Doctor Who Christmas Special 2017: Twice Upon A Time

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
twice upon a time

Met deze Christmas Special nemen we afscheid van Peter Capaldi als de twaalfde Doctor en Steven Moffat als showrunner/headwriter en helaas van meerdere personages. Maar belangrijker nog is dat we afscheid nemen in deze special van een tijdperk.

In de strijd tegen de Cybermen in de laatste aflevering van het tiende seizoen gebeurde er een hoop tegelijk. Missy werd dodelijk getroffen door The Master. Bill had de keuze om mee te gaan met Heather. Nardole bleef achter op het ruimteschip. En The Doctor midden in zijn regeneratieproces, werd door de TARDIS naar een poolachtig landschap gebracht. Daar zijn we nu aangekomen in de Christmas Special.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
in the trenches

Het verhaal

The Doctor twijfelt of hij nog wel wil regenereren. Is het na al die jaren niet genoeg geweest? Hij is de strijd moe en staat op het punt om op te geven. En hij is niet de enige met deze gevoelens. Want ook de eerste Doctor is op precies dezelfde plek geland met dezelfde twijfels. Hierdoor wordt een tijdsbreuk veroorzaakt, want als de eerste Doctor besluit niet te regenereren, dan is het eigenlijk niet mogelijk dat de twaalfde Doctor überhaupt deze twijfels heeft, want hij had immers niet bestaan. Door deze tijdsbreuk wordt een captain uit de WOI naar die poolvlakte getransporteerd, die op het punt stond doodgeschoten te worden. Drie mannen, op het randje van de dood.

Als dan de TARDIS met de drie mannen er in door een ruimteschip wordt gekidnapt, en zij te maken krijgen met mensen gemaakt van glas en de twaalfde Doctor een oude bekende terug ziet, lijkt de berusting in de dood voor de drie mannen toch niet meer zo aantrekkelijk. Want als Bill plotseling weer opduikt op dat alien ruimteschip, en uit de dood lijkt te zijn opgestaan, weet The Doctor zeker dat er iets mis is met haar. Dit geeft hem weer nieuwe energie om uit te zoeken wie deze glasmensen zijn, waarom ze de captain uit zijn tijdlijn hebben gehaald en hoe hij hen moet bestrijden en wat er aan de hand is met Bill. Hij is vastbesloten om iedereen te redden, Bill, de captain, de eerste Doctor en wellicht ook zichzelf.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
goodbye twelfth Doctor, thank you Peter Capaldi

De twaalfde Doctor

Deze Christmas Special is een waar slotstuk voor zowel Peter Capaldi als Steven Moffat geworden. Wat ik voornamelijk heb gemist in de voorgaande seizoenen met de twaalfde Doctor is precies deze epiek gecombineerd met een duidelijke boodschap en prachtige ontroerende en spannende momenten. De twaalfde Doctor liet nog nooit zo duidelijk zijn schild vallen, waaronder zijn zonnebril en elektrische gitaar, om zijn ware ik te laten zien. De Doctor was sterk, gevoelig en grappig tegelijk, juist doordat hij alles had losgelaten. Zijn bezorgdheid om Clara, zijn onderwijzersrol voor Bill. Zonder iemand te hoeven te beschermen, met enkel het raadsel van de glasmensen op te lossen was hij in deze aflevering op zijn best. Hieruit blijkt dat deze Doctor al die tierelantijntjes eigenlijk niet nodig had. Overweldigd door teveel gadgets en trucs,  en companions, zonder dat hij zelf ooit het middelpunt van het universum was, werd zijn persoon teveel overheerst.

Maar in deze aflevering krijgt hij eindelijk de plek die hij verdient. Wanneer hij alles heeft losgelaten, of opgegeven, zoals Bill meent, is zij degene die hem vertelt dat de grote chaos in het universum telkens weer in goede banen wordt geleidt, door hém. Het universum heeft de Doctor nodig. Ieder ander persoon zou direct een grootheidswaanzincomplex oplopen, maar de Doctor heeft deze bemoedigende woorden nodig om de beslissing te maken om in ieder geval nog een keer te regenereren. Terwijl dat proces plaatsvindt, spreekt hij zijn toekomstige zelf toe. Een speech die niet alleen tot hemzelf is gericht, maar tot alle kijkers. Hij herinnert zichzelf eraan om lief te hebben en dat haat nergens toe leidt. Om aardig en vriendelijk te zijn, te lachen en in het avontuur te springen en dat hij zich altijd door liefde moet laten leiden. Het is een mooie boodschap, maar niet de enige die in deze aflevering wordt overgebracht.

