Film Review: The Lady in the Van (2015)

review film the lady in the van 2015
Mary Sheppard and Alan Bennett

Dit is een mostly true story over (de echt bestaande) toneelschrijver Alan Bennett die 15 jaar lang een bejaarde excentrieke zwerfster Mary Sheppard in haar busje op zijn oprit laat wonen.

Dit verhaal was eerst een toneelstuk geschreven door Alan Bennett zelf en nu vertaald naar het witte doek, wederom door Alan Bennett. Het verhaal in de film wordt door Alan Bennett ook zelf verteld in twee narratieven, namelijk vanuit de schrijver die het leven beschrijft en vanuit de persoon die het leven leeft. Dit leidt tot letterlijk twee Bennetts die continu in gesprek met zichzelf is, want dat is namelijk wat een schrijver volgens hem doet; schrijven is praten met jezelf, tot jezelf en over jezelf, al valt dat laatste aan het einde van de film te bezien.

review film the lady in the van 2015
if you are diifferent and stand out…

Het verhaal 

Als Alan Bennett naar Gloucester Street verhuist in Camden Town, leert hij niet alleen zijn buren kennen, maar ook een excentrieke eigenzinnige dame die in een bestelbusje woont dat ze telkens voor de deur van iemand anders in de straat parkeert totdat de bewoners het zat zijn en zij gedwongen voor een ander huis gaat staan. Alhoewel de buren zich aan haar storen en haar liever weg willen hebben, sust het ook hun eigen geweten wanneer ze haar kleding en eten brengen en haar tolereren. En slapen ze beter in hun eigen welgestelde huizen.

Maar wanneer er echter een gele streep langs de straat wordt getrokken en Mary haar busje niet langer langs de stoep kan parkeren, biedt Bennett aan om haar busje tijdelijk op zijn oprit te laten staan. Zodat ze niet weg hoeft uit de straat. Dat worden uiteindelijk 15 jaren. Jaren waarin hij niet alleen te stellen met haar krijgt en ook nog eens de maatschappelijk werkster over de vloer krijgt die hem eigenlijk tot verzorger bombardeert, maar waarin hij ook veel meer over Mary te weten komt. Want Mary is meer dan het gekke vrouwtje in haar gele bus.

Ook komt het zijn schrijven ten goede, want hij schrijft veel over zijn eigen moeder, maar die moet naar een verpleegtehuis en Mary wordt daarom een nieuw project. En dat is ook één van de redenen waarom hij het zolang met haar uithoudt. Een andere reden is dat hij onbewust paralellen blijft trekken tussen Mary en zijn moeder en toch een soort verantwoordelijkheidsgevoel ten opzichte van Mary krijgt, ook al zegt hij een hekel te hebben aan het voor iemand moeten zorgen. En tenslotte speelt ook nog zijn verborgen homoseksualiteit een rol. Zowel Mary als hij hebben geheimen en Bennett snapt hoe het is om anders te zijn.

review film the lady in the van 2015
it is not always easy to help someone

Tragi-komedie

Het is een humoristisch verhaal, maar ook een schrijnend verhaal. De wisselwerking tussen de bewoners en Mary is grappig, terwijl haar situatie en de reden daarvan schrijnend is. Mary Sheppard is een eigenzinnige vrouw, en koppig, maar ook gevoelig en beschadigd en ze heeft nooit kunnen functioneren in de maatschappij, zoals de maatschappij dat van ons vraagt. Dame Maggie Smith vertolkt die rol met verve en bescheidenheid en humor.

Alex Jennings speelt de rol van quirky toneelschrijver net zo goed. Het is ook een film over beide personages en alhoewel de meesten meer onder de indruk zijn van Maggie Smith en zij de rol van Jennings overschaduwt, ben ik het daar niet helemaal mee eens. Want beide figuren passen op deze manier perfect bij elkaar, hoe zouden ze het anders 15 jaar lang zo hebben volgehouden.

review film the lady in the van 2015
some people do care

Wat je uit een verhaal kan halen

De film gaat over een gebeurtenis en niet zozeer over een thema, alhoewel Bennett aan het einde becommentarieert: ‘Als schrijver stop je niet iets van jezelf in het verhaal, maar haal je er iets uit.’

En zegt hij vervolgens: ‘Gaat het erom wat jij door de tijd heen doet of wat de tijd met jou heeft gedaan?’

Oftewel, soms lijkt het alsof wij degenen zijn die ons eigen leven bepalen, maar soms gebeuren er dingen die je zo vormen dat je er zelf geen grip meer op hebt. Daarmee doelt hij op Mary in een negatieve zin en hoe zij door het leven is beschadigd, en op zichzelf in positieve zin dat hij door de komst van Mary een beter mens is geworden. Een belangrijk iets om over aan te denken in deze tijd waarin alles “maakbaar” lijkt te zijn. En wanneer je niet succesvol bent of kunt functioneren in de maatschappij je dat dus aan jezelf te wijten hebt. Maar in het leven heb je niet altijd vat op alles. Soms gebeuren er (traumatische) dingen en niet iedereen kan bij voorbaat functioneren in de maatschappij. Niet iedereen is in staat om gebeurtenissen te verwerken of om er mee om te gaan. Niet iedereen is in staat om te voldoen aan de eisen van de maatschappij. Want let wel dat de maatschappij subjectief bepaald wordt en er geen objectieve maatstaf is wat normaal is en wat niet. Dat bepalen wij zelf. Individueel en als groep, als maatschappij. En er kunnen grote verschillen zitten tussen een individu en de maatschappij als grote groep. En dat er waar het vaak mis gaat. Bepaalde individuen vallen buiten de boot en dat zijn er helaas nog veel meer dan we denken. De normen van de maatschappij zijn door ons zelf bepaald en verschillen door culturen en tijden heen. En dat de meeste mensen hier niet aan denken en een persoon als Mary daardoor zouden kunnen veroordelen als gek en onwenselijk, dat is echt wat schrijnend is.

review film the lady in the van 2015
but for some it’s an inconvenience

Wat ook duidelijk aan bod komt in de film en wat met bovenstaande te maken heeft, is de vraag of iedereen verantwoordelijk voor elkaar is, of dat niemand verantwoordelijk voor elkaar is. De daad van Bennett dat hij Mary op zijn oprit laat wonen vond ik vergelijkbaar met de oosterse filosofie dat wanneer je iemands leven hebt gered je de rest van je leven verantwoordelijk bent voor die persoon. En in feite is dat wat Bennett doet en zich ook verantwoordelijk voor haar gaat voelen. In tegenstelling tot de westerse filosofie dat wanneer je iemand leven redt die persoon jou iets is verschuldigd.

review film the lady in the van 2015
she wants to paint it yellow

Conclusie

The Lady in the Van is een mooie en droevige film die ons soms met de neus op de pijnlijke feiten drukt. De manier waarop het verhaal wordt verteld is een mix van realiteit en toneelstuk en film, die alle drie met elkaar verweven zijn in één verhaal. Een mix die de film interessanter maakt om naar te kijken. Want er is geen expliciete boodschap or moraal of een cinematografisch hoogstandje, geen actie, geen CGI. Het is een beschrijving van een voornamelijk waar gebeurd verhaal, het verhaal van Mary Sheppard dat het verdient om verteld te worden.

Misschien is dat dan ook wel de uiteindelijke boodschap, dat iedereen een verhaal heeft en dat iedereen het waard is om dat te vertellen. Misschien iets om over na te denken, voordat we weer eens met een oordeel klaar staan.

Praktische info

  • The Lady in the Van (2015) 104 min
  • Directed by: Nicholas Hytner
  • Produced by: Nicholas Hytner, Damian Jones, Kevin Loader
  • Screenplay by: Alan Bennett
  • Based on: The Lady in the Van by Alan Bennett (a play)
  • Starring: Maggie Smith, Alex Jennings, Jim Broadbent, Frances de la Tour, Roger Allam
  • Music by: George Fenton
  • Cinematography: Andrew Dunn
  • Edited by: Tariq Anwar
  • Production company: BBC Films
  • Distributed by: TriStar Pictures