Boek Review: American Gods (Neil Gaiman, 2001)

review book american gods neil gaiman

‘People populate the darkness; with ghosts, with gods, with electrons, with tales. People imagine, and people believe: and it is that belief, that rock-solid belief, that makes things happen.’

Dit jaar is het boek American Gods uit 2001 van Neil Gaiman geadapteerd in een gelijknamige serie, waarvan ook een tweede seizoen schijnt aan te komen. En dat is niet zo vreemd want het is inderdaad een verhaal wat het goed zou doen op beeld. Maar eerst het boek. Om te beginnen is het idee waarop dit boek gestoeld is fantastisch, namelijk dat allerlei soorten goden bestaan doordat wij mensen in hen geloven en zo een collectieve gedachte worden die werkelijkheid wordt. (Een idee trouwens dat later ook is gebruikt voor een aflevering van Doctor Who, (S3, ep13, 2007)

Zo namen de immigranten vele soorten goden mee op hun tocht naar Amerika. Sommige goden hebben tot lang overleefd, sommigen hadden slechts een kort bestaan op het continent. En nu in de huidige tijd zijn bijna alle oude goden verdrongen door de nieuwe goden die door de mensen worden aanbeden, in de vorm van social media, technologie of economie. 

Het verhaal

Shadow Moon komt na een aantal jaar in de gevangenis te hebben gezeten vervroegd vrij. En dat heeft een minder leuke aanleiding. Zijn vrouw Laura is namelijk omgekomen bij een auto ongeluk samen zijn beste vriend Robbie. Als hij in het vliegtuig zit op weg naar huis, ontmoet hij een vreemde man Mr. Wednesday die hem een baan aanbiedt. Die baan houdt in dat hij hem moet beschermen en dat hij door hem op ieder moment opgeroepen kan worden om een klus te doen. Shadow twijfelt, maar aangezien hij na zijn gevangenisstraf zou gaan werken bij Robbie, zit hij zonder baan en zonder vrouw en zonder toekomst perspectief. Dus hij stemt toe. Hij heeft echter geen idee dat hij hierdoor verzeild is geraakt in een grote oorlog die zich onzichtbaar afspeelt in de wereld. Het is de oorlog tussen de oude en nieuwe goden die vechten voor hun voortbestaan. Shadow ontmoet hierdoor ook de meest vreemde en gevaarlijke figuren die hem zullen helpen en tegenstaan in deze strijd.

Premisse

Mensen hebben en zullen altijd de behoefte hebben om ergens in te geloven, in iets dat boven hun eigen macht uitstijgt. Om hun hoop overeind te houden, om hun leven aan te wijden, of om een doel te hebben, of gesterkt te worden in moeilijke tijden. Dit is waar de goden van leven en gebruik van maken. Sterker nog het is iets om voor te vechten. Midden in de oorlog tussen de oude en de nieuwe goden, staat Shadow, een mens en ex-gevangene en nu bodyguard van Odin. Hij zal een grotere rol spelen die hij zelf en anderen hadden gedacht. Want als het de mens is die de goden creëert, wie is er dan machtiger?

De strijd die zich echter nu afspeelt is tussen de oude en nieuwe goden. Bestonden de oude goden, nog uit concrete begrippen van de wensen, behoeften en verlangens van de mens, is dat principe niet veranderd, de uitvoering echter wel. In deze moderne tijd besteedt de mens hun tijd aan andere dingen dan de noodzaak van regen voor hun gewassen, maar houden zich nu met de wereld in het groot en zichzelf in het klein bezig.

De goden van nu zijn daarom technologie (Technical Boy), de media (Media) en de wereldwijde verbinding tussen de mensen, globalisatie (Mr World). Waar de oude goden iets gaven en aanbidding er voor terug kregen, wat vrij bewust gebeurde, bieden de nieuwe goden afleiding, aangezien de mensen zich nu minder druk hoeven te maken over hun overleving. Dit geldt natuurlijk wel alleen voor degenen die zich dat ook werkelijk kunnen veroorloven.

Mythologie

Het is niet alleen een spannend boek om te lezen, maar ook leuk om te zien of je de verschillende goden kunt herkennen, in de hoedanigheid waarin Neil Gaiman ze op zijn manier aan ons presenteert. En tegelijkertijd is het leerzaam als je geïnteresseerd bent in de mythologie. Zo komen er een hoop goden voorbij uit verschillende culturen en werelddelen. We komen Bilquis, Anansi, Horus, Czernobog, de Zorya Zusters, Thoth, Anubis, Easter, Suibhne, Wisakedjak, Kali en Loki en natuurlijk Odin tegen. Aan de een wordt meer aandacht besteed dan aan de ander en een gehele uiteenzetting van alle mythologieën wordt dan ook niet gegeven, daar heb je immers andere boeken voor.

Het gaat om het verhaal van Shadow en de rol die de goden spelen. Daar blijft ook de focus op. Shadow als personage blijft staande tussen al dat goddelijk geweld. Een ex-gevangene is misschien niet de meest voor de hand liggende held, maar dat is precies waar Neil Gaiman voor gaat; de atypische held in dit geval of zelfs de antiheld. En dat maakt het personage een stuk interessanter. Gelukkig hoeft Shadow het niet helemaal alleen te doen en wordt hij zo nu en dan geholpen door zijn overleden vrouw Laura, wat het personage wat meer gevoeligheid meegeeft en tegelijkertijd een stukje mystiek.

Stijl en opbouw

Het verhaal is een typisch verhaal van Neil Gaiman en wie bekend is met zijn verhalen zal erkennen dat hij een begenadigd verhalenverteller is. Zijn stijl weet gelijk een hele wereld te scheppen, waarin je je al gauw bekend voelt. Maar niet alleen de stijl van de schrijver, maar ook die van verschillende vertellers in het boek zelf, zoals de stukken van ‘Coming to America’ opgetekend door Mr Ibis doen de verhalen in het boek tot leven komen. Want alhoewel het grote verhaal zelf over Shadow en de strijd tussen de oude en nieuwe goden gaat, spelen op de achtergrond kleine persoonlijk verhalen van mensen die ooit hun goden meenamen naar Amerika een rol. Maar ook andere vertellers komen aan het woord zoals de oude man Hinzelmann die Shadow ontmoet, die vol zit met sterke verhalen over vroeger. Het zijn daarom ook verhalen in een verhaal, verhalen waardoor nu en vroeger de goden tot leven kwamen. Goden waarover verhalen werden verteld om hen levend in hart en geest te houden. Dit zorgt voor een dynamische stijl, waarin je helemaal weg kan zakken.

Maar het verhaal van Shadow zelf is ook interessant. Niet alleen zijn belevenissen met de vreemde Wednesday, maar ook zijn ontmoetingen met goden en gewone mensen, werpen licht op zijn pad. Daarnaast heeft hij vreemde dromen, visioenen van een man met een Buffelhoofd die hem raad en advies geeft. Het maakt dat er een zweem van mysterie rondom de persoon van Shadow hangt. De ontmoetingen met de andere goden, die nu als ‘mensen’ (over)leven in America en niet meer hun leven kunnen leiden zoals ze dat zijn gewend, en in verval zijn geraakt, is een frisse kijk op ideeën, totems die verpersoonlijkt zijn. En vooral vanuit de blik en het perspectief van Shadow geef dit een bijzondere kijk. Maar ook verandert het voorgoed zijn kijk op het leven.

Wanneer Shadow door Mr Wednesday voor zijn eigen veiligheid wordt ondergebracht in Lakeside, een klein dorpje waar nooit iets gebeurt en dat in tegenstelling tot de buurdorpen nog vrij welvarend is, blijkt dat ook hier iets vreemds aan de hand is. Want er verdwijnen best vaak kinderen. Dit stuk in het boek lijkt wat apart te staan van de rest van het verhaal, maar niets is minder waar. En zelfs aan de jonge vrouw die Shadow op zijn weg ontmoet, Sam Black Crow, zit nog een staartje aan het einde, dat alleen via hele subtiele suggestie wordt verteld. Niet alleen waarom zij en Shadow een band hebebn, maar ook waarom Whiskey Jack vrij begaan is met het lot van Shadow.

Naast het verhaal van de persoon Shadow dat op de voorgrond speelt, is het plot van het boek de strijd tussen de oude en nieuwe goden. De oude goden worden veelvuldiger besproken en komen vaker en duidelijker in beeld, dan de nieuwe goden, die slechts een idee blijven en daardoor minder tot leven komen. Maar ook in dit stuk zit een twist.

Conclusie

American Gods is niet alleen een boek over oude en nieuwe goden, maar een verhaal met verhalen. De bekende stijl van Neil Gaiman werkt ook hier weer betoverend en creëert binnen one wereld, onbekende werelden en laat bekende goden tot leven komen en brengt leven in nieuwe goden. Het is geen luchtig verhaal. Het gaat om overleven en je eigen plek opeisen in de wereld, koste wat kost en dat gaat niet zonder slag of stoot. Het verhaal is een tumultueus avontuur dwars door Amerika. Een dark fantasy road trip met een grimmige sfeer wat prachtig wordt verteld met een scherpzinnige pen.

Dit bijzondere verhaal is nu op een bijzonder prachtige wijze omgezet in beeld in de gelijknamige serie. De serie pakt perfect het gevoel van het boek, maar voegt er ook iets aan toe, namelijk de rol van Laura Moon is groter en belangrijker, en ook Samir en Mad Sweeney spelen een belangrijke rol.

→ Lees hier het review van het eerste seizoen van American Gods

Praktische info

American Gods (2001), 588 bladzijden. Auteur: Neil Gaiman. Oorspronkelijke taal: Engels. Nederlandse vertaling: American Gods.