Want de captain uit de WOI speelt een belangrijke rol in de kerstgedachte die aan het einde wordt verkondigd: de Christmas Armistice die echt heeft plaatsgevonden in de WOI. Het bestand tijdens Kerst waarin niet werd gevochten.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
William Hartnell as the first Doctor

De eerste Doctor

De aller eerste Doctor werd gespeeld door William Hartnell, die in 1975 overleed. Na drie jaar kon hij wegens ouderdom en ziekte zijn rol als de Doctor niet meer vertolken en in plaats van het personage dood te laten gaan, werd het regeneratieproces in het leven geroepen en veranderde hij in de tweede Doctor die gestalte werd gegeven door Patrick Troughton. Hierdoor werd het niet alleen mogelijk om de serie eindeloos door te laten gaan, maar ook door de verschillende acteurs werd de Doctor steeds weer een beetje anders niet alleen qua uiterlijk, maar ook qua karakter waardoor het telkens interessant bleef en de verhaallijnen aan de nieuwe Doctor aangepast konden worden. Om een ode te brengen aan deze eerste Doctor, waarmee het allemaal ooit is begonnen in 1963, wordt deze Doctor door middel van de echte oude beelden aan de kijker geïntroduceerd in deze aflevering, om vervolgens de Doctor te laten veranderen in David Bradley en die zo zijn plaats in neemt in dit verhaal. Die metamorfose is prachtig gedaan en Bradley is werkelijk een perfecte gelijkenis.

Zijn intrede in de nieuwe serie zorgt al gelijk voor opschudding. Zijn karakter is in tegenstelling tot die van de twaalfde Doctor vreselijk uit de tijd. Oude mannen, en vrouwen (en waarschijnlijk ook andere rassen en klassen, wat niet nader wordt genoemd) kunnen zinvol zijn en dan met name in een verzorgde rol. De opmerking dat de twaalfde Doctor duidelijk een vrouwelijke companion nodig heeft omdat de TARDIS een beetje vies is, is zowel grappig als erg seksistisch natuurlijk. En bij deze enkele opmerking blijft het niet bij, waardoor de twaalfde Doctor meermaals het schaamrood op zijn kaken heeft staan. Deze overduidelijke aanstippingen van racisme, seksisme en seksualiteit, zijn natuurlijk opzettelijk gedaan en maken het punt dat het nu tijd is voor een nieuw tijdperk, maatschappelijk gezien.

Alhoewel Doctor Who zich hier al een tijd mee bezig houdt en deze maatschappelijke onderwerpen niet alleen aanstipt, maar ook een duidelijke boodschap uit wil dragen, wordt er nu de grootste stap gezet door de Doctor te laten vertolken door een vrouw. The Master is hem al voor gegaan door Missy te worden, wat erg goed uitpakte en nu is het dan eindelijk de beurt aan de Doctor zelf. De introductie van Jodie Whittaker als de dertiende Doctor was niet alleen prachtig opgebouwd wat voor een kippenvel moment zorgde, maar veranderde al gelijk in een spectaculaire cliffhanger.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
David Bradley as the first Doctor

Afscheid

Een nieuw tijdperk betekent helaas ook dat we afscheid moeten nemen van een aantal personages. Want we moesten helaas vaarwel zeggen aan Bill. Pearl Mackie die deze nieuwe rol een bijzondere invulling gaf, hebben we hierdoor veel te weinig kunnen zien. Haar personage was verfrissend, fun, ontroerend en een perfecte companion die de Doctor complementeerde. Haar leergierigheid, seksuele geaardheid en het feit dat ze een donkere jonge vrouw was, zorgde ervoor dat een hoop maatschappelijke kritische noten konden worden besproken vanuit het gezichtspunt van iemand die daar direct mee te maken had. Alhoewel daar soms net te veel nadruk op lag, waardoor het in kracht juist afnam, zou zij net als de nieuwe vrouwelijke Doctor heel goed gepast hebben in dit nieuwe tijdperk. Helaas door al deze veranderingen moest ook zij baan maken voor nieuwe personages. Dat vind ik persoonlijk wel een gemis.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
goodbye Bill Potts, thank you Pearl Mackie

In een bijzonder afscheid van Bill Potts nu als glasmens, kon de Doctor ook op de valreep nog afscheid nemen van Clara doordat Bill met een kus op zijn wang de herinnering aan haar weer aan hem terug gaf. Dit emotionele moment werd nog eens extra versterkt door het thema muziekje van Clara en het besef dat alhoewel zij met haar eigen TARDIS door het universum heeft gereisd, zij dus blijkbaar ook dood is. Maar ook Nardole kwam afscheid nemen door middel van een grote groepsknuffel met Bill en de Doctor. Een ontroerend moment. Maar ook een vreselijk triest moment, want alhoewel het lijkt alsof het met hen goed is afgelopen, zijn zij wel degelijk allemaal dood. Another one bites the dust. Het afscheid met de Doctor van een companion is altijd zwaar en verloopt nooit positief. Er is nooit een companion die gezegd heeft: oke ik vond het leuk samen reizen door tijd en ruimte, maar nu is het mooi geweest en ik ga me settelen. En dat dit ook werkelijk gebeurt. Misschien dat ook die hokjes gecombineerd kunnen worden, ooit, zowel avontuurlijk zijn als uiteindelijk er genoeg van hebben.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
a last adventure together, thank you Steven Moffat

Of is daar nu een grote verandering ingekomen door de introductie van Testimony, wezens van glas afkomstig en ontwikkeld door een professor van New Earth, waarin de gegevens van alle herinneringen van een persoon tot aan het moment van hun dood worden gekopieerd en ingebracht kunnen worden in zo’n glas wezen? Het is Bill die zegt dat wij onszelf zijn door onze herinneringen, dat maakt wie wij zijn en niet onze lichamelijke toestand. En is de Doctor daar zelf niet het levende bewijs van? Al zijn eigenschappen en voornamelijk herinneringen worden telkens met elke regeneratie overgedragen naar zijn nieuwe lichaam. Betekent dit dan dat er werkelijk nooit meer iemand echt dood gaat, of in ieder geval nooit meer voorgoed verdwijnt?

Althans, is er niet meer nodig dan enkel een verzameling herinneringen om een nieuwe herinnering te maken? Is het niet de combinatie van onze chemische en biologische opmaak van onze hersenen en lichaam samen die een gebeurtenis beleven, er vervolgens een bepaalde interpretatie aan geven en zo op onze eigen manier die gebeurtenis op te slaan als herinneringen? Of kan er met behulp van een computer van een verzameling gegevens een voorspelling worden gedaan hoe die persoon zou reageren zich gedragen en zou zeggen in een bepaalde toekomstige situatie, kan het anticiperen zoals de ‘echte’ persoon? Oftewel het diepere filosofische vraagstuk wat ons precies ons maakt, is te complex om mee te speculeren. En we zullen zien in hoeverre Doctor Who hier op ingaat in de komende seizoenen.

doctor who christmas special 2017 twice upon a time
the new thirteenth Doctor, welcome Jodie Whittaker

Nieuw tijdperk

Maar voor nu is het tijdperk waarin de Doctor alleen maar vertolkt werd door een man, voorbij. Het is tijd om een nieuwe weg in te slaan. Met de eerste Doctor als metafoor hoe het er vroeger aan toe ging, werd dat afgesloten. Het hoofdstuk met Bill en Nardole en Clara en Missy werd afgesloten. Peter Capaldi heeft zijn goochelaarspak uitgetrokken en Steven Moffat heeft zijn pen neergelegd. Wat kunnen we nu verwachten? Expect anything, zou ik zeggen. Het enige dat vast staat is dat Chris Chibnall het stokje overneemt van Steven Moffat en dat Jodi Whittaker de dertiende Doctor zal zijn. Ik ben reuze benieuwd wat dit voor nieuwe verhaallijnen zal opleveren en ik hoop dat het net zo episch zal worden met een groots Doctor Who universum, met een enorme rode draad, net zoals in de seizoenen 5 en 6.

Wil je nog meer lezen over Doctor Who? Klik dan op onderstaande links:

Praktische info

  • Doctor Who: Twice Upon A Time (2017) 60 min
  • Showrunner: Steven Moffat
  • Directed by: Rachel Talalay
  • Written by: Steven Moffat
  • Starring: Peter Capaldi, David Bradley, Jodie Whittaker, Pearl Mackie, Mark Gatiss, Matt Lucas
  • Music by: Murray Gold
  • Cinematography: Richard Stoddard
  • Production company: BBC Wales, BBC
  • Original network: BBC One