om vrouwen evenveel recht te geven als mannen, wordt er duidelijk vermeld hoe onrechtvaardig dit is, en in wat voor nare positie beide vrouwen, Marian en Laura gemanoeuvreerd worden door toedoen van patriarchale mannen, zoals hun oom, Baron Percival Glyde, de aanstaande echtgenoot van Laura, en de Italiaanse vriend van Percival, Count Fosco. Wat aan dit idee bijdraagt is dat Walter Marian eerder als zijn gelijke ziet, dan als een weerloze vrouw. Terwijl hij wel op deze manier naar Laura kijkt. Laura is in alles het tegenovergestelde van Marian. Zij is knap, zwak, vrouwelijk en niet al te snugger en incapabel. Alhoewel dus Marian maar al te vaak voor even een man wilde zijn om Percival of de Count een knal voor zijn smoel te geven, kan zij zich beheersen zoals een echte dame dat betaamt.

Het feminisme schemert dus wel volop door in deze roman en dat is zeer te prijzen voor de mannelijke schrijver, maar Marian is wel de enige uitzondering en wordt zelfs helaas ook lelijk genoemd door Walter. In dit boek blijven de algemene vrouwelijke archetypes wel overeind, de knappe, maar zwakke Laura en de domme arbeidersvrouwen of huishouding van de lage klassen die lomp zijn en roddelen. Toch is dit qua tijdperk al een hele grote stap richting feminisme, wat al veel langer gaande was, maar nu ook door een mannelijke schrijver expliciet worden benoemd.

Conclusie

The Woman in White is een plot driven verhaal met markante personages, veel plotwendingen, vele mysteries en een vleug feminisme. Maar bovenal is het een romantisch verhaal. Niet alleen de liefde van Walter voor Laura staat centraal, maar ook de liefde van Marian voor haar zus Laura. Alhoewel het een typisch gothic romance novel is, wijkt het verhaal ten goede af van dit genre, waardoor het minder archetypisch is en de liefde ook hoofse liefde bevat in plaats van enkel de romantische. Uiteindelijk gaat het om rechtvaardigheid en strijden voor wat je lief hebt, against all odds.

Praktische info

The Woman in White (1859-1860), 609 bladzijden. Auteur: Wilkie Collins. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: De Vrouw in het Wit.