Short Story: Canon Albric’s Scrapbook by M.R. James

review book collected ghost stories m r jamesCanon Albric’s Scrapbook (1894)

Een onbekende verteller, vertelt ons het verhaal van ‘Dennistoun’, een Engelsman die St Betrand de Comminges bezoekt, in 1883. Daar bezoekt hij een kerk, waar hij wordt rondgeleid door de koster. In de kerk heerst een vreemde sfeer, die de koster meer lijkt te treffen dan Dennistoun. Als de koster erachter komt dat Dennistoun vooral geïnteresserd is in oude manuscripten, zegt hij dat hij welkom is om een bijzonder manuscript bij hem thuis te komen bekijken. Dennistoun is verheugd en gaat op het aanbod in. Het manuscript blijkt een samengesteld boek te zijn, met vreemde tekeningen en teksten. Dennistoun wil het van de koster kopen, die toestemt, maar terug op zijn logeeradres, merkt Dennistoun iets bijzonders aan het manuscript.

In 10 pagina’s ontpopt zich het verhaal van een gewone toerist die geïnteresseerd is in antiquiteiten, in een ijzingwekkende ervaring. Ondanks de vele aanwijzingen, het gedrag van de koster en vreemde sfeer, kiest Dennistoun ervoor om dat te negeren en het manuscript te kopen. Maar al die aanwijzingen zijn niet aan zijn onderbewuste voorbijgegaan en al snel heeft hij het gevoel, dat er iemand naar hem kijkt, het unheimische gevoel wanneer hij alleen op zijn kamer is, heeft langzaam bezit van hem genomen. Het verhaal speelt zich in een gewone omgeving af, met een bijzonder en antiek object dat de oorsprong is van de terror die de hoofdpersoon gaat ervaren. Iets waar de lezer al beetje bij beetje op wordt gewezen. Toch ebt dit gevoel telkens weer weg door het gedrag van Dennistoun, totdat het te laat is. En de werkelijke dread zich zowel aan Dennistoun als aan de lezer vertoont. Met slechts een paar beschrijvingen, creëert James een monster, dat meer vorm aanneemt in de gedachte van de lezer dan op papier.

“All this time a growing feeling of discomfort had been creeping over him – nervous reaction, perhaps, after the delight of his discovery. Whatever it was, it resulted in a conviction that there was someone behind him, and that he was far more comfortable with his back to the wall.”

“He flew out of his chair with deadly, inconceivable terror clutching at his heart. The shape, whose left hand rested on the table, was rising to a standing posture behind his seat, its right hand crooked above his scalp.”

James heeft ervoor gekozen om het verhaal niet door Dennistoun zelf te laten vertellen, maar door een onafhankelijke derde, waardoor het verhaal echter overkomt en niet zozeer vanuit de psyche van Dennistoun zelf. De verteller van het verhaal zegt niet precies te begrijpen wat Dennistoun heeft meegemaakt. Maar het boek ligt ter observatie in Cambridge… Dat laatste is voor toentertijd vrij origineel, het doen laten overkomen, alsof het manuscript echt bestaat, wat een extra dimensie geeft aan het enge verhaal.

Rhodes James (1862-1936), geboren in Goodnestone Parsonage, Kent, Engeland is misschien een iets minder bekende ghost story writer dan zijn tijdgenoten, maar hij is een meester in de suggestie door middel van verrassende en zenuwslopende zinnen, die veel aan de verbeelding van de lezer overlaten. Hij maakte geen gebruik van ghothic chlicés, maar meer van een huidige setting, die vaak met iets antieks te maken hebben. En daarmee wordt hij de vader van de “antiquarian ghost story” genoemd. 

Uit: Collected Ghost Stories van M.R. James, Wordsworth Editions, 2007

Korte verhalen zijn misschien dan wel niet zo populair in Nederland of in deze tijd, maar vroeger toen nog veel verhalen in tijdschriften en specifieke verhalen-tijdschriften werden gepubliceerd, waren ze een belangrijke weg naar het grote publiek. En omdat korte verhalen veel impact kunnen maken, krijgt in deze rubriek elk verhaal de aandacht die het verdient.