Boek Review: The Turn of the Screw/ De Onschuldigen (Henry James, 1898)

review book the turn of the screw henry jamesThe Turn of the Screw is een Gothic Ghost Story van Henry James, origineel in zijn tijd en nog steeds is het één van de bekendste literaire ghost stories. Henry James schreef voornamelijk realistische literatuur, wat vooral wilde zeggen dat het herkenbaar moest zijn voor zijn lezers. Zijn broer William James was een filosoof en psycholoog en ook Henry deelde die fascinatie, maar dan als schrijver. Zijn werk richtte zich vooral op het bewustzijn en waarneming, geschreven vanuit het perspectief van het personage, waardoor je als lezer een geheel andere en originele kijk krijgt op de gebeurtenissen.

Hiervoor gebruikt hij veel innerlijke monologen, dus de overdenkingen, gedachten van het personage, dat dus niet per se betrouwbaar hoeft te zijn, of de werkelijkheid juist interpreteert. Dit gebruikte hij ook voor The Turn of the Screw. De titel betekent volgens de Cambridge Learner’s Dictionary & Thesaurus, een actie die een slechte situatie nog erger maakt, zeker wanneer iemand die actie een ander opdringt.

Het verhaal 

Het verhaal gaat over en wordt verteld door een gouvernante die voor twee jonge wezen moet zorgen, 10 jarige Miles en 8 jarige Flora, in een groot, oud landhuis. De gouvernante beschouwt de kinderen als engeltjes. Maar als Miles van school wordt gestuurd en ze er niet achter komt waarom, begint ze zich zorgen te maken. Die bezorgdheid neemt toe wanneer ze twee spookverschijningen ziet die het op de kinderen hebben voorzien. De spookverschijningen blijken twee vroegere bedienden van het landhuis te zijn die een band met de kinderen hadden, maar een tijdje geleden plotseling zijn overleden. De gouvernante raakt ervan overtuigd dat de twee verschijningen de kinderen kwaad willen doen en koste wat kost probeert ze hen te beschermen, aangezien ze vreest voor hun leven. Maar is dat wel zo?

Perspectief van de gouvernante

Alles wordt verteld vanuit het perspectief van de  gouvernante, waardoor je niet alleen één kant van het verhaal hoort en niet meer weet dan zij weet, maar waardoor het ook onbetrouwbaar kan zijn. Bovenal wordt hierdoor de lezer meegesleurd in de gedachten en angsten van de gouvernante. Of de waarnemingen en overtuigingen van de gouvernante waar zijn, is de grote vraag in dit verhaal. Zijn er werkelijk twee verschijningen of laat de gouvernante zich overnemen door haar eigen angstgedachten en haar consciëntieuze verantwoordelijkheidsgevoel? Of laat ze zich teveel in met de machtsstrijd die ze voert met Miles? Bijzonder in ieder geval is dat het vanuit het perspectief van een vrouw is verteld. In die tijd werden de meeste ghost stories (voornamelijk wanneer geschreven door mannen) verteld vanuit het perspectief van een man, meestal hoog opgeleid of van een hogere klasse. 

Ruimte voor interpretatie

Het is niet de bedoeling dat de lezer wordt misleid of op het verkeerde been wordt gezet, maar het geeft de lezer de mogelijkheid om het verhaal op twee verschillende manieren te interpreteren. Het verhaal gaat over de psyche van de gouvernante en hoe zowel bij haar als bij de lezer, de waarneming niet altijd betrouwbaar hoeft te zijn of waar. Het verhaal wordt subtiel en ingetogen verteld, waarbij de gouvernante heel dicht bij zichzelf blijft en in feite zichzelf analyseert, waardoor de spanning en het mysterie rondom de kinderen en de verschijningen zorgvuldig wordt opgebouwd. 

Andere tijden

Het verhaal is natuurlijk wel in 1898 geschreven en tijdens het lezen moet je dat zeker in je achterhoofd houden. Sociale omgangsvormen tussen gender en klassen waren toen niet alleen heel anders, maar ook heel belangrijk. Dit verklaart ook de manier waarop de gouvernante met de twee kinderen omgaat. Ook de manier waarop het wordt verteld en niet alleen de innerlijke monologen die grotendeels het verhaal vormen, maar ook de zinsconstructies, woordkeuze of bepaalde maatschappelijke verschillen tussen toen en nu, alsook de meer dramatische manier van vertellen, het theatrale, wat dragender is dan hoe men dat nu vertelt, is geheel anders dan nu. En daar moet je wel van houden.

Horror en psychologische thriller

Wie geïnteresseerd is in echte Gothic Ghost Stories en klassiek taalgebruik niet schuwt, moet The Turn of the Screw zeker gelezen hebben. Het is meer een psychologisch verhaal dan een enge horror, maar daardoor des te fascinerender. De opbouw, het verval van de onderlinge relaties, zijn hints die de psychische gesteldheid van de gouvernante weergeven en die ondersteund worden door de twee verschijningen. Dat het verhaal zich enkel afspeelt op het landhuis, met slechts 4 personages, waarbij zich geen andere afleidende  gebeurtenissen voordoen, maakt dit verhaal extra krachtig.

Conclusie

The Turn of the Screw is een zeer spannend en dreigend spookverhaal. Des te meer omdat je de vertellende hoofdpersoon niet kunt vertrouwen, het is immers haar eigen intrepretatie. De “echte”  intrepretatie wordt overgelaten aan de lezer, waardoor je tijdens het lezen helemaal in het enge verhaal op kan gaan. Spoken, geesten, verbeelding, verschijningen of hallucinaties? Of een kwade machtstrijd tussen een labiele gouvernate en twee vileine kinderen? Het is een kort verhaal waar je een hele analyse op los kunt laten, maar je kunt het ook gewoon lezen en het verhaal tot je door laten dringen en dan is het al een pareltje op zich, dat prachtig geconstrueerd is.

P.S.

In mijn editie stond een introductie, wat het verhaal nog interessanter maakt, met allerlei achtergrondinformatie en uitleg over het verhaal. Maar ik zou wel aanraden om eerst het verhaal zelf te lezen en pas achteraf de introductie, anders wordt er misschien teveel van het verhaal verklapt.

Praktische info

The Turn of the Screw (1898), 125 bladzijden. Auteur: Henry James. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: De Onschuldigen